VIII U 807/25

<p>Sygn. akt VIII U 807/25</p> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Decyzją z 27 marca 2025r. organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">Z.</span> na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 83;art. 83 ust. 1)">art. 83 ust.1</a>.pkt w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 68;art. 68 ust. 1;art. 68 ust. 1 pkt. 1;art. 68 ust. 1 pkt. 1 lit. 1)">art. 68 ust. 1 pkt 1 lit.1</a> przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ()">ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 kc</a> stwierdził, że odwołująca <span class="anon-block">A. K.</span> jako pracownik płatnika składek <span class="anon-block">M. W.</span> nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 1 października 2024r.</p> <p>W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że zgłoszenie odwołującej do ubezpieczeń jako pracownika u ww. płatnika składek od 1 października 2024r. nie miało na celu realizacji interesów płatnika składek i świadczenia pracy za wynagrodzeniem, lecz stworzenie możliwości skorzystania ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a zatem po myśli <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 kc</a> uznał umowę o pracę za nieważną.</p> <p>W odwołaniu od decyzji ubezpieczona wniosła o jej zmianę przez uznanie, <br/>że podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu <br/>w spornym okresie, gdyż podjęła pracę i faktycznie ją wykonywała.</p> <p>Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podtrzymując stanowisko zawarte w skarżonej decyzji, i dodatkowo podnosząc zarzut pozorności umowy o pracę ubezpieczonej.</p> <p>Zainteresowana przychyliła się do stanowiska odwołującej.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd ustalił następujący stan faktyczny:</strong> </p> <p>Zainteresowana rozpoczęła prowadzenie swojej pierwszej działalności gospodarczej<span class="anon-block">(...)</span> 2024r., a w jej ramach <span class="anon-block"> sklep (...)</span> w <span class="anon-block">Z.</span>, który został otwarty od <span class="anon-block">(...)</span> 2024r.</p> <p>Ubezpieczona zawarła z zainteresowaną umowę o pracę na okres roku, poczynając od 1 października 2024r., na stanowisku sprzedawcy/kasjera. Pracę tę wykonywała codziennie od poniedziałku do piątki na 8-godzinnych zmianach. Przychodziła do pracy na godzinę 6.00, a później dochodziła do niej <span class="anon-block">M. O.</span>. Na drugiej zmianie i w weekendy najczęściej pracowała zainteresowana wraz z inną osobą. Ubezpieczona zajmowała się obsługą klientów, wykładaniem towarów, przyjmowaniem towaru itp. Miała swoje konto, za pomocą którego logowała się do systemu fiskalnego, w ramach pracy nie podpisywała dokumentów. Wynagrodzenie za pracę zainteresowana wypłaciła ubezpieczonej w gotówce.</p> <p>Ubezpieczona była uczestnikiem grupy pracowników sklepu na messengerze., na którym prowadziła korespondencję dotyczącą świadczonej pracy.</p> <p>Odwołująca została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych od 1 października 2024r., lecz jej zgłoszenie wpłynęło do organu rentowego w dniu 4 listopada 2024r. Księgowa poinformowała zainteresowaną, że wysłała zgłoszenie terminowo, lecz z uwagi na problem z platformą ZUS wpłynęło do organu z opóźnieniem.</p> <p>Od 12 listopada 2024r. ubezpieczona stała się niezdolna do pracy z uwagi na <span class="anon-block">(...)</span> </p> <p>Dowód: umowa o pracę, dokumentacja lekarska, skany wiadomości na messangerze k.26; zeznania świadków: <span class="anon-block">M. O.</span>, <span class="anon-block">P. M.</span>, <span class="anon-block">O. K.</span>, przesłuchanie stron.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Odwołanie zasługuje na uwzględnienie<strong> <!-- -->. </strong> </p> <p>Zgodnie z treścią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 6;art. 6 ust. 1;art. 6 ust. 1 pkt. 1;art. 11;art. 11 ust. 1;art. 12;art. 12 ust. 1)">art. 6 ust. 1 pkt. 1 i art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a> (Dz. U. 2024.497 ze zm.), zwanej dalej ustawą systemową, pracownicy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu. Obowiązkowym ubezpieczeniom pracownicy podlegają od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania (art. 13).