II GSK 2595/17

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń Protokolant Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R A od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt III SA/Po 99/17 w sprawie ze skargi R A na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P z dnia [..] listopada 2016 r. nr [..] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: WSA w Poznaniu lub Sąd I instancji) oddalił skargę R A (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P (dalej: Dyrektor) z dnia [..] listopada 2016 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Naczelnik Urzędu Celnego w L decyzją z [...] kwietnia 2016 r. wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 36 000 zł z tytułu urządzania gier na trzech automatach poza kasynem gry. Decyzja stała się ostateczna. Skarżący pismem z 9 czerwca 2016 r. wystąpił o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji podając, że wydana została ona bez podstawy prawnej. Wnioskodawca stwierdził, że art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.; dalej: u.g.h.), wprowadza sankcję administracyjną w postaci kary pieniężnej dla urządzającego gry na automatach. Żadna sankcja nie jest natomiast przewidziana za wydzierżawienie powierzchni pod instalację automatów podmiotowi, który takie gry urządza. Dyrektor decyzją z [..] września 2016 r. odmówił stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Lesznie z [..] kwietnia 2016 r. Decyzją z [..] listopada 2016 r. Dyrektor po rozpoznaniu odwołania skarżącego utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu organ podał, że stwierdzenie nieważności decyzji nie może służyć jako środek zastępczy albo dodatkowy dla strony, która nie skorzystała z możliwości poddania decyzji kontroli instancyjnej lub jest niezadowolona z rezultatów tej kontroli. Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji ma na celu usunięcie z obrotu prawnego decyzji dotkniętej wadą kwalifikowaną określoną w art. 247 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.; dalej: o.p.). Ocena, czy odwołujący był urządzającym gry na automatach poza kasynem gry nie powinna mieć miejsca na etapie postępowania prowadzonego w trybie nadzwyczajnym. Takie postępowanie przerodziłoby się w postępowanie merytoryczne. WSA w Poznaniu oddalił skargę na powyższą decyzję. Sąd wyjaśnił, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji. Jedynie w przypadku zaistnienia ściśle określonych przesłanek wchodzi w grę wzruszenie ostatecznej decyzji. Instytucja stwierdzenia nie jest środkiem, za pomocą którego można wzruszać każdą wadliwą decyzję ostateczną, abstrahując od stopnia tej wadliwości. Postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności nie może prowadzić do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy co do jej istoty, tak jak w postępowaniu odwoławczym, ogranicza się ono do zbadania, czy kwestionowane ostateczne rozstrzygnięcie jest dotknięte jedną z kwalifikowanych wad wymienionych w art. 247 § 1 o.p. W ocenie Sądu I instancji organ celny zasadnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała żadna z podstaw do stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji z 18 kwietnia 2016 r. Skarżący twierdził, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej, a poza tym skierowana była do osoby niebędącej stroną w sprawie. Obydwu tych podstaw skarżący doszukuje się w tym, że karę pieniężną, na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. wymierzono osobie, która jedynie wydzierżawiała lokal podmiotowi urządzającemu gry na automatach. W ocenie Sądu żadna z powyższych przesłanek w kontrolowanej sprawie nie zaistniała. Dyrektor prawidłowo stwierdził, że skarżący zmierza do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy zakończonej ostateczną decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w L. Twierdzenia skarżącego koncentrują się na kwestii nieprawidłowego ustalenia, że był urządzającym gry. Skarżący doszukuje się zatem którejś z powyższych podstaw nie w samej treści decyzji, lecz w wadliwym postępowaniu wyjaśniającym i błędnych w jego ocenie ustaleniach faktycznych dokonanych przez Naczelnika Urzędu Celnego w L. Tymczasem postępowanie szczególne, jakim jest postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji, nie jest postępowaniem o charakterze merytorycznym, zmierzającym do ustalenia okoliczności sprawy i nie ma w nim miejsca na weryfikowanie ustaleń faktycznych dokonanych przez organ w postępowaniu zwyczajnym jak