II OSK 1650/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Anna Szymańska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Andżelika Nycz po rozpoznaniu w dniu 22 października 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 2069/18 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Rady do Spraw Polaków na Wschodzie z dnia [...] maja 2018 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania Karty Polaka oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Wyrokiem z 3 grudnia 2018 r. (sygn. akt IV SA/Wa 2069/18) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] (dalej jako "skarżący", "cudzoziemiec" lub "skarżący kasacyjnie") na decyzję Rady do Spraw Polaków na Wschodzie (dalej także jako: "Rada") z [...] maja 2018 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania Karty Polaka. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] czerwca 2016 r. [...], obywatel Ukrainy, złożył w Konsulacie Generalnym Rzeczypospolitej Polskiej we Lwowie wniosek o przyznanie Karty Polaka. Decyzją z [...] czerwca 2016 r. Konsul Generalny Rzeczypospolitej Polskiej we Lwowie odmówił skarżącemu przyznania Karty Polaka. Decyzją z [...] sierpnia 2016 r. Rada utrzymała w mocy decyzję Konsula Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we Lwowie z [...] czerwca 2016 r. Na skutek skargi cudzoziemca, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 czerwca 2017 r. (sygn. akt IV SA/Wa 2960/16) uchylił w całości decyzję Rady, zwracając uwagę na zaistniałe na wcześniejszych etapach postępowania błędy proceduralne. W konsekwencji Rada decyzją z [...] września 2017 r. uchyliła decyzję Konsula Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we Lwowie z [...] czerwca 2016 r. w całości i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Konsul Generalny Rzeczypospolitej Polskiej we Lwowie decyzją z [...] stycznia 2018 r. nr [...] ponownie odmówił przyznania skarżącemu Karty Polaka. [...] wniósł odwołanie od tej decyzji. Rozpatrując je Rada skorygowała podstawę prawną rozstrzygnięcia, która nie została szczegółowo podana przez organ I instancji. Rada wskazała jako podstawę prawną decyzji art. 9 ust. 2 i 3, art. 19 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 1 oraz art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2017 r., poz. 1459 ze zm.). Dalej Rada wskazała na zaistnienie w przedmiotowej sprawie przesłanki, o której mowa w znowelizowanym art. 19 pkt 3 ustawy o Karcie Polaka. Jest nią fakt repatriowania się przez wstępnych wnioskodawcy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na terytorium ZSRR. Ustawa o Karcie Polaka została bowiem znowelizowana ustawą z dnia 13 maja 2016 r. o zmianie ustawy o Karcie Polaka oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r., poz. 753) i art. 19 pkt 3 ustawy zostało nadane nowe brzmienie. Dodano przesłankę repatriacji wstępnych wnioskodawcy. Skarżący w dniu [...] października 2017 r. złożył oświadczenie, w którym stwierdził, że ani on ani jego wstępni nie repatriowali się lub nie zostali repatriowani z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, na podstawie umów repatriacyjnych zawartych w latach 1944-1957 przez Rzeczpospolitą Polską albo przez Polską Rzeczpospolitą Ludową z Białoruską Socjalistyczną Republiką Radziecką, Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką, Litewską Socjalistyczną Republiką Radziecką i Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich, do jednego z państw będących stroną tych umów. Rada oceniając powyższe oświadczenie - w oparciu o pozostały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie - uznała je za nieprawdziwe, co dodatkowo wypełnia inną przesłankę do odmowy przyznania Karty Polaka tj. art. 19 pkt 2 ustawy o Karcie Polaka - oświadczenie nieprawdy lub zatajenie prawdy przez wnioskodawcę w toku prowadzonego postępowania o przyznanie Karty Polaka. Organ odwoławczy podkreślił, że udokumentowany fakt repatriowania się wstępnych wnioskodawcy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy repatriacyjnej zawartej z Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką stanowi samoistną, bezwzględną i nieusuwalną przesłankę odmowy przyznania Karty Polaka. