II SA/Wa 725/10

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.) Sędziowie WSA Jacek Fronczyk WSA Adam Lipiński Protokolant ref. staż. Eliza Kusy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2010 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 2 września 2009 r., w sprawie sygn. akt II SA/Wa 935/09, ze skargi B. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2009 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r. znak: [...] odmawiającą przyznania B. W. świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 1071 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił następujące warunki: – jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, – nie ma niezbędnych środków utrzymania. Powyższe oznacza, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że B. W. na przestrzeni 43 lat życia posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 13 lat, 1 miesiąc i 8 dni. W 10-leciu przypadającym przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy ([...] sierpnia 2007 r.) zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udowodniono tylko 2 lata, 4 miesiące i 6 dni tych okresów. Ponadto w latach 1997-2005 B. W. nie była zatrudniona ani nie prowadziła działalności objętej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Jednocześnie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W czasie wskazanej wyżej przerwy w zatrudnieniu nie miała ona orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Dodatkowo organ wskazał, że okoliczności takiej nie stanowi fakt opieki nad dziećmi, co znajduje odzwierciedlenie w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sąd Administracyjnego. Również fakt wysokiego bezrobocia nie może występować jako wyłączna okoliczność uniemożliwiająca przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu zatrudnienia. W skardze na decyzję ww. zarzuciła organowi, iż błędnie uznał, że nie spełnia ona przesłanek do otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Podniosła, że spełnia warunki i otrzymuje rentę z Republiki [...], nie rozumie więc dlaczego nie należy się jej renta również w Polsce. Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie i podkreślił, że wydając zaskarżoną decyzję, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie odniósł się i nie rozpatrzył całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, nie wyjaśnił stronie zasadności przesłanek, którymi się kierował przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji, w tym pominął istotne okoliczności podnoszone przez skarżącą. Przede wszystkim uszło uwadze organu, że całkowita niezdolność do pracy u skarżącej, stwierdzona od dnia [...] sierpnia 2007 r., powstała bezpośrednio po zakończeniu przez nią okresu nieskładkowego ([...] sierpnia 2007 r.) i tylko sześć miesięcy po ustaniu ostatniego okresu składkowego ([...] lutego 2007 r.). Organ nie rozważył, jaki wpływ na wyjątkowość sytuacji skarżącej ma niewielki okres czasu pomiędzy końcem okresów składkowych i nieskładkowych, a datą stwierdzenia jej niezdolności do pracy. Analizując przyczyny przerwy w ubezpieczeniu skarżącej w latach 1997 – 2005, organ w ogóle nie odniósł się do jej wyjaśnień, zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. Nie rozważył, czy przechodzone przez skarżącą dwukrotnie, w wyżej wymienionym okresie, [...], które doprowadziło do znacznego pogorszenia stanu zdrowia, nie stanowią okoliczności usprawiedliwiających brak aktywności skarżącej w tym okresie i nie były zdarzeniami o charakterze szczególnym, niedającymi się przezwyciężyć. W ocenie Sądu, nie miał również racji organ negując fakt, że w czasie przerwy w zatrudnieniu, skarżąca opiekowała się małoletnimi dziećmi, skoro jedno z nich – M. (ur. [...] lipca 1993 r.) w początkowej dacie przerwy w zatrudnieniu skarżącej ([...] stycznia 1997 r.) niewątpliwie nie miało ukończonych 4 lat. Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ powinien wziąć pod uwagę i odnieść się do okoliczności podniesionych przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wypowiedzieć się również, jakie znaczenie dla sprawy ma krótki okres czasu pomiędzy ustaniem okresu składkowego i nieskładkowego skarżącej a datą powstania całkowitej niezdolności do pracy. Wydając decyzję organ winien zastosować się do zasad zawartych w art. 7 oraz 11 k.p.a. Określi też datę powstania u skarżącej całkowitej niezdolności do pracy, albowiem orzeczenie lekarza orzecznika z dnia [...] października 2007 r. (k-13) daty tej nie określa, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że miało to miejsce "od dnia ustania zasiłku chorobowego". Oceni zatem, czy skarżąca (ur. w 1965 r.) wypracowałaby prawo do świadczeń w trybie zwykłym, gdyby nie zachorowała na [...]. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], wobec uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. oraz po ponownym rozpatrzeniu wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy postanowił na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymać w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...]. Ponad wcześniej powołane argumenty, organ podał, iż sam fakt istnienia choroby, nie zawsze jest równoznaczny z niezdolnością do pracy. W oparciu o zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy, w postaci przedłożonej dokumentacji medycznej lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2010 r. ustalił dokładną datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, oceny niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. W myśl zaś art. 14 ust. 3 ww. ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej. Orzeczenie to jest wiążące dla organu rentowego oraz Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Dalej organ podkreślił, że fakt opieki nad dziećmi po ukończeniu przez nie czwartego roku życia nie stanowi szczególnej okoliczności w rozumieniu art. 83 cyt. ustawy, która spowodowała, iż B. W. nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, zaprzestanie pracy zawodowej i poświęcenie się opiece nad dzieckiem nie jest okolicznością niezależną od woli ubezpieczonego lecz jego wyborem i dokonując takiego wyboru osoba powinna się liczyć z jego konsekwencjami. W konkluzji uzasadnienia organ podkreślił, że po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ustawy, nie stwierdził, aby w sprawie zachodziły szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków do świadczenia na zasadach ogólnych. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Zgodnie z art. 153 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2009 r., organ ponownie dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wskazał, że łączny okres ubezpieczenia 43 letniej skarżącej to 13 lat i 1 miesiąc, z czego 11 lat to okres składkowy, a z tego 1 rok to pobieranie zasiłku dla bezrobotnych, a 4 miesiące to urlop macierzyński. W latach 1997-2005 skarżąca nie pracowała w ogóle. Dalej wskazał, że 8 letnia przerwa w ubezpieczeniu, w czasie której skarżąca nie była niezdolna do pracy nie może być usprawiedliwiona jej stanem zdrowia ani też bezrobociem. Podkreślił, że z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, że ww. nie odwołała się od orzeczenia lekarskiego, z którego wynika, że jej niezdolność do pracy powstała w dniu [...] lutego 2007 r. Ustalono także, że w okresie 8 letniej przerwy w ubezpieczeniu przypadającej na 10-lecie przed powstaniem niezdolności do pracy skarżąca z pewnością nie była niezdolna do pracy i zrezygnowała z zatrudnienia, aby opiekować się dziećmi. Organ podał, że ponad wszelką wątpliwość B. W. do dnia [...] lutego 2007 r. nie była niezdolna do pracy. Wobec tego, że od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS skarżąca nie złożyła sprzeciwu, a zatem stało się ono prawomocne i wiążące dla organu i wobec tego organ ma rację, że nie da się usprawiedliwić przerwy w zatrudnieniu w latach 1997-2005 r. W ocenie Sądu, organ wykonał wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 września 2009 r. Sąd ponownie analizując przedmiotową sprawę, nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ustalił przy istnieniu pozostałych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, że brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne i niezawinione. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. W ocenie Sądu, brak jest usprawiedliwienia dla przerwy w ubezpieczeniu skarżącej. Również sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.