II SA/Go 750/07

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Asesor WSA Joanna Brzezińska Protokolant sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...]. II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącej [...] kwotę 150 zł (sto pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. decyzją z dnia [...] r. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r. Naczelnika Gminy w B. orzekającej przymusowy wykup na własność Państwa nieruchomości rolnej wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego we wsi J. składającej się z działek [...] o pow.2,19 ha, stanowiącej współwłasność A. Z. i J. Z.a. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że ustawa z 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych /Dz. U. Nr 3 poz. 14 ze zm./ przewidywała w art.6 ust.1 możliwość przymusowego wykupu na rzecz Państwa nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych, jeżeli właściciel bądź posiadacz wskutek zaniedbania osiągał niski poziom produkcji. Podstawę do wydania tej decyzji stanowiła opinia specjalistów z dnia [...] r., w której potwierdzono, że przedmiotowe gospodarstwo wykazuje niski poziom produkcji wskutek zaniedbań. Wnosząc o stwierdzenie nieważności tej decyzji zdaniem Kolegium skarżąca A. Z. nie wykazała, na czym polegać miała kwalifikowania wada decyzji Naczelnika Gminy. W wyniku złożenia przez nią wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Kolegium decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W skardze do Sądu A. Z. podtrzymała swoje stanowisko, a nadto podkreśliła, że decyzja Naczelnika Gminy została wydana cztery lata po nadaniu jej aktu własności. Rozpatrując sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 marca 2006 r. skargę oddalił nie dopatrując się przesłanek z art.156 § 1 kpa, a tym samym braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji. Skargę od tego wyroku wniósł Prokurator Okręgowy w Z. zarzucając naruszenia art. 134 i 145 § 1 pkt.1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), poprzez niewyjaśnienie sprawy w zakresie wykracZ.ym poza zarzuty skarżącej to jest: - naruszenie art. 141 § 4 wyżej cytowanej ustawy poprzez niewskazanie kompletnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz brak jego wyjaśnienia co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, - naruszenia art.6 ust.1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, iż przedmiotowa nieruchomość rolna podlegała przymusowemu wykupowi na podstawie tego przepisu, podczas gdy nie podlegała ona regulacjom zawartym w tym przepisie, - naruszenia art.1 ust.2 ustawy z 24 stycznia 1968 r. wyżej cytowanej w zw. z § 1 ust.1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wskazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów /Dz. U. Nr 11 poz. 58/ przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym ustaleniu, iż przedmiotowe gospodarstwo rolne spełniało kryteria do uznania go za gospodarstwo o niskim poziomie produkcji, podczas gdy faktycznie tych kryteriów nie spełniało. W oparciu o te zarzuty Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi l instancji. Wyrokiem z dnia 27 września 2007 r. sygn. akt II OSK 1217/06 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wlkp. W uzasadnieniu NSA stwierdził, iż stosownie do art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153 poz.1270/ zwana dalej ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zrzutami i wnioskami skargi. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności rozpatruje zarzuty skargi, ale musi także z urzędu zbadać czy zaskarżona do niego decyzja nie jest obciążona innymi niż wskazanymi w skardze zarzutami. Obowiązkiem Sądu l instancji rozpoznającego nieporadnie sformułowaną skargę było zbadanie w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonej do niego decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji o przymusowym wykupie na własność Państwa nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego we wsi J., a w konsekwencji należało zbadać czy rzeczywiście decyzja Kolegium była zgodna z prawem - rolą Sądu było także sprawdzenie czy decyzja Naczelnika Gminy w B. nie była dotknięta wadą nieważności z art. 156 § 1 kpa. Przedmiotowa decyzja wydana została na podstawie art. 6, 7 i 8 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych /Dz. U. Nr 3 poz. 14 ze zm./ oraz § 1, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wskazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów /Dz. U. Nr 11 poz. 587. Rozdział 1 tej ustawy "Przymusowy wykup nieruchomości w drodze licytacji" stosownie do art. 5 ust.1 nie miały zastosowania do nieruchomości nadanych na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub osadnictwie. W niniejszej sprawie ojcu skarżącej aktem nadania z 29 lipca 1954 r. Powiatowa Komisja Ziemska w Z. nadała na własność gospodarstwo rolne. Do niego wiać nie miały zastosowania przepisy rozdziału 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. Jednak skarżąca nie nabyła tego gospodarstwa na własność w drodze dziedziczenia, jak podnosi w skardze kasacyjnej, ale wspólnie z mężem uzyskała to gospodarstwo na podstawie aktu własności ziemi wydanego przez Kierownika Wydziału Rolnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia 18 lipca 1972 r. w trybie ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych /Dz. U. Nr 27 poz.250/ jako samoistni posiadacze gospodarstwa rolnego, którzy, co wynika z protokołu z dani 15 maja 1972 r., władali tą nieruchomością od 1959 r., czyli jeszcze przed śmiercią ojca