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Rady do Spraw Polaków na Wschodzie z [...] maja 2018 r. wniósł [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 3 grudnia 2018 r. (sygn. akt IV SA/Wa 2069/18) skargę oddalił. Sąd podkreślił, że decyzja Konsula Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we Lwowie z [...] czerwca 2016 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Rady do Spraw Polaków na Wschodzie z [...] sierpnia 2016 r. zostały wydane na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka, w brzmieniu obowiązującym przed zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 13 maja 2016 r. o zmianie ustawy o Karcie Polaka oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 753) – dalej także "ustawa zmieniająca". W decyzjach tych organy orzekały w oparciu o inną treść art. 2 ustawy o Karcie Polaka. Z tego względu wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 czerwca 2017 r. (sygn. akt IV SA/Wa 2960/16) zapadł w innym stanie prawnym. Ustawa zmieniająca nie przewidywała przepisów przejściowych, zatem z dniem 2 września 2016 r. zaczęła obowiązywać ustawa o Karcie Polaka w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 13 maja 2016 r. o zmianie ustawy o Karcie Polaka oraz niektórych innych ustaw. Od dnia 2 września 2016 r. art. 2 ust. 1 ustawy o Karcie Polaka otrzymał nowe brzmienie, z którego wynika, że kandydat na uzyskanie Karty Polaka musi spełnić łącznie szereg warunków, w tym złoży oświadczenie, że on lub jego wstępni nie repatriowali się lub nie zostali repatriowani z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, na podstawie umów repatriacyjnych zawartych w latach 1944-1957 przez Rzeczpospolitą Polską albo przez Polską Rzeczpospolitą Ludową z Białoruską Socjalistyczną Republiką Radziecką, Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką, Litewską Socjalistyczną Republiką Radziecką i Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich, do jednego z państw będących stroną tych umów. Jednocześnie ustawa zmieniająca nadała nowe brzmienie art. 19 ustawy o Karcie Polaka, który przewiduje przesłanki wydania decyzji o odmowie przyznania Karty Polaka. Sąd I instancji wywiódł, że ze zmian wprowadzonych do ustawy o Karcie Polaka ustawą z dnia 13 maja 2016 r. wynika, że w art. 2 ust. 1 pkt 4 został dodany nowy warunek, który musi być spełniony przez osobę ubiegającą się o Kartę Polaka, tj. osoba ta musi złożyć oświadczenie, że ona lub jej wstępni nie repatriowali się lub nie zostali repatriowani z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, na podstawie umów repatriacyjnych zawartych w latach 1944-1957 przez Rzeczpospolitą Polską albo przez Polską Rzeczpospolitą Ludową z Białoruską Socjalistyczną Republiką Radziecką, Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką, Litewską Socjalistyczną Republiką Radziecką i Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich, do jednego z państw będących stroną tych umów. Jednocześnie przepis art. 19 pkt 3 ustawy o Karcie Polaka został zaostrzony w ten sposób, że decyzję o odmowie przyznania Karty Polaka wydaje się w przypadku, gdy już nie tylko sam wnioskodawca, ale i jego wstępni repatriowali się lub zostali repatriowani z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, na podstawie wskazanych umów repatriacyjnych. Organy prowadząc ponownie postępowanie ustaliły w oparciu o kopię listy zawierającej nazwiska i imiona członków rodziny skarżącego, repatriowanych z terytorium RP na terytorium ZSRR na podstawie umów repatriacyjnych zawartych w latach 1945-1957 przez Polskę m.in. z Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką oraz kopię zaświadczenia wydanego przez Państwowe Archiwum Obwodu Lwowskiego, stwierdzające przesiedlenie w 1945 r. członków rodziny skarżącego z miejscowości [...] w Polsce, do obwodu stanisławowskiego na terytorium Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, że w sprawie wystąpiła przesłanka z art. 19 pkt 3 ustawy o Karcie Polaka. Wstępni skarżącego, tj. jego dziadek [...], jego babka [...] oraz jego ojciec [...] zostali repatriowani z terytorium RP na terytorium USRR na podstawie układu z dnia [...] września 1944 r. między Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w sprawie przesiedlenia ludności ukraińskiej z terytorium Polski do USRR i obywateli polskich z terytorium USRR do Polski. Organy wykazały, że troje wstępnych skarżącego spełniało przesłankę negatywną z art. 19 pkt 3 ustawy o Karcie Polaka. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że skarżący podnosi jako okoliczność istotną fakt polskiej narodowości swojej babki [...]