II OSK 2231/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski sędzia del. WSA Tomasz Stawecki po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lipca 2021 r., sygn. akt IV SAB/Wa 531/21 w sprawie ze skargi J. K. R. T. L. na bezczynność Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w przedmiocie rozpatrzenia odwołania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. UZASADNIENIE Uzasadnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 9 lipca 2021 r., sygn. akt IV SAB/Wa 531/21, w sprawie ze skargi J. K. R. T. L., dalej: "cudzoziemka" lub "skarżąca", na bezczynność Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w przedmiocie rozpatrzenia odwołania stwierdził, że Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu odwołania J. K. R. T. L. od decyzji Wojewody Mazowieckiego z [...] listopada 2020 r., nr [...]; stwierdził, że bezczynność Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; oddalił skargę w pozostałym zakresie; zasądził od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz J. K. R. T. L. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: l. naruszenie przepisów postępowania tj.: art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 P.p.s.a., art. 46 § 3 P.p.s.a., art. 57 § 1 zd. pierwsze P.p.s.a. w zw. z art. 4 ust. 1b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. poz. 1651 z 2020r.) oraz art. 149 § 1 pkt 3 i 1a P.p.s.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na rozpoznaniu skargi na bezczynność organu odwoławczego, która w dniu orzekania obarczona była brakiem formalnym w postaci niezłożenia prawidłowo uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa, pomimo że Sąd I instancji wezwał pełnomocnika skarżącej do usunięcia w/w braku formalnego skargi, do czego doszło skutkiem błędnego przyjęcia przez Sąd, że nadesłana w odpowiedzi na w/w wezwanie kserokopia pełnomocnictwa z dnia 25 czerwca 2020 r. zawiera prawidłowe poświadczenie zgodności odpisu z oryginałem, podczas gdy w/w poświadczenie zgodności odpisu pełnomocnictwa z oryginałem nie zostało odręcznie podpisane i wobec braku prawidłowego uwierzytelnienia pełnomocnictwa skarga powinna zostać odrzucona. Przez wzgląd na ostrożność procesową zarzucił także: II. naruszenie przepisów postępowania tj.: art. 49 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 57 § 1 zd. pierwsze P.p.s.a., art. 46 I pkt 4 P.p.s.a., art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. i art. 149 § 1 pkt 3 i 1a P.p.s.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na rozpoznaniu skargi na bezczynność organu odwoławczego, która to skarga w dniu orzekania obarczona była brakiem formalnym w postaci braku odręcznego podpisu osoby, która wniosła skargę w imieniu strony i który to brak nie został do dnia wydania wyroku usunięty, a Sąd I instancji zaniechał podjęcia przewidzianych w art. 49 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. działań zmierzających do usunięcia tego braku, do czego doszło skutkiem błędnej oceny, że pod skargą znajduje się odręczny podpis osoby, która wniosła skargę. Z uwagi na powyższe organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości z uwagi na przesłankę nieważności postępowania polegającą na rozpoznaniu skargi w sytuacji, w której pełnomocnik strony nie był należycie umocowany oraz o odrzucenie skargi, a w przypadku nieuwzględnienia w/w wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości z uwagi na przesłankę nieważności postępowania polegającą na rozpoznaniu sprawy w sytuacji, w której pełnomocnik strony nie był należycie umocowany oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, względnie na podstawie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Oświadczył także, iż zrzeka się rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżącej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Według pełnomocnika, twierdzenia organu zawarte w skardze kasacyjnej nie mogą stanowić samodzielnej podstawy do dokonywania ustaleń w sprawie własnoręczności podpisu. Jak stwierdził dalej, z daleko posuniętej ostrożności procesowej, kierując się wolą jak najszybszego zakończenia sprawy, w załączeniu do niniejszego pisma przedkłada dokumenty zakwestionowane przez organ, tj. skargę na bezczynność wraz z pełnomocnictwem poświadczonym za zgodność z oryginałem. Wskazał, że uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji będzie w tym stanie rzeczy sprzeczne z zasadami ekonomiki procesowej, gdyż organ nie zakwestionował merytorycznych podstaw do wydania wyroku, co oznacza, iż Sąd pierwszej instancji po ponownym rozpoznaniu sprawy wydałby wyrok o identycznej treści. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym po stwierdzeniu spełnienia ustawowych warunków przewidzianych w art. 182 § 2 P.p.s.a. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, który wniósł skargę kasacyjną zrzekł się rozprawy, a uczestniczka postępowania kasacyjnego, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Przepis art. 183 § 1 P.p.s.a. stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Ponadto, zgodnie z art. 189 P.p.s.a., jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie. Przedwczesny jest zarzut nieważności postępowania z powodu przesłanki określonej w art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Ocenę tę musi poprzedzić niebudzące wątpliwości ustalenie, że doszło do uchybienia procesowego polegającego na nieuzupełnieniu przez pełnomocnika braku formalnego skargi w postaci prawidłowo podpisanego wierzytelnego odpisu pełnomocnictwa. Od razu także można dodać, że nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1, 3 – 6 P.p.s.a. Ograniczając się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej, rozważyć należało, czy zasadne jest twierdzenie kasacji, że zachodziła podstawa do odrzucenia skargi z powodu okoliczności określonej w art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Od wejścia w życie noweli z dnia 9 kwietnia 2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), co do zasady wymóg formalny polegający na dołączeniu pełnomocnictwa nie jest spełniony, gdy pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem, nawet jeśli w aktach administracyjnych znajduje się dokument pełnomocnictwa. O ile w wykonaniu wezwania do uzupełnienia braku formalnego, polegającego na nieprzedłożeniu pełnomocnictwa wraz z pierwszym pismem w sprawie, pełnomocnik będący adwokatem przedkłada wierzytelny odpis pełnomocnictwa, badanie wymogów formalnych obejmuje także spełnianie przez ten dokument wymogów wynikających z art. 4 ust. 1b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2020 r. poz. 1651 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, adwokat ma prawo sporządzania poświadczeń odpisów dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem w zakresie określonym odrębnymi przepisami. Poświadczenie powinno zawierać podpis adwokata, datę i oznaczenie miejsca jego sporządzenia, na żądanie - również godzinę dokonania czynności. Jeżeli dokument zawiera cechy szczególne (dopiski, poprawki lub uszkodzenia) adwokat stwierdza to w poświadczeniu. Na tle art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. nie jest kwestionowany pogląd, według którego podpis powinien być własnoręczny. Odtworzony mechanicznie wzór podpisu nie czyni zadość wymogowi przewidzianemu w art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. Nie jest podpisem np. faksymile bądź kserograficzna odbitka własnego podpisu (patrz m.in. J. Olszanowski, glosa do postanowienia NSA z dnia 8 czerwca 2016 r., sygn. akt I OZ 533/16, ZNSA 2017/1/145-152; postanowienie NSA z dnia 24 marca 2021 r., sygn. akt II OZ 179/21; postanowienie NSA z dnia 20 października 2021 r., sygn. akt I GZ 316/21; postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2021 r., sygn. akt 828/21). Tak samo należy ocenić wymóg złożenia podpisu wynikający z art. 46 § 3 P.p.s.a. w związku z art. 37 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 4 ust. 1b Prawa o adwokaturze. W sytuacji, w której zachodzą wątpliwości co do tego, czy wierzytelny odpis pełnomocnictwa został podpisany przez pełnomocnika własnoręcznymi podpisami, obowiązkiem sądu administracyjnego badającego wywiązanie się przez pełnomocnika z wymogu uzupełnienia braków skargi, w zakresie przedłożenia pełnomocnictwa lub wierzytelnego odpisu pełnomocnictwa, jest zbadanie tej okoliczności. W związku z tezą sformułowaną w odpowiedzi na skargę kasacyjną, podkreślić należy, że sąd administracyjny jest uprawniony do kontroli wykonania przez skarżącego wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi. Kontrolę tę może przeprowadzić w pełnym zakresie, a więc także w odniesieniu do uzupełnienia braku polegającego na przedłożeniu przezeń pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącego lub wierzytelnego odpisu pełnomocnictwa, które to dokumenty są wymagane w myśl art. 46 § 3 P.p.s.a. Analizowana okoliczność złożenia własnoręcznego podpisu nie jest elementem stanu faktycznego istotnego z punktu widzenia prawa materialnego, stanowiącego podstawę rozstrzygania w sprawie administracyjnej kontrolowanej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jest to okoliczność związana z czynnością procesową dokonaną przez stronę skarżącą. Skoro jednak zdarzenie procesowe polegające na złożeniu podpisu ma charakter faktyczny, do ustaleń w tym zakresie można odpowiednio zastosować przepisy normujące postępowanie wyjaśniające przed sądem administracyjnym. Jest niewątpliwe, że weryfikowane zdarzenie nie stanowiło okoliczności mającej miejsce w trakcie postępowania administracyjnego. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez sąd administracyjny w spornym zakresie nie odbywa się więc w oparciu o regułę wynikająca z art. 133 § 1 P.p.s.a. Natomiast nie ma przeszkód do odpowiedniego stosowania przepisów art. 106 § 2 i 3 P.p.s.a. Przed dalszymi uwagami wskazać można, że o ile własnoręczne złożenie podpisu nie budzi wątpliwości, nie ma potrzeby podejmowania w trakcie czynności wstępnych postępowania sprawdzającego. Nie można także wykluczyć sytuacji, w której posłużenie się przez stronę lub pełnomocnika faksimile, zamiast własnoręcznym podpisem, jest oczywiste. Jeśli jednak, tak jak w niniejszej sprawie, wierzytelny odpis pełnomocnictwa budzi wątpliwości w tym zakresie, konieczne jest skorzystanie przez sąd administracyjny z procesowego środka, jakim są wyjaśnienia strony lub pełnomocnika (art. 106 § 2 P.p.s.a.). Bez wyjaśnienia omawianego zagadnienia nie można zająć stanowiska, czy skarga podlegała odrzuceniu, czy też pełnomocnik wykonał wezwanie do uzupełnienia braków skargi. Warto odnotować, że takie stanowisko zajęto w postanowieniu NSA z dnia 24 listopada 2021 r., sygn. akt II OZ 828/21, odnoszącym się także do wątpliwości związanych ze złożeniem podpisu przez tego samego pełnomocnika. Nawiązując do zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego nieprawidłowego podpisania samej skargi można uznać, że wskazane wyżej postępowanie wyjaśniające pozwoli na ustalenie zasadności twierdzenia wnoszącego kasację także w tej mierze. Odnosząc się do odpowiedzi na skargę kasacyjną oraz przedłożenia podpisanej skargi i odpisu pełnomocnictwa uwierzytelnionego za zgodność z oryginałem stwierdzić należy, że ten fakt procesowy powinien być oceniony wraz z oceną wywiązania się przez pełnomocnika z wykonania wezwania do uzupełnienia braków skargi. Już teraz jednak przypomnieć trzeba, że niezłożenie pełnomocnictwa stanowi brak formalny. W takiej sytuacji, jak wynika z poglądu utrwalonego w orzecznictwie i piśmiennictwie, zgodnie z art. 49 § 1 P.p.s.a. sąd wzywa stronę do usunięcia tego braku formalnego, a w przypadku jego nieusunięcia w wyznaczonym terminie, odrzuca skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. (patrz m.in. uchwała NSA z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13; postanowienie NSA z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 3297/14; postanowienie NSA z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt II OZ 1039/17; postanowienie NSA z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 520/14; postanowienie NSA z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt I OZ 175/20; Jan Paweł Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis 2011, pkt 6 do art. 58; Tadeusz Woś, Marta Romańska [w:] "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", pod red. T. Wosia, WK 2016, pkt 8). Niezależnie od tego można zauważyć, że do skargi kasacyjnej dołączono uwierzytelniony w dniu 17 września 2021 r. odpis pełnomocnictwa udzielonego w dniu 25 czerwca 2020 r. Z treści pełnomocnictwa wynika, że J. K. R. T. L. ustanowiła adw. P. S. pełnomocnikiem w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w tym do reprezentowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym i Naczelnym Sądem Administracyjnym, a także odbioru zasądzonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt IV SAB/Wa 531/21, zwrotu kosztów postępowania sądowego. W związku z tym zauważyć trzeba, że skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego została sporządzona w dniu 22 lutego 2021 r., zaś do Biura Podawczego Urzędu do Spraw Cudzoziemców wpłynęła w dniu 23 lutego 2021 r. Zatem w dacie sporządzenia pełnomocnictwa, tj. 25 czerwca 2020 r., nie była znana sygnatura akt sprawy ze skargi J. K. R. T. L. Wyrok został wydany w dniu 9 lipca 2021 r. Przed tą datą nie można mówić o zdarzeniu procesowym polegającym na wydaniu wyroku oraz zasądzeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt IV SAB/Wa 531/21, zwrotu kosztów postępowania sądowego. Niezależnie więc od skuteczności przedłożenia przez pełnomocnika skarżącej, w postępowaniu kasacyjnym, uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa, skonstatować można, że także ta czynność pełnomocnika skarżącej budzi wątpliwości, co do zgodności ze stanem rzeczywistym. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.