</p> <p>Po myśli art. 8 pkt. 1 ustawy systemowej za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy.</p> <p>O uznaniu stosunku łączącego dwie osoby za stosunek pracy rozstrzygają przepisy prawa pracy. Jak stanowi <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 22;art. 22 § 1)">art. 22 § 1 k.p.</a> przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.</p> <p>Konstytutywne cechy stosunku pracy to: dobrowolność, osobiste świadczenie pracy w sposób ciągły, podporządkowanie, wykonywanie pracy na rzecz pracodawcy ponoszącego ryzyko związane z zatrudnieniem i odpłatny charakter zatrudnienia.</p> <p>Podleganie ubezpieczeniu społecznemu na podstawie przywołanych przepisów wynika z prawdziwego zatrudnienia, a nie z samego faktu zawarcia umowy o pracę.</p> <p>Celem ustalenia obowiązku ubezpieczeń społecznych organ rentowy uprawniony jest do weryfikacji faktycznych podstaw nawiązania stosunku pracy i to na nim spoczywa – zgodnie z treścią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 k.c.</a> - ciężar wykazania okoliczności, z których wywodzi skutki prawne.</p> <p>W rozpoznawanej sprawie organ rentowy uznał, że umowa o pracę zawarta pomiędzy płatnikiem składek a ubezpieczoną jest nieważna i jako taka nie stanowi tytułu ubezpieczenia społecznego. Organ rentowy powołał się na <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 kodeksu cywilnego</a>, w odpowiedzi na odwołanie podnosi zarzut pozorności spornej umowy.</p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 83;art. 83 § 1)">art. 83 § 1 k.c.</a> oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru jest nieważne. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.</p> <p>Nie podlega pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu osoba, która zawarła umowę o pracę dla pozoru, a więc w sytuacji, gdy przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie o pracę jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a osoba wskazana jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy (por. wyrok z dnia 4 lutego 2000 r., II UKN 362/99, OSNAPiUS 2001/13/ 449).</p> <p>Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oświadczenie woli złożone jest dla pozoru wtedy, gdy z góry powziętym zamiarem stron jest brak woli wywołania skutków prawnych przy jednoczesnej chęci wprowadzenia w błąd innych osób lub organów. W wyroku z dnia 23 czerwca 1986 r. I CR 45/86, LEX nr 8766, Sąd Najwyższy zdefiniował pozorność jako wadę oświadczenia woli polegającą na niezgodności między aktem woli a jej przejawem na zewnątrz, przy czym strony zgodne są co do tego, aby wspomniane oświadczenie woli nie wywołało skutków prawnych. W odniesieniu do umowy o pracę oświadczenia te zawierają określone w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 22)">art. 22 k.p.</a> elementy umowy o pracę - zobowiązanie pracownika do wykonywania pracy i zobowiązanie pracodawcy do wypłacania wynagrodzenia - natomiast ich pozorność polega na tym, że strony nie zamierzają osiągnąć skutków wynikających z umowy o pracę. Przy ich składaniu obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a osoba figurująca jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2005 r., II UK 321/04, OSNP 2006/11-12/190).</p> <p>Zagadnienie pozorności umów o pracę jest jednak o tyle swoiste, że nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2001 r., II UKN 258/00 OSNP 2002/21/527). O ile zatem cywilnoprawna charakterystyka czynności prawnej pozornej wyczerpuje się we wskazaniu jej trzech koniecznych elementów, które muszą wystąpić łącznie: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru, o tyle dla stwierdzenia pozorności umowy o pracę konieczne jest ponadto bezsporne ustalenie, że pracownik, który zawarł umowę o pracę faktycznie nie wykonywał obowiązków pracowniczych za wiedzą pracodawcy. (vide wyżej przywołany wyrok Sądu Najwyższego).