I FSK 1446/13

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt I FSK 303/11 w sprawie ze skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 6 października 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 77/10 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 22 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2003 r. postanawia: 1) przyznać A. S. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi o wznowienie postępowania sądowego ponad kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych), 2) oddalić wniosek w pozostałym zakresie. UZASADNIENIE W dniu 18 lipca 2013 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęła skarga A. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt I FSK 303/11. Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 29 sierpnia 2013 r. wezwał skarżącego do uiszczenia w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania wpisu od wskazanej wyżej skargi o wznowienie postępowania – kwocie 1000 zł. W odpowiedzi na wezwanie podatnik wniósł o zwolnienie go od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Przedstawiając, w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, swoją sytuację materialną podał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i studiującą córką. Wskazał, że na dochód rodziny składa się jego emerytura w wysokości 1286,97 zł i emerytura żony w kwocie 1710,97 zł. Wśród miesięcznych wydatków natomiast wyszczególniono: podatek od nieruchomości – 68,67 zł; opłatę za telefon – 49,69 zł; opłatę za energię elektryczną – 196,34 zł; opłatę za wywóz śmieci – 44,93; opłatę za wodę – 51,66; zakup opału na zimę – ok. 6.500 zł; koszty utrzymania studiującej córki – 1.200 zł; koszty zakupu żywności – ok. 400 zł na osobę; koszty środków czystości – 100 zł na osobę; koszty dojazdu do lekarza – 50 zł; koszty leków – ok. 150 zł. Z wniosku wynika również, że skarżący jest właścicielem połowy domu o powierzchni 153 m2, w którym oprócz niego, żony i córki zamieszkuje jego syn z rodziną, który jednak prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Jest również użytkownikiem wieczystym dwóch, obecnie nieużytkowanych, garaży o powierzchni 18 i 20 m2. Nie posiada on też, jak podał, wolnych środków na uiszczenie kosztów sądowych w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej również jako "P.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej pod warunkiem, że ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GPS 2/10 (publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub ustanowienia adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) przyznane stronie w sprawie ze skargi, na podstawie art. 244 i art. 245 P.p.s.a. obejmuje postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania w tej sprawie. Na podstawie powyższej tezy należy również wyciągnąć wniosek, że w przypadku gdy strona w tej samej sprawie w której wnosi o wznowienie, składała już wcześniej wnioski o przyznanie prawa pomocy i zostały one załatwione odmownie, to ocena sytuacji materialnej skarżącego dokonana w tych rozstrzygnięciach wiąże Sąd rozpoznający podanie strony o przyznanie prawa pomocy na etapie skargi o wznowienie postępowania. Dlatego też wniosek złożony na ostatnio wymienionym etapie powinien być potraktowany jako kolejny wniosek w sprawie i podlegać rozpoznaniu w trybie art. 165 P.p.s.a. Przepis art. 165 P.p.s.a., możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie warunkuje i uzależnia od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego tyczącego się sytuacji finansowej skarżącego sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że jego poprzednia ocena tych okoliczności była błędna. Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II FZ 768/12 i powołane tam orzecznictwo, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 77/10 (publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na tym etapie postępowania, podobnie jak na obecnym strona zobowiązana była do uiszczenia wpisu w wysokości 1.000 zł. Jednakże Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że od tamtej pory mimo, że wzrosła nieznacznie emerytura żony skarżącego, to rodzina nie otrzymuje już dochodów ze studiów doktoranckich córki, a podniosły się koszty utrzymania rodziny w szczególności wzrosły opłaty za żywność i koszty utrzymania córki. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając niniejszy wniosek doszedł do przekonania, iż skarżący bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny będzie w stanie uiścić wpis od skargi o wznowienie postępowania w kwocie 500 zł. W pozostałym zakresie wniosek skarżącego należało oddalić. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.