XVII AmC 409/09

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt. AmC – 409/09</strong> </p> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powód – Stowarzyszenie<span class="anon-block">(...)</span>w <span class="anon-block">P.</span> wniósł o uznanie za niedozwolone postanowienia zawartego we wzorcu umownym o nazwie „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez <span class="anon-block"> Biuro Usługowo-Handlowe (...)</span>” stosowanego w obrocie z konsumentami przez pozwaną <span class="anon-block">J. K.</span> prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą <span class="anon-block"> Biuro Usługowo – Handlowe (...)</span>, rozdziale VI pkt 2 o treści: „Przedmiotem reklamacji Klientów nie mogą być zdarzenia i okoliczności, za które Organizator nie ponosi odpowiedzialności i przy zachowaniu należytej staranności nie mógł ich przewidzieć (postoje na granicach, czynności celne, warunki atmosferyczne w czasie trwania imprezy).”</p> <p>W uzasadnieniu pozwu powód podał, że pozwana <span class="anon-block">J. K.</span> oferując swoje usługi konsumentom posługuje się wzorcem umownym zawierającym m.in. zakwestionowane postanowienie.</p> <p>Powód podniósł, że zakwestionowane postanowienie wyłącza odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Powód zarzucił, że zakwestionowane postanowienie poszerza określony w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971330884" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych - Dz. U. z 1997 r. Nr 133, poz. 884 (art. 11 a;art. 11 a ust. 1)">art. 11a ust. 1 ustawy o usługach turystycznych</a> katalog przypadków wyłączających odpowiedzialność organizatora za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług turystycznych.</p> <p>W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o odrzucenie pozwu i zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych.</p> <p>Pozwana podniosła, że zakwestionowane w pozwie postanowienie jest tożsame z klauzulami wpisanymi na mocy prawomocnego wyroku sądu do prowadzonego przez Prezesa UOKiK rejestru, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 479(45))">art. 479^{<!-- -->45} kpc</a>, nie różni się od postanowień już wpisanych do rejestru w zakresie celu i skutków jakie wywołuje.</p> <p>Pozwana podniosła, że zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 479(43))">art. 479^{<!-- -->43} kpc</a> prawomocny wyrok ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania niedozwolonej klauzuli umownej do rejestru. Rozszerzona prawomocność materialna takich wyroków stanowi, w ocenie pozwanej, przeszkodę procesową do ponownego rozpoznania sprawy dotyczącej uznania za niedozwolone postanowień wzorców umowy, które już zostały uznane za niedozwolone prawomocnymi wyrokami i wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych. Zdaniem pozwanej wpisanie do w/w rejestru wzorca umowy uznanego prawomocnym wyrokiem Sądu za niedozwolone wyłącza ponowne wytoczenie powództwa w tym przedmiocie, także przeciwko osobie nie biorącej udziału w sprawie, w której wydano wyrok, zaś pozew obejmujący takie powództwo podlega odrzuceniu. Na poparcie swojego stanowiska pozwana wskazała wyroki Sądu Apelacyjnego z 29 września 2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), z 23 maja 2007r. (VI AcA 107/07) a także uchwałę SN z 19 grudnia 2003r. (III CZP 95/03, OSNC 2005/2/25).</p> <p>Sąd ustalił następujący stan faktyczny w sprawie:</p> <p>Pozwana <span class="anon-block">J. K.</span> prowadzi działalność gospodarczą w zakresie działalności turystycznej. W działalności tej, w obrocie z konsumentami pozwana stosuje wzorzec umowny o nazwie „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez <span class="anon-block"> Biuro Usługowo-Handlowe (...)</span>” (okoliczności niesporne w sprawie, uznana za przyznane na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 230)">art. 230 kpc</a>).</p> <p>We wzorcu tym, w pkt VI.2, zawarte jest zakwestionowane w pozwie postanowienie o treści: „Przedmiotem reklamacji Klientów nie mogą być zdarzenia i okoliczności, za które Organizator nie ponosi odpowiedzialności i przy zachowaniu należytej staranności nie mógł ich przewidzieć (postoje na granicach, czynności celne, warunki atmosferyczne w czasie trwania imprezy).”</p> <p>Zakwestionowane postanowienie umowne nie dotyczy głównych świadczeń stron w umowie, którymi są w sprawie:</p> <p>ze strony pozwanej – realizacja imprezy turystycznej,</p> <p>ze strony konsumenta – zapłata ceny za imprezę.</p> <p>Sąd ustalił, że pod pozycją 1085, na mocy wyroku SOKiK z 29 stycznia 2007r. sygn. akt XVII AmC 160/05 wpisane jest postanowienie o treści „Reklamacja Uczestnika w formie pisemnej zawierać powinna pisemne oświadczenie pilota lub innego miejscowego przedstawiciela Biura o wystąpieniu wad, uzasadnienie oraz propozycję naprawienia szkody, Podstawą reklamacji uczestnika nie mogą być jednak zdarzenia i okoliczności, za które Biuro nie ponosi odpowiedzialności (m. in. postoje na granicach, czynności celne, warunki atmosferyczne w czasie realizacji imprezy zamieszki, wojny, strajki, blokady dróg, powodzie itp.) oraz wszelkie inne wymienione w punkcie 13 niniejszych warunków”</p> <p>Sąd zważył, co następuje:</p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 479(43))">art. 479^{<!-- -->( 43)} kpc</a> wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 479(45);art. 479(45) § 2)">art. 479^{<!-- -->( 45)} § 2 kpc</a>. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 479(45);art. 479(45) § 2)">Art. 479^{<!-- -->( 45)} § 2 kpc</a> stanowi zaś, że Prezes UOKiK prowadzi na podstawie wyroków, o których mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 479(45);art. 479(45) § 2)">art. 479^{<!-- -->( 45)} § 2 kpc</a> rejestr postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Rozszerzona prawomocność wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone wprowadzona w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 479(43))">art. 479^{<!-- -->( 43 )}kpc</a> nie wyłącza możliwości wytoczenia powództwa przez tego samego lub innego powoda przeciwko innemu przedsiębiorcy, niebiorącego udziału w postępowaniu, w którym zapadł wyrok, stosującemu takie same lub podobne postanowienia wzorca, jak wpisane do rejestru, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 479(45);art. 479(45) § 2)">art. 479^{<!-- -->( 45 )}§ 2 kpc</a>. Taki pogląd wyraził SN w uchwale z 7 października 2008r. sygn. akt III CZP 80/08, który to pogląd Sąd Okręgowy podziela. Z tego powodu Sąd uznał, że wyrok SOKiK z 29 stycznia 2007r. sygn. akt XVII AmC 160/05 i wpisanie postanowienia umownego o treści: „Reklamacja Uczestnika w formie pisemnej zawierać powinna pisemne oświadczenie pilota lub innego miejscowego przedstawiciela Biura o wystąpieniu wad, uzasadnienie oraz propozycję naprawienia szkody, Podstawą reklamacji uczestnika nie mogą być jednak zdarzenia i okoliczności, za które Biuro nie ponosi odpowiedzialności (m. in. postoje na granicach, czynności celne, warunki atmosferyczne w czasie realizacji imprezy zamieszki, wojny, strajki, blokady dróg, powodzie itp.) oraz wszelkie inne wymienione w punkcie 13 niniejszych warunków” do rejestru klauzul niedozwolonych prowadzonego przez Prezesa UOKiK nie uniemożliwia merytorycznego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.</p> <p>Zakwestionowane postanowienie umowne podlegało w całości ocenie czy jest postanowieniem niedozwolonym w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1))">art. 385^{<!-- -->1} kc.</a> </p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385^{<!-- -->1} § 1 kc</a> uznanie postanowienia umownego za niedozwolone i wyeliminowanie go z praktyki stosowania z konsumentami wymaga spełnienia łącznie następujących przesłanek::</p> <p>- nie zostało uzgodnione indywidualnie z konsumentem, czyli zostało narzucone konsumentowi,</p> <p>- ukształtowane w ten sposób prawa i obowiązki pozostają w sprzeczności z dobrymi obyczajami,</p> <p>- ukształtowane w ten sposób prawa i obowiązki rażąco naruszają interesy konsumenta,</p> <p>- nie dotyczy sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron.</p> <p>W sprawie niekwestionowana jest przez pozwaną okoliczność, że stosowała w obrocie z konsumentami wzorzec o nazwie „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez <span class="anon-block"> Biuro Usługowo-Handlowe (...)</span>” a wobec tego, że zakwestionowane postanowienie z tego wzorca umownego nie było uzgadniane indywidualnie z konsumentami.</p> <p>Przyjmuje się, że istotą dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek do drugiego człowieka (tak np. wyrok SN z 8 czerwca 2004r., ICk-635/03). Nie można zatem uznać za dobry obyczaj takiego postępowania, którego celem jest zdezorientowanie konsumenta, wykorzystanie jego niewiedzy. W niniejszej sprawie w ocenie Sądu sytuacja taka miała miejsce.</p> <p>Stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971330884" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych - Dz. U. z 1997 r. Nr 133, poz. 884 (art. 11 a;art. 11 a ust. 1)">art. 11a ust. 1 ustawy o usługach turystycznych</a> organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług turystycznych, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest spowodowane wyłącznie:</p> <p>- działaniem lub zaniechaniem klienta;</p> <p>-działaniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć,</p> <p>- siłą wyższą.</p> <p>W świetle zasad ogólnych obowiązujących w tym zakresie w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kc</a> jak również w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971330884" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych - Dz. U. z 1997 r. Nr 133, poz. 884 ()">ustawie o usługach turystycznych</a>, niewątpliwe jest, że konsumentowi przysługuje uprawnienie do zgłaszania organizatorowi, zarówno w trakcie trwania i imprezy jak i po jej zakończeniu, zaistniałych w trakcie realizacji imprezy zdarzeń, które w jego ocenie spowodowały, że usługa została nienależycie wykonana a także uprawnienie do żądania w związku z tym zdarzeniem naprawienia przez organizatora szkody.</p> <p>Wskazać należy, że <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971330884" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych - Dz. U. z 1997 r. Nr 133, poz. 884 (art. 14;art. 14 ust. 2;art. 14 ust. 2 pkt. 8)">art. 14 ust. 2 pkt 8 w/w ustawy o usługach turystycznych</a> nakłada na organizatora obowiązek określenia w umowie o świadczenie usług turystycznych sposób zgłaszania reklamacji związanych z wykonywaniem usług przez organizatora turystyki lub osobę z nim współpracującą wraz z podaniem terminu zgłaszania takich reklamacji.</p> <p>Zgodnie natomiast z art. 20 ust. 3 w/w ustawy, do zadań przewodnika turystycznego należy m. innymi przyjmowanie od konsumentów reklamacji dotyczących świadczonych im usług.</p> <p>W ocenie Sądu zatem, konsument w określonym w umowie terminie, ma prawo wniesienia do organizatora reklamacji, której przedmiotem każda okoliczność i organizator ma obowiązek jej rozpatrzenia. Dopiero po merytorycznym rozpoznaniu reklamacji, organizator uwzględnia ją, bądź odmawia jej uwzględnienia. Przy czym, w ocenie Sadu organizator zobowiązany jest wykazać i wyczerpująco wyjaśnić konsumentowi przyczyny nieuwzględnienia reklamacji, np. wskazując, iż nie ponosi odpowiedzialności za wskazane przez konsumenta zdarzenie, albowiem przedmiotem nie ponosi za nie odpowiedzialności i przy zachowaniu należytej staranności nie mógł go przewidzieć.</p> <p>Podsumowując tę część wywodu, w ocenie Sadu, uprawnieniem konsumenta, którego nie można wyłączyć jest złożenie organizatorowi reklamacji i w korelacji z tym uprawnieniem konsumenta są obowiązki organizatora, tj. przyjęcia reklamacji, merytorycznej jej rozpoznania i wyczerpującego uzasadnienia ewentualnej odmowy jej uwzględnienia.</p> <p>W ocenie Sądu zatem zakwestionowane postanowienie jest niejasne i nieprecyzyjne może wprowadzać konsumenta w błąd co do przysługujących mu względem organizatora uprawnień. Poza tym zakwestionowane postanowienie przyznaje organizatorowi uprawnienie do dokonywania wiążącej interpretacji umowy.</p> <p>Sąd ocenił zatem, że zakwestionowane w pozwie postanowienie umowne spełnia przesłanki dla uznania go za niedozwolone w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385^{<!-- -->1} § 1 kc</a> i dlatego powództwo zostało uwzględnione.</p> <p>Publikację prawomocnego wyroku zarządzono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 479(44))">art. 479^{<!-- -->44}kpc</a>.</p> <p>O kosztach postępowania postanowiono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 kpc</a>.</p> </div>