oczekuje tego skarżący. Skarżący próbował także doszukać się podstawy z art. 247 § 1 pkt 3 o.p. w bezskuteczności art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 ust. 1 i 2 oraz art. 91 w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 u.g.h., które stanowiąc w ocenie skarżącego przepisy techniczne – w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz.Urz. UE Nr 204, poz. 37 ze zm.; dalej: "dyrektywa 98/34/WE") – powinny podlegać procedurze notyfikacji. W ocenie Sądu I instancji twierdzenia skarżącego dotyczące braku notyfikacji wymagają pogłębionej analizy prawnej, zatem w takim przypadku nie ma mowy o rażącym naruszeniu prawa. R A zaskarżył wyrok w całości domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenia i orzeczenia reformatoryjnie, a także zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi strona zarzuciła naruszenie: I. art. 1 i art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 247 § 1 pkt 2 o.p. w zw. z art. 14 i art. 89 ust. 1 i ust. 2 u.g.h. polegające nu oddaleniu skargi oraz niezastosowaniu przez Sąd I instancji środka określonego w ustawie, tj. niestwierdzeniu nieważności decyzji organu II i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji jako decyzji wydanych bez podstawy prawnej, w sytuacji gdy skarżący będący osobą jedynie wydzierżawiającą powierzchnię lokalu oraz serwisująca urządzenia na rzecz podmiotu, który takie gry urządza, nie jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry w rozumienm art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.; ewentualnie: II. art. 1 i art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 247 § 1 pkt 3 o.p. w zw. z art. 14 i art. 89 ust. 1 i ust. 2 u.g.h. polegające na oddaleniu skargi oraz niezastosowaniu przez Sąd I instancji środka określonego w ustawie, tj. niestwierdzeniu nieważności decyzji organu II i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji jako decyzji wydanych z rażącym naruszeniem prawa, w sytuacji gdy skarżący, będący osobą jedynie wydzierżawiającą powierzchnię lokalu oraz serwisującą urządzenia na rzecz podmiotu, który takie gry urządza, nie jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania z art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Skarga kasacyjna R A nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia skarżonego wyroku. W ocenie NSA nietrafne są podniesione w tej skardze zarzuty wskazujące na naruszenie art. 247 § 1 pkt 2 i 3 o.p. w związku z art. 89 ust. 1 i ust. 2 u.g.h. strona buduje te zarzuty alternatywnie, czyli domaga się uchylenia wyroku Sądu I instancji jako wydanego w warunkach nieważności decyzji organów celnych. Zdaniem strony decyzje nakładające na nią karę za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry wydane zostały bez podstawy lub z rażącym naruszeniem prawa, gdyż do niej nie mógł mieć zastosowania art. 89 ust. 1 i ust. 2 u.g.h., skoro nie była podmiotem urządzającym gry, bo nie współdziałała w ich organizowaniu, a tylko wydzierżawiała powierzchnię pod ustawienie automatów. Z tego powodu skarżący kasacyjnie twierdził, że wyrok Sądu I instancji oddalający jego skargę jest wadliwy. Dokonując oceny stanowiska strony skarżącej należy stwierdzić, że jest ono niezasadne. Przede wszystkim należy podkreślić, co słusznie zauważa Sąd I instancji, że w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z decyzjami wydanymi w postępowaniu nadzwyczajnym, bo takim jest stwierdzenie nieważności decyzji. W postępowaniu takim ocenie podlega prawidłowość decyzji z punktu widzenia przesłanek nieważności, co oznacza, że w takim postępowaniu nie mogą być poddawane ocenie ustalenia faktyczne, zatem stwierdzenie, że skarżący kasacyjnie był podmiotem urządzającym gry na automatach. Skoro ten fakt, istotny dla postępowania, nie może zostać zakwestionowany, to poprawność skarżonego wyroku może być oceniana tylko w zakresie prawidłowości stosowania art. 89 ust. 1 i ust. 2 u.g.h. Z tej perspektywy trudno uznać, że decyzje organów celnych wydane zostały bez podstawy prawnej skoro istnieje art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. W orzecznictwie NSA nie budzi wątpliwości, że wskazany przepis jest podstawą do wymierzenia kary za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry (zob. uchwała NSA z dnia 16 maja 2016 r., II GPS 1/16, CBOIS). Skoro tak, to wymierzenie kary na tej podstawie nie może być traktowane jako jej ustalenie z rażącym naruszeniem prawa. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.