skarżącej, który zmarł w 1962 r. Nabycie w trybie art.1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych miało charakter nabycia z mocy prawa, było więc nabyciem o charakterze pierwotnym. W konsekwencji nieruchomości objętych decyzją Naczelnika Gminy B. z 23 sierpnia 1976 r. nie można zaliczyć do nieruchomości nadanych na podstawie przepisów o reformie rolnej, powinny mieć do nich zastosowanie przepisy rozdziału l ustawy o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych. Skarżąca nie jest spadkobierczynią gospodarstwa rolnego należącego do jej ojca S.M., tym bardziej, że decyzje wydane w trybie ustawy z dnia 26 października 1971 r. nie podlegają wzruszeniu w nadzwyczajnych trybach postępowania administracyjnego. Decyzja Naczelnika Gminy wydana została z rażącym naruszeniem art.6 ust.1 ustawy z dnia 25 stycznia 1968 r., który jak cały rozdział 2 ustawy mógł mieć zastosowanie wyłącznie do nieruchomości nadanych w trybie przepisów o reformie rolnej lub osadnictwie, a decyzja ta nie odnosiła się do takiej nieruchomości. Nadto Sąd uznał za trafny zarzut wyrażony w skardze kasacyjnej naruszenia art. 1 ust.1 ustawy z 24 stycznia 1968 r. w zw. z § 1 ust.1 pkt.1 i 2 rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy. Bowiem ani w decyzji, której stwierdzenia nieważności domagała się skarżąca, ani w poprzed Z. ją lustracji nieruchomości nie wykazano, aby istniały w gospodarstwie grunty niewykorzystywane rolniczo oraz aby plony z 4 zbóż i ziemniaków były niższe, co najmniej o 1/3 od przeciętnych uzyskiwanych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na 1 ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowe. Przesłanki te musiały wystąpić łącznie. W ocenie Sadu tych wszystkich aspektów danej sprawy nie wzięło pod uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmawiając stwierdzenia nieważności tej decyzji, ani Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Z niesprawnie sporządzonego wniosku złożonego przez skarżącą A. Z. w dniu [...] do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. wynikało, iż domaga się ona wszczęcia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Naczelnika Gminy w B. z dnia [...] a więc w trybie nadzwyczajnym. Dorozumianie też wskazywała na rażące naruszenie prawa przy wydawaniu decyzji przymusowo wykupującej na własność Państwa nieruchomość rolną wchodzącą w skład gospodarstwa rolnego położonego we wsi J., a stanowiącego współwłasność skarżącej oraz jej męża. Rolą zatem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jako organu prowadzącego postępowanie w trybie art. 156 i następnych kpa, było zbadanie wszelkich okoliczności faktycznych i prawnych przy wydawaniu decyzji z [...], aby stwierdzić, czy wydana ona została z rażącym naruszeniem prawa. Naczelny Sąd Administracyjny w swym wyroku z dnia 27 września 2007 r. Sygn. akt II OSK 1217/06 wskazał na dwie przesłanki o istnieniu podstaw dla przyjęcia, iż w/w decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Są to: 1) rażące naruszenie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 3, poz. 14), który jak cały rozdział 2 tej ustawy mógł mieć zastosowanie wyłącznie do nieruchomości nadanych w trybie przepisów o reformie rolnej lub osadnictwie, a decyzja ta wobec A. Z. nie odnosiła się do takiej nieruchomości. A. Z. bowiem stała się współwłaścicielem działek [...] na podstawie ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 27, poz. 250). 2) rażące naruszenie art. 1 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1968 r. w związku z § 1 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58), bowiem ani w decyzji, której stwierdzenia nieważności domagała się skarżąca, ani w poprzed Z. ją lustracji nieruchomości nie wykazano, aby istniały w gospodarstwie grunty niewykorzystywane rolniczo oraz, aby plony 4 zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych uzyskiwanych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na 1 ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowe. Zgodnie z treścią art. 190 ustawy ppsa sąd, któremu sprawa została przekazana po rozpoznaniu skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest związany dokonaną wykładnią prawa. Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazuje na naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 kpa w związku z art. 27 § 1 kpa przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. W składzie organu kolegialnego jakim jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze zarówno w decyzji z dnia [...] r. jak i przy ponownym rozpatrywaniu tej sprawy na skutek wniosku skarżącej w decyzji z [...] r. przewodniczącym składu jest ta sama osoba. Kierując się w tej mierze uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007 r. II GPS 2/06 (orzecznictwo NSA i WSA nr 3 póz. 61) Sąd uznał, że art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 zdanie pierwsze kpa ma zastosowanie do członka samorządowego kolegium odwoławczego w postępowaniu wszczętym na wniosek, o którym mowa w art. 127 § 3 kpa. Zgodnie bowiem z treścią art. 78 konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, każda ze stron ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, a z zasady sprawiedliwości społecznej wynika nakaz rozpoznania odwołania przez inny organ - w innym składzie osobowym. Te zatem okoliczności zadecydowały, iż na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "b" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzed Z. ją decyzję organu l instancji. O kosztach orzeczono z mocy art. 200 wyżej cytowanej ustawy.