</p> <p>Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że ubezpieczona świadczyła pracę dla zainteresowanej. Potwierdziły to wszystkie słuchane w sprawie osoby, a organ rentowy w sposób skuteczny zeznań tych nie zakwestionował. Praca była wykonywana codziennie, osobiście, za wynagrodzeniem i pod nadzorem zainteresowanej. Dokumenty przedstawione przez ubezpieczoną oraz zeznania świadków potwierdzają okoliczności zawarcia umowy o pracę, czas pracy ubezpieczonej.</p> <p>Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że organ rentowy nie wykazał pozorności umowy o pracę zawartej pomiędzy stronami.</p> <p>Organ rentowy podniósł że sporna umowa o pracę jest nieważna z uwagi na treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 k.c.</a> Zgodnie z tym przepisem czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, <br/>w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.</p> <p>W ocenie organu rentowego, umowa o pracę ubezpieczonej jest nieważna w rozumieniu powyższego przepisu, bowiem nie można akceptować działań zmierzających do korzystania ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych przy zawieraniu umów o pracę na stosunkowo krótki czas przez zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienie do świadczeń.</p> <p>Zarzut organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd miał na uwadze, że zainteresowana rozpoczęła prowadzenie sklepu, a zatem musiała w tym celu zatrudnić personel. Zawarcie umowy o pracę z ubezpieczoną było uzasadnione i jak to ustalono ubezpieczona pracę świadczyła. Sam fakt, że pracownik w stosunkowo krótkim czasie od daty zatrudnienia staje się niezdolny do pracy, nie może być przyczyną uznania, że umowa o pracę jest nieważna.</p> <p>Czynność prawna jest sprzeczna z ustawą wówczas, gdy jej treść jest formalnie i materialnie niezgodna z bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa. Natomiast czynność prawna mająca na celu obejście ustawy polega na takim ukształtowaniu jej treści, które z formalnego punktu widzenia nie sprzeciwia się ustawie, lecz w rzeczywistości <br/>(w znaczeniu materialnym) zmierza do zrealizowania celu, którego osiągnięcie jest przez nią zakazane.</p> <p>Sama chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego jako motywacja do podjęcia zatrudnienia nie świadczy o zamiarze obejścia prawa, podobnie jak inne cele stawiane sobie przez osoby zawierające umowy o pracę, takie jak na przykład chęć uzyskania środków utrzymania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9.02.2012r., I UK 265/11, lex 1169836). <br/>W orzecznictwie podnosi się, że umowie o pracę nie naruszającej <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 22)">art. 22 k.p.</a> nie można stawiać zarzutu zawarcia w celu obejścia prawa, nawet gdy jej cel dyktowany był wyłącznie chęcią uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Skorzystanie z ochrony gwarantowanej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym jest legalnym celem zawierania umów o pracę. Może ono nawet być głównym motywem nawiązania stosunku pracy, zamiast wykonywania pracy na innych podstawach prawnych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8.08.2007r., II UK 25/07, lex 957402, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13.12.2007r, II UK 211/07, lex 863994, wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 29.02.2012r., III AUa 1785/11 lex 1136105).</p> <p>Mając powyższe na uwadze, Sąd nie znalazł również podstaw do uznania, że zawarcie umowy o pracę z ubezpieczoną było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.</p> <p>Reasumując, w ocenie Sądu w dniu 1 października 2024r. doszło do zawarcia między ubezpieczoną a zainteresowaną umowy o pracę, która nie była czynnością pozorną ani nieważną, zatem stanowi podstawę do objęcia odwołującej ubezpieczeniami społecznymi.</p> <p>Mając powyższe na uwadze, w oparciu o przywołane przepisy i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 2)">art. 477^{<!-- -->14} § 2 k.p.c.</a>, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.</p> <p>(-) Sędzia Grażyna Łazowska</p> </div>