. Okoliczność ta jednak pozostaje bez znaczenia w sytuacji, gdy [...] spełnia negatywną przesłankę z art. 19 pkt 3 ustawy o Karcie Polaka. Wykazany fakt repatriowania się wstępnych skarżącego stanowi samoistną i bezwzględną przesłankę odmowy przyznania Karty Polaka. Od wyroku Sądu I instancji cudzoziemiec wywiódł skargę kasacyjną, w której zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędna jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie tj. art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 19 pkt 3 ustawy i art. 1 Układu zawartego pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego, a rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium USRR i ludności ukraińskiej z terytorium Polski oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 141 § 4 p.p.s.a. Skarżący kasacyjnie wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji celem ponownego jej rozpatrzenia oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu podkreślono, że z umowy zawartej z Ukraińską Socjalistyczną Republiką Ludową wynika, że układ dotyczył wszystkich obywateli narodowości ukraińskiej, którzy zechcą się przeprowadzić z terytorium Polski na Ukrainę. Tymczasem tego wymogu nie spełniała babka skarżącego, gdyż była polskiej narodowości. Wymóg ten spełniał mąż babki skarżącego. Kryterium repatriacji była narodowość ukraińska, a nie obywatelstwo. Babka skarżącego znalazła się w sytuacji przymusowej, gdyż miała czworo dzieci, a mąż zdecydował o wyjeździe na Ukrainę. Naruszenia przepisów prawa materialnego skarżący upatruje w pominięciu narodowości polskiej babki skarżącego przy interpretacji art. 19 ust. 3 ustawy o Karcie Polaka powołującej się na Układ, który przewidywał repatriację osób narodowości ukraińskiej, a nie polskiej. Jeśli chodzi o naruszenie przepisów procesowych, to Sąd I instancji nie odniósł się do dowodów z dokumentów oraz zeznań świadków na okoliczność polskiej narodowości babki skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018, poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które NSA rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W dniu [...] czerwca 2016 r. [...], obywatel Ukrainy, złożył w Konsulacie Generalnym Rzeczypospolitej Polskiej we Lwowie wniosek o przyznanie Karty Polaka na podstawie ustawy z 7 września 2007 r. o Karcie Polaka, motywując faktem, że jego babka ze strony ojca [...] miała polską narodowość. Przed złożeniem przez skarżącego wniosku o przyznanie Karty Polaka została uchwalona ustawa z 13 maja 2016 r. o zmianie ustawy o Karcie Polaka oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2016 r., poz. 753 ze zm.), która weszła w życie 2 września 2016 r. Zgodnie z art. 9 ustawy zmieniającej wchodzi ona w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 1 pkt 5, 8 w zakresie art. 12 ust. 4, pkt 18-20, art. 7 oraz art. 8 ust. 2, które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2017 r. Ogłoszenie nastąpiło 2 czerwca 2016 r. Ustawa zmieniająca nie przewidziała żadnych przepisów intertemporalnych w zakresie postępowań administracyjnych wszczętych przed wejściem w życie nowelizacji, a jeszcze niezakończonych. W orzecznictwie NSA przyjmuje się, że w sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych należy przyjąć, że nowa ustawa ma zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak również do zdarzeń, które miały miejsce wcześniej, lecz trwają dalej - po wejściu w życie nowej ustawy (uchwała 7 sędziów NSA z 10 kwietnia 2006 r., I OPS 1/06, ONSAiWSA 2006, nr 3 poz. 71). Stanowisko, że zasada bezpośredniego działania nowej ustawy powinna mieć zastosowanie do tych ustaw, które zawierają jedynie formułę o ich wejściu w życie z dniem ogłoszenia podzielił także NSA w uchwale z 20 października 1997 r., FPK 11/97 (ONSA 1998, nr 1, poz. 10). Oznacza to, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie Karty Polaka winny mieć zastosowanie przepisy ustawy znowelizowanej. Warunkiem przyznania Karty Polaka zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy było, poza deklarowaniem przynależności do narodu polskiego, spełnienie łączne czterech przesłanek. Jedną z nich było m.in. wykazanie, że jest się narodowości polskiej lub co najmniej jedno z rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej, albo przedstawienie zaświadczenia organizacji polskiej lub polonijnej działającej na terenie jednego z państw, o których mowa w ust. 2 (w tym Ukrainy), potwierdzające aktywne zaangażowanie w działalność na rzecz języka i kultury polskiej lub polskiej mniejszości narodowej przez okres co najmniej ostatnich trzech lat (art. 2 pkt 3 ustawy). Także – złożenie oświadczenia, że wnioskodawca lub jego wstępni nie repatriowali się lub nie zostali repatriowani z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, na podstawie umów repatriacyjnych zawartych w latach 1944-1957 przez Rzeczpospolitą