I OZ 1178/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 listopada 2014 r. sygn. akt IV SO/Wr 17/14 o odmowie przyznania Z. R. prawa pomocy w zakresie czesiowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie z wniosku Z. R. o wymierzenie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu [...] grzywny za nieprzekazanie skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w sprawie wstrzymania wypłaty dodatku mieszkaniowego postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE W dniu 24 września 2014 r. Z. R. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu w celu sporządzenia zażalenia na postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 20 sierpnia 2014 r. sygn. akt IV SO/Wr 17/14 oddalające wniosek Z. R. o wymierzenie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu [...] grzywny za nieprzekazanie skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w sprawie wstrzymania wypłaty dodatku mieszkaniowego. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu Sąd wskazał na nadużycie prawa dostępu do sądu. W jego ocenie za powyższym stanowiskiem przemawia ilość oraz rodzaj spraw prowadzonych ze skarg Z. R. W okresie od 2009 r. do maja 2014 r. zarejestrowano 407 skarg Z. R. (116 skarg zostało odrzuconych, w 9 sprawach umorzono postępowanie sądowe, a w 13 oddalono skargi). Natomiast liczba zarejestrowanych wniosków o przyznanie prawa pomocy wynosiła 217. Ponadto skarżący w ponad 140 sprawach złożył wnioski o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe oraz wnioski o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania. Wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziów WSA we Wrocławiu, a po wyznaczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny innego Sądu, tj. WSA w Gliwicach i WSA w Opolu – skarżący składał kolejne wnioski o wyłączenie sędziów w wyznaczonych Sądach. W ocenie Sądu, powyższe okoliczności świadczą, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona jego praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, które stanowią cel sam w sobie. Takie zaś postępowanie strony uprawnia do stwierdzenia, że domaganie się przez Z. R. prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w niniejszej sprawie stanowi nadużycie tego prawa. Prawo pomocy nie może być bowiem przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Na powyższe postanowienie Z. R. wniósł zażalenie, domagając się jego uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W doktrynie przyjmuje się, że nadużycie praw procesowych należy uznać za samoistną instytucję prawa procesowego (por. Piotr Przybysz, Nadużycie prawa w prawie administracyjnym, [w:] H. Izdebski, A. Stępkowski, Nadużycie prawa, Warszawa 2003). Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to powinno być wykonywane zgodnie z celem, ze względu na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (por. Marcin Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym; Prokuratura i prawo, nr 11/2007). Tak samo należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych w celu innym, niż ochrona swoich praw. Stanowisko takie znajduje aprobatę nie tylko w doktrynie oraz orzecznictwie sądów polskich, ale także akceptowane jest przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, który wielokrotnie zwracał uwagę, że określone działania strony w procesie można uznać za nadużycie prawa do sądu. Za dopuszczalną uznano m.in. odmowę przyznania pomocy prawnej z uwagi na nadużycie prawa do sądu (por. Europejska konwencja praw człowieka i jej system kontrolny - perspektywa systemowa i orzecznicza, red. M. Balcerzak, T. Jasudowicz, J. Kapelańska-Pręgowska, Toruń 2011). Podkreślenia wymaga, że ocena działań stron postępowania sądowoadministracyjnego pod kątem nadużycia prawa wymaga każdorazowo wnikliwej analizy, tak by mieć pewność, że rzeczywiste prawo do sądu nie doznało żadnego uszczerbku. W niniejszej sprawie Sąd I instancji zasadnie ocenił żądanie przyznania prawa pomocy jako nadużycie tego uprawnienia. Ilość spraw podlegających kontroli sądowoadministracyjnej jednoznacznie dowodzi, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona jego praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym, lecz inicjowanie postępowań sądowych, które stanowią cel sam w sobie. W rozpatrywanej sprawie WSA we Wrocławiu postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2014 r. oddaliło wniosek o wymierzenie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu [...] grzywny za nieprzekazanie skargi i odpowiedzi na skargę, bowiem organ ten nie był zobowiązany na podstawie art. 54 § 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) do przekazania skargi, gdyż był organem niewłaściwym w sprawie. Stwierdzić należy, że o ile Sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego licznych, merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa. W związku z powyższym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena wyrażona w zaskarżonym postanowieniu, że działania procesowe skarżącego stanowią przykład nadużycia prawa do sądu i jako takie nie zasługują na ochronę, jest prawidłowa. W konsekwencji zaś, odmowę zastosowania przez Sąd I instancji art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało uznać za zgodną z prawem. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.