I Ca 440/13

<p>Sygn. akt I Ca 440/13</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> Dnia 20 grudnia 2013 r.</p> <p>Sąd Okręgowy w Ostrołęce Wydział I Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <p>Przewodniczący - SSO Jerzy Dymke – spr.</p> <p>Sędziowie: SO Marianna Kwiatkowska, SO Grażyna Szymańska - Pasek</p> <p>Protokolant: sekr. sąd. Ewelina Nadolna</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2013r. w Ostrołęce na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa małoletniego <span class="anon-block">K. K. (1)</span> reprezentowanego przez przedstawicieli ustawowych <span class="anon-block">B. K.</span> i <span class="anon-block">T. K.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">S. G. (1)</span> i <span class="anon-block">S. G. (2)</span> </p> <p>o odszkodowanie, zadośćuczynienie i ustalenie</p> <p>na skutek apelacji powoda i apelacji pozwanych od wyroku Sądu Rejonowego w Ostrołęce z dnia 27 sierpnia 2013r., sygn. akt I C 822/13,</p> <p> <strong> <!-- -->orzeka:</strong> </p> <p>1.  z apelacji powoda zmienia zaskarżony wyrok:</p> <p>a. w pkt 1 - w ten sposób, że podwyższa zasądzoną w nim kwotę do 570 zł (pięćset siedemdziesiąt złotych);</p> <p>b. w pkt 3 – w ten sposób, że pomija znajdujący się na końcu zdania zwrot: „w 50%”;</p> <p>c. w pkt 5 – w ten sposób, że zasądza od pozwanych na rzecz powoda kwotę 179 zł (sto siedemdziesiąt dziewięć złotych) tytułem częściowego zwrotu kosztów procesu.</p> <p>2. oddala apelację powoda w pozostałej części oraz apelację pozwanych w całości;</p> <p>3. koszty procesu za instancję apelacyjną znosi wzajemnie między stronami.</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>W pozwie z dnia 10 października 2012 r., rozszerzonym w dniu 15 listopada 2012 r., <span class="anon-block">B.</span> i <span class="anon-block">T.</span> małż. małż. <span class="anon-block">K.</span>, działający w imieniu małoletniego syna <span class="anon-block">K. K. (1)</span>, wnosili o zasądzenie solidarnie na jego rzecz od pozwanych <span class="anon-block">S.</span> i <span class="anon-block">S.</span> małż. <span class="anon-block">G.</span> kwoty 2640 zł tytułem zwrotu kosztów leczenia i kwoty 2000 zł tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę oraz o ustalenie, że pozwani będą ponosić odpowiedzialność za szkody mogące powstać u powoda w przyszłości w związku ze zdarzeniem z dnia 23 września 2012 r. Ponadto wnosili o zasądzenie kosztów procesu.</p> <p>Pozwani wnosili o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów procesu.</p> <p>Sąd Rejonowy w Ostrołęce wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2013 r., sygn. I C 822/12, zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz małoletniego powoda <span class="anon-block">K. K. (1)</span> kwotę 285 zł tytułem odszkodowania ( pkt 1 ) i kwotę 1000 zł tytułem zadośćuczynienia ( pkt 2 ) oraz ustalił wnioskowaną zasadę odpowiedzialności pozwanych na przyszłość, ale w 50% ( pkt 3 ); oddalił powództwo w pozostałej części ( pkt 4 ) i orzekł o kosztach procesu, obciążając nimi strony po połowie ( pkt 5 ). Z pisemnego uzasadnienia wyroku wynikało, że opierał się na następujących podstawach faktycznych i prawnych. W dniu 23 września 2012r. w trakcie zabawy grupy dzieci, pozostawionych bez opieki dorosłych, na placu przed blokiem mieszkalnym przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block"> (...)</span>-letni wówczas syn pozwanych <span class="anon-block">W. G.</span> postrzelił 8-letniego powoda <span class="anon-block">K. K. (1)</span> z pistoletu na kulki plastikowe, trafiając go w twarz, w wyniku czego doznał on złamania korony zęba dolnej jedynki i rozcięcia wargi. Rodzice poszkodowanego chłopca zaprowadzili go na prywatne leczenie do stomatologa <span class="anon-block">B. B. (2)</span>, która odbudowała ząb, jednakże w przyszłości będzie trzeba jeszcze założyć koronę pełnoceramiczną. Dotychczasowe koszty związane z naprawą zęba wyniosły 570 zł, były celowe i udokumentowane. Odpowiedzialność za powstałą szkodę ponosili rodzice małoletniego <span class="anon-block">W. G.</span> na zasadzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 427)">art. 427 k.c.</a>, bowiem nie wykazali, że uczynili zadość swojemu obowiązkowi nadzoru nad synem albo że szkoda powstałaby także przy starannym wykonywaniu nadzoru. Wszelako zarzut winy w nadzorze należało zasadnie postawić również rodzicom poszkodowanego chłopca i przyjąć, że także oni przyczynili się w podobnym stopniu do powstania szkody. Do wypadku doszło w czasie wspólnej zabawy, w czasie której każdy z chłopców biorących udział strzelał z pistoletu i tylko przypadek zrządził, że trafił akurat syn pozwanych. Nikt z rodziców nie uniemożliwił niebezpiecznej zabawy, ani jej nie przerwał. W konsekwencji obowiązek naprawienia szkody przez pozwanych podlegał zmniejszeniu o 50 % na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 362)">art. 362 k.c.</a>, który miał zastosowanie zgodnie z poglądem wyrażonym w wyrokach SN: z 2.12.1982 r., IV CR 484/82 i z 10.09.1965 r., II CR 283/65. Oprócz zwrotu poniesionych kosztów leczenia, powodowi należało się zadośćuczynienie pieniężne za przeżyty ból i stres, związane z złamaniem zęba i leczeniem dentystycznym, które, w ocenie Sądu Rejonowego, powinno w tym wypadku wynosić 2.000 zł, stanowiąc odpowiednią sumę w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 445;art. 445 § 1)">art. 445 par.1 k.c.</a> Uwzględniając następnie ustalony stopień przyczynienia się do powstania szkody Sąd zasądził z mocy tego przepisu na rzecz powoda kwotę 1000 zł oraz na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 444;art. 444 § 1)">art. 444 par.1 k.c.</a> kwotę 285 zł ( tj. 50% poniesionych kosztów leczenia). Ponadto na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 189)">art. 189 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 444;art. 444 § 1)">art. 444 par. 1 k.c.</a> podzielił żądanie ustalenia zasady odpowiedzialności pozwanych na przyszłość, przy czym w treści tego rozstrzygnięcia dał wyraz przyczynieniu się poszkodowanego w 50 %. O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100;art. 100 zd. 1)">art. 100 zd. 1 k.p.c.</a> </p> <p>Od powyższego wyroku wpłynęły apelacje obydwu stron.</p> <p>Powód <span class="anon-block">K. K. (1)</span> zaskarżył wyrok w części oddalającej powództwo i ustalającej jego przyczynienie się do powstania szkody, wnosząc w konkluzji o zmianę wyroku przez uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów procesu za obie instancje wg norm przepisanych.</p> <p>Pozwani, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyli wyrok w części uwzględniającej powództwo i podnosząc zarzuty naruszenia licznych przepisów prawa procesowego ( <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1;art. 328;art. 328 § 2)">art. 233 par. 1 i art. 328 par. 2 k.p.c.</a> ) i prawa materialnego ( <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 427;art. 444;art. 444 § 1;art. 445;art. 445 § 1;art. 361;art. 361 § 1;art. 362;art. 6)">art. 427, art. 444 par. 1, art. 445 par. 1, art. 361 par. 1, art. 362 i art. 6 k.c.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 189)">art. 189 k.p.c.</a> ) wnieśli o zmianę wyroku przez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu za obie instancje, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.</p> <p>Sąd Okręgowy w Ostrołęce zważył, co następuje.</p> <p>Wiele wątków obu apelacji przeplatało się, wobec czego będą one w dużej mierze omówione łącznie w sposób syntetyczny. Na wstępie trzeba podkreślić, że w procesie cywilnym sąd orzekający czyni ustalenia faktyczne na podstawie konkretnego materiału dowodowego zebranego w danej sprawie, a nie przypuszczeń czy wyobrażeń stron. W tym przypadku o obrazie i przebiegu krytycznego zdarzenia, rozgrywającego się w niedzielę, 23 września 2012r., sąd posiadał wiedzę pochodzącą z relacji na rozprawie uczestniczących w nim dzieci, z których w miarę spójnie wynikało, że 5 chłopców w zbliżonym wieku bawiło się przed domem „w wojnę”, używając pistoletów na kulki plastikowe; wśród nich był powód <span class="anon-block">K. K. (1)</span> ( wg jego relacji były w użyciu dwa takie pistolety, <em> <!-- -->v. k. 85</em> ) i syn pozwanych <span class="anon-block">W. G.</span>, który, wg kilku chłopców ( <span class="anon-block">B. P.</span>, <span class="anon-block">M. P.</span>, po części też <span class="anon-block">F. G.</span> ), również uczestniczył w zabawie. Bezsporne było, że szkodę powoda wyrządził wystrzał uczyniony ręką <span class="anon-block">W. G.</span>, dlatego w centrum uwagi w tej sprawie znalazł się problem odpowiedzialności prawnej jego rodziców, a nie rodziców pozostałych dzieci. Nie przecząc, że w judykaturze pojawiały się różne poglądy na ten temat, Sąd Okręgowy uznaje za dominujące i prawidłowe stanowisko głoszące - wbrew temu, co przyjął Sąd I instancji - że w takich w sprawach, jak niniejsza, osoba zobowiązana według przepisów o czynach niedozwolonych do naprawienia szkody poniesionej przez małoletnie dziecko, nie może na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 362)">art. 362 k.c.</a> żądać zmniejszenia swojego obowiązku odszkodowawczego wobec tego dziecka na tej podstawie, że szkoda pozostaje w związku przyczynowym również z zawinieniem rodziców poszkodowanego, wyrażającym się w braku należytego nadzoru <em> <!-- -->( v. tezy i argumentacja zawarta w wyrokach SN: z 16 marca 1983 r., I CR 33/83 – OSNC 83/12/196 i z 5 listopada 2008r., I CSK 139/08 – LEX 548898 ).</em> Skoro zatem zawinienie rodziców małoletniego poszkodowanego nie mogło z założenia mieć wpływu na zakres obowiązku odszkodowawczego osoby trzeciej w stosunku tegoż małoletniego, to nie było też potrzeby zajmowania się tym zagadnieniem na potrzeby rozstrzygnięcia i dawania mu wyrazu w jego treści. W rezultacie wyeliminowaniu z zaskarżonego wyroku podlegało stwierdzenie, że powód przyczynił się do szkody w 50 % oraz skutki oddziaływania tego ustalenia na wysokość zasądzonych świadczeń, jako dokonane z obrazą <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 362)">art. 362 k.c.</a> przez jego zastosowanie. W tym znaczeniu apelacja powoda była uzasadniona, prowadząc do odpowiedniej zmiany wyroku; w pozostałym zakresie podlegała oddaleniu jako bezzasadna. Apelacja pozwanych nie było zdolna doprowadzić do postulowanych w niej zmian zaskarżonego wyroku. Zarzuty uchybień procesowych były pochopne i przesadne. W obrębie prawa materialnego, poza jednym wyjątkiem, o którym będzie mowa niżej, również nie dysponowała uzasadnionymi podstawami. Wbrew wiodącej tezie apelacji, okoliczności towarzyszące wypadkowi nie pozwalały na uwolnienie pozwanych od odpowiedzialności odszkodowawczej za czyn syna <span class="anon-block">W.</span> na gruncie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 427)">art. 427 k.c.</a> Stosownie do konstrukcji tego przepisu, to oni powinni byli udowodnić, że nie ponoszą własnej winy w nadzorze nad synem. Nie zdołali tego uczynić. Wspomniane okoliczności dosyć wymownie świadczyły, że pozwani dopuścili się niedbalstwa, nie interesując się bliżej tym, jak syn spędza wolny czas i w konsekwencji nie reagując na jego udział w niebezpiecznej zabawie. Podkreślenia wymaga, że zabawa była w pobliżu miejsca zamieszkania i w miejscu łatwo widocznym, trwała już od pewnego czasu, a z relacji chłopców wynikało, że odbywała się nie pierwszy raz. Za potrzebą uważnego nadzoru pozwanych nad synem przemawiały pewne cechy jego osobowości, stwierdzone w opinii szkolnej, wedle której chce on dominować w grupie, nie lubi przegrywać, czasami zdarzają się mu różne konflikty z rówieśnikami <em> <!-- -->( v. opinia z 3.12.2012 r., k. 40 ).</em> Ponadto istotne w omawianej kwestii były ustalenia Sądu, poczynione w równolegle prowadzonym postępowaniu dla nieletnich, na temat sposobu działania <span class="anon-block">W. G.</span> w krytycznym czasie oraz konkluzja, że małoletni wykazuje przejawy demoralizacji i wymaga nadzoru odpowiedzialnego rodziców <em> <!-- -->( v. postanowienie SR w Ostrołęce z 31.05.2013 r., III <span class="anon-block">N. (...)</span>/12, k. 134 ). </em> Symptomatyczne było, że rodzice nie zakwestionowali postanowienia Sądu dla nieletnich, które uprawomocniło się w pierwszej instancji. Apelacja pozwanych nie miała także racji oponując p-ko zasądzonemu zwrotowi kosztów leczenia zęba powoda u prywatnego dentysty. Powszechnie znane problemy z dostępem do bezpłatnych usług stomatologicznych, bardzo młody wiek pacjenta, jego wcześniejsza znajomość z danym lekarzem, ułatwiająca leczenie, rodzaj obrażenia i pilność leczenia, a także - co najmniej- zasadnicze wątpliwości, czy potrzebny chłopcu zabieg w ogóle podlegał refundacji ze środków publicznych <em> <!-- -->( v. opinia bieglej <span class="anon-block">H. B. (1)</span>, k. 115 i informacja NFZ z 23.01.13 r., k. 69 ),</em> wszystko to usprawiedliwiało potraktowanie wydatku w kwocie 570 zł jako kosztu koniecznego i celowego w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 444;art. 444 § 1;art. 444 § 1 zd. 1)">art. 444 par. 1 zd. 1 k.c.</a> Apelacja pozwanych bezskutecznie kwestionowała też co do zasady orzeczenie o odpowiedzialności pozwanych za szkodę przyszłą. Nie ulegało wątpliwości, że konieczna będzie kontynuacja leczenia stomatologicznego uszkodzonego zęba <em> <!-- -->( v. opinia biegłej <span class="anon-block">H. B.</span>, jw., i zeznanie <span class="anon-block">św. B. B.</span>, k. 88 ).</em> Ponieważ nie można było w chwili obecnej w sposób pewny i ścisły ustalić wysokości niezbędnych kosztów tego leczenia, ani określić dokładnej daty ich wystąpienia, a w związku z tym zasądzić już teraz ich równowartości - co doprowadziło do oddalenia dalej idącego roszczenia odszkodowawczego powoda jako przedwczesnego - to miał on oczywisty interes, aby niejako w zamian przesądzić na jego korzyść samą zasadę odpowiedzialności za te koszty w przyszłości. Trzeba dodać, że o dopuszczalności i celowości dokonania w wyroku tego rodzaju ustalenia również na gruncie obecnie obowiązującego reżimu przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym wypowiedział się twierdząco w kilku niedawnych orzeczeniach Sąd Najwyższy <em> <!-- -->( np. uchwała z 24.02.2009 r., III CZP 2/09 – OSNC 09/12/168; wyrok z 11.03.2011, IV CSK 410/09 – LEX nr 678021 );</em> pogląd ten zdobył także przewagę w orzecznictwie sądów apelacyjnych. Apelacja pozwanych mogła jedynie wywrzeć wpływ na ostateczny wymiar zasądzonego w wyroku zadośćuczynienia pieniężnego, w następstwie tego, że ustalenie o jego wysokości także podlegało kontroli instancyjnej, zważywszy, że wyrok uwzględniający powództwo został zaskarżony w całości, i, w ocenie Sądu Okręgowego, zostało rażąco zawyżone poprzez określenie go na kwotę 2000 zł. W okolicznościach konkretnej sprawy „odpowiednią sumą” w pojęciu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 445;art. 445 § 1)">art. 445 par. 1 k.c.</a> była bowiem kwota 1.000 zł, mając na uwadze w szczególności, że obrażenia ciała poszkodowanego nie wywołały komplikacji, nie były rozlegle i poważne, podobnie jak rozmiar jego bólu i niewygód oraz że w warunkach życiowych powoda i jego rodziców, którzy na swój wniosek ze względu na ubóstwo otrzymali nawet zwolnienie od kosztów sądowych od apelacji, będzie to znaczące i odczuwalne przysporzenie majątkowe, które zarazem nie doprowadzi do bezpodstawnego wzbogacenia. Mimo zmiany odnośnego ustalenia nie nastąpiło jednakże w jego efekcie obniżenie kwoty zasądzonej z omawianego tytułu w sentencji wyroku, ponieważ jednocześnie odpadło przyczynienie rzutujące na jej wysokość w przeciwnym kierunku.</p> <p>Ze wszystkich podanych wyżej względów zaskarżony wyrok podlegał korektom podanym w sentencji wyroku Sądu Okręgowego. W aspekcie formalnym zmiany były wynikiem apelacji powoda w związku z uwzględnieniem zarzutu, że brak było podstaw prawnych do przyjmowania przyczynienia się rodziców powoda do powstania szkody. W związku ze szerszym niż dotychczas uwzględnieniem powództwa reformy ponadto wymagało orzeczenie o kosztach procesu za pierwszą instancję przez zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda z tego tytułu na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100;art. 100 zd. 1)">art. 100 zd. 1 k.p.c.</a> części uiszczonych przez niego opłat od pozwu, proporcjonalnie do stopnia wygrania sprawy ( 100 zł + 5% od zasądzonych ostatecznie 1570 zł).</p> <p>Dlatego Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt 1 sentencji na zasadzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 par. 1 k.p.c.</a> </p> <p>O oddaleniu apelacji Sąd Okręgowy orzekł w pkt 2 na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> O kosztach za instancję apelacyjną Sad Okręgowy postanowił jak w pkt 3 sentencji na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100;art. 100 zd. 1)">art. 100 zd.1 k.p.c.</a> </p> </div>