Polską albo przez Polską Rzeczpospolitą Ludową z Białoruską Socjalistyczną Republiką Radziecką, Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką, Litewską Socjalistyczną Republiką Radziecką i Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich, do jednego z państw będących stroną tych umów (art. 2 pkt 4 ustawy). Ostatnio przytoczony wymóg został wprowadzony jako dodatkowy warunek, nieznany poprzednio ustawie. Jednocześnie ustawa zmieniająca nadała nowe brzmienie art. 19, który statuuje sytuacje, gdy organ wydaje decyzję o odmowie przyznania Karty Polaka. Każda z enumeratywnie wymienionych w tym przepisie sześciu okoliczności może stanowić samoistną i niezależną podstawę odmowy przyznania Karty Polaka. Jedną z nich jest niespełnienie łącznie warunków określonych w art. 2 ustawy. W tym wypadku znaczenie miałoby wykazanie narodowości czy obywatelstwa polskiego wstępnych skarżącego tj. polskiej narodowości jego babki ze strony ojca. Okoliczność ta pozostaje natomiast bez znaczenia przy odmowie wydania Karty Polaka na podstawie art. 19 pkt 3 ustawy. Po zmianie tego przepisu ustawą z 13 maja 2016 r., zarówno repatriacja samego wnioskodawcy, jak i jego wstępnych z terytorium RP czy PRL na podstawie umów repatriacyjnych zawartych w latach 1944-1957 z m.in. Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką powoduje obowiązek po stronie organu wydania decyzji o odmowie przyznania Karty Polaka. Przy czym organ bada okoliczność samej repatriacji jako zjawiska polegającego na powrocie do ojczyzny osób, które z różnych przyczyn, zwykle niezależnych od ich woli, znalazły się poza granicami kraju. Nie jest natomiast uprawniony do badania, czy zostały prawidłowo wykonane zapisy umowy międzynarodowej, na podstawie której nastąpiło przemieszczenie ludności. Do tego zaś zmierza skarga kasacyjna, kwestionując realizację art. 1 układu zawartego pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego, a Rządem Polskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytoriom USRR i ludności ukraińskiej z terytorium Polski. Z postanowienia umowy wynika, że nastąpi dobrowolna ewakuacja wszystkich obywateli narodowości ukraińskiej zamieszkałych w wymienionych powiatach, którzy zechcą się przesiedlić na Ukrainie. Skarżący kasacyjnie upatruje w polskiej narodowości babki przeszkody w możliwości skutecznej repatriacji, bowiem umowa dotyczyła obywateli narodowości ukraińskiej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego narodowość babki skarżącego pozostaje bez znaczenia, skoro nastąpiła jej repatriacja na Ukrainę. W trybie art. 19 pkt 3 ustawy badany jest bowiem jedynie fakt opuszczenia kraju przez wstępnych i przeniesienia na Ukrainę, nie zaś czy prawidłowo została wykonana umowa, w oparciu o którą nastąpiła repatriacja. W konsekwencji bezzasadny okazał się zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 19 pkt 3 ustawy. Jako bezzasadny okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 141 § 4 p.p.s.a. Z powołanego przepisu wynika, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09 (ONSAiWSA 2010 r., Nr 3, poz. 39) podkreślono, że podstawa prawna rozstrzygnięcia (wyroku) obejmuje wskazanie zastosowanych przepisów prawnych oraz wyjaśnienie przyjętego przez sąd sposobu ich wykładni i zastosowania. Znaczenie procesowe tego elementu uzasadnienia uwidacznia się w tym, że ma on dać rękojmię, iż sąd dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia; ma umożliwić sądowi wyższej instancji ocenę, czy przesłanki, na których oparł się sąd niższej instancji, są trafne; ma w razie wątpliwości umożliwić ustalenie granic powagi rzeczy osądzonej i innych skutków prawnych wyroku. Z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. mieć będziemy do czynienia wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia. Przy czym uzasadnienie sporządzone z uchybieniem zasad określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić naruszenie przepisów postępowania kwalifikujące do uchylenia wyroku, jeśli mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast pominięte i nierozważone w uzasadnieniu sądu I instancji okoliczności pozostają bez znaczenia dla wyniku sprawy. Kwestia bowiem narodowości babki skarżącego w sytuacji stwierdzenia przesłanki z art. 19 pkt 3 ustawy pozostaje irrelewantna dla wyniku sprawy. Tym samym pominięcie dowodów na okoliczność narodowości polskiej babki skarżącego w postępowaniu administracyjnym i zaakceptowanie tegoż zaniechania przez Sąd I instancji było uprawnione. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.