II GSK 1890/17

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Andrzej Kuba, Sędzia NSA Gabriela Jyż (sprawozdawca), Sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk, Protokolant Agnieszka Kulesza, po rozpoznaniu w dniu 22 października 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 798/16 w sprawie ze skargi R. N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Łodzi z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz R. N. kwotę 1800 (słