II AKa 300/09

<p>Sygn. akt : II AKa 300/09</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 29 października 2009 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Katowicach II Wydział Karny w składzie:</strong> </p> <table> <colgroup> <col width="172"/> <col width="539"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący</p> </td> <td> <p>SSA Bożena Brewczyńska</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie</p> </td> <td> <p>SSA Piotr Mirek (spr.)</p> <p>SSA Aleksandra Malorny</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant</p> </td> <td> <p>Izabela Rybok</p> </td> </tr> </table> <p>przy udziale Prokuratora Tadeusza Trzęsimiecha</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 29 października 2009r.</p> <p>sprawy z wniosku <strong> <!-- --> <span class="anon-block">A. P.</span> </strong> </p> <p> <span class="underline"> <!-- -->o odszkodowanie i zadośćuczynienie z tytułu internowania</span> </p> <p>na skutek apelacji pełnomocnika wnioskodawcy</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 22 maja 2009r. <br/>sygn. akt III Ko 59/08</p> <p>1/ uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Bielsku- Białej do ponownego rozpoznania;</p> <p>2/ zasądza od Skarbu Państwa (Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej) na rzecz adw. <span class="anon-block">T. K.</span> – Kancelaria Adwokacka w <span class="anon-block">K.</span> kwotę 146,40 (sto czterdzieści sześć, 40/100) złotych, w tym 22% podatku VAT, tytułem pomocy prawnej udzielonej wnioskodawcy w postępowaniu odwoławczym.</p> <p>Sygn. akt II AKa 300/09</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej wyrokiem z dnia 22 maja 2009 roku wydanym w sprawie o sygn. akt III Ko 59/08 na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910340149" title="Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - Dz. U. z 1991 r. Nr 34, poz. 149 (art. 8;art. 8 ust. 1)">art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego <br/>1991 roku o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego</a> zasadził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy <span class="anon-block">A. P.</span> kwotę 500 złotych tytułem odszkodowania i kwotę 13 000 złotych tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty. Kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.</p> <p>Powyższy wyrok zaskarżony został przez pełnomocnika wnioskodawcy.<br/> </p> <p>Apelujący skarżąc wyrok w całości, zarzucił mu obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść wyroku, a w szczególności:</p> <dl> <dt>–</dt> <dd> <p> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 117;art. 117 § 6)">art. 117 § 6 kpc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 89)">art. 89 kpk</a> poprzez nierozpoznanie wniosku złożonego przez wnioskodawcę o ustanowienie w postępowaniu przed Sadem I instancji pełnomocnika z urzędu,</p> </dd> </dl> <dl> <dt>–</dt> <dd> <p> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 7)">art. 7 kpk</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 367;art. 367 § 1)">art. 367 § 1 kpk</a> przez naruszenie prawa wnioskodawcy do wypowiedzi na temat twierdzeń zawartych w pismach ZUS i w efekcie naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów,</p> </dd> </dl> <dl> <dt>–</dt> <dd> <p> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 7)">art. 7 kpk</a> przez przyjęcie kryterium pomocniczego w ustaleniu wysokości zadośćuczynienia z akt IPN o maksymalnym okresie internowania w połączeniu z maksymalną ustawową wysokością zadośćuczynienia i odszkodowania <br/>w kwocie 25 000 zł, podczas gdy wysokość zadośćuczynienia należy oceniać indywidualnie i stosownie do rozmiarów krzywdy i skutków, jakie internowanie w konkretnym przypadku spowodowało,</p> </dd> </dl> <dl> <dt>–</dt> <dd> <p> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 7)">art. 7 kpk</a> przez przyjęcie, że rodzina wnioskodawcy mogła zaoszczędzić 500 zł miesięcznie, choć nie ustalił Sąd wysokości zarobków żony wnioskodawcy <br/>i przyjął zaniżone wynagrodzenie wnioskodawcy.</p> </dd> </dl> <p>Wskazując na powyższe uchybienia apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy łącznej kwoty 25 000 zł tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania za skutki internowania lub <br/>o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu <br/>w Bielsku-Białej do ponownego rozpoznania.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny stwierdził, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja pełnomocnika wnioskodawcy zasadna jest o tyle, iż na skutek jej rozpoznania, bez wdawania się w merytoryczną ocenę słuszności rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego koniecznym stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.</p> <p>Analiza akt sprawy musi bowiem prowadzić do wniosku, iż w toku postępowania prowadzonego przez Sąd Okręgowy doszło do tego rodzaju naruszenia norm proceduralnych w zakresie prawa strony do korzystania z pomocy prawnej udzielanej przez adwokata, że bez wątpienia należy je oceniać w kategorii obrazy przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia. Zasadny jest więc pierwszy z podnoszonych w apelacji zarzutów, choć w niniejszej sprawie, nie jest koniecznym powoływanie się przez skarżącego na przepisy procedury cywilnej. <br/>W postępowaniu określonym w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (rozdział 58)">rozdziale 58 kodeksu postępowania karnego</a>, przepisy procedury cywilnej stosuje się tylko w kwestiach nie uregulowanych w tym kodeksie. Przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 ()">kpk</a> regulują jednak kwestię wyznaczania pełnomocnika z urzędu. Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (rozdział 58 art. 88)">art. 88</a> nakazuje stosować odpowiednio do pełnomocnika unormowania zawarte <br/>w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 78)">art. 78 kpk</a>. Stąd też strona, która w sposób należyty wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru może żądać, aby wyznaczono jej pełnomocnika z urzędu.</p> <p>W niniejszej sprawie <span class="anon-block">A. P.</span> wraz z wnioskiem o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia wystąpił o ustanowienie mu adwokata z urzędu. <br/>W uzasadnieniu wniosku powołał się zły stan swojego zdrowia i bardzo trudną sytuację materialną.</p> <p>Pomimo tego, iż wniosek ten został wyraźnie wyartykułowany tak w piśmie oznaczonym, jako pozew (k. 1) jak i w odrębnym piśmie zatytułowanym – „Wniosek o zwolnienie powoda od kosztów sądowych i ustanowienie dla powoda adwokata” <br/>(k. 12), do którego dołączono oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym wnioskodawcy (k.13- 15) nie został dostrzeżony przez Sąd Okręgowy. Nic bowiem <br/>w aktach sprawy nie wskazuje na to, aby temu wnioskowi nadano właściwy bieg, <br/>a Sąd Okręgowy w jakikolwiek sposób wypowiedział się w przedmiocie żądania wnioskodawcy. Trudno byłoby na obecnym etapie postępowania wypowiadać się, <br/>co do tego, czy w przypadku wnioskodawcy istniały przesłanki udzielenia pomocy prawnej przez adwokata wyznaczonego z urzędu, niemniej jednak fakt wydania <br/>w dniu 27 lipca 2009 roku przez Przewodniczącego Wydziału zarządzenia, którego mocą wyznaczono wnioskodawcy pełnomocnika z urzędu zdaje się potwierdzać zasadność wniosku <span class="anon-block">A. P.</span>. Wymienione wyżej zarządzenie nie sanuje skutecznie stwierdzonego wcześniej uchybienia. Wnioskodawcy umożliwiono przecież skorzystanie z pomocy prawnej adwokata dopiero po wydaniu wyroku i po merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy.</p> <p>Nie ulega jakiejkolwiek wątpliwości, iż w realiach niniejszej sprawy pozbawienie wnioskodawcy zastępstwa procesowego i pomocy prawnej udzielanej przez pełnomocnika z urzędu mogło mieć wpływ na treść orzeczenia Sądu I instancji. Wniosek taki wypływa wprost z uzasadnienia skarżonego wyroku. Orzekając <br/>o odszkodowaniu i zadośćuczynieniu sam Sąd Okręgowy założył, że roszczenia <br/>te mają charakter cywilnoprawny, co powoduje, że w myśl przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 kc.</a> ciężar dowodzenia wysokości roszczenia spoczywa na wnioskodawcy (k. 99). Przedstawiając zaś sposób prowadzenia oceny materiału dowodowego, jako powód oparcia się na informacji zawartej w piśmie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Sąd Okręgowy wskazał, iż wnioskodawca, pomimo dwukrotnego prawidłowego zawiadomienia nie stawił się na rozprawę i nie przedstawił żadnych dowodów, czy też informacji <br/>o źródłach dowodowych podważających treść przedmiotowego pisma (k. 100).</p> <p>Już tylko w kontekście tych stwierdzeń Sądu I instancji, trudno byłoby dowodzić, <br/>że udział w rozprawie pełnomocnika wnioskodawcy, jego inicjatywa dowodowa <br/>i możliwość ustosunkowywania się do przeprowadzanych dowodów nie mogłyby <br/>mieć wpływu na treść skarżonego orzeczenia.</p> <p>Zauważyć tu też można, iż wbrew stanowisku Sadu I instancji zgromadzony materiał dowodowy czyni wątpliwym miarodajność informacji pochodzących <br/>z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z jednej bowiem strony ZUS informuje Sąd, że może jedynie potwierdzić otrzymywanie wynagrodzenia przez wnioskodawcę <br/>w okresie od 01.01.1982 roku do 10.03.1982 roku, z drugiej zaś stwierdza, iż z akt rentowych nie wynika, aby <span class="anon-block">A. P.</span> nie otrzymał wynagrodzenia za miesiąc grudzień 1981 roku (k. 59, 76). Trudno również zgodzić się twierdzeniem Sądu I instancji, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów przeciwnych informacji podawanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Przecież na poparcie podnoszonych przez siebie okoliczności <span class="anon-block">A. P.</span> przedstawił pismo <span class="anon-block"> (...)</span> Urzędu Wojewódzkiego powiadamiające go o tym, iż brak jest kart zarobkowych za lata 1982 – 1983 (k. 48-51). Złożył także pismo z dnia 24 marca <br/>2009 roku (k. 74), w którym zakwestionował posiadanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jego dokumentacji płacowej i podniósł, że w Oddziale ZUS w <span class="anon-block">B.</span> poinformowano go o niemożliwości ustalenia jego wynagrodzenia w okresie od 12.12.1981 roku do 31.01.1983 roku. Wątpliwości wynikających z tych przytoczonych wyżej okoliczności Sąd Okręgowy w sposób jednoznaczny nie wyjaśnił.</p> <p>Nie jest wystarczająco przekonującym przyjęte przez Sąd Okręgowy kryterium ustalania należnego wnioskodawcy odszkodowania. Jeżeli internowanie pozbawiłoby w rzeczywistości wnioskodawcę wynagrodzenia, to trudno zgodzić się z tym, że właściwą rekompensatą poniesionej przez niego szkody jest jedynie kwota możliwa do zaoszczędzenia przez rodzinę posiadającą na utrzymaniu 3 dzieci. Idąc tym tokiem rozumowania założyć należałoby, że pełne odszkodowanie otrzymałaby osoba samotna, której internowanie nie pozbawiło nikogo środków do utrzymania, a osobie, której utrzymywanie liczniejszej rodziny nie pozwalało na odkładanie oszczędności nie powinno w ogóle należeć się z tego tytułu odszkodowanie.</p> <p>Skoro zatem niezbędnym jest ponowne rozpoznanie sprawy, koniecznym stało się uchylenie zaskarżonego wyroku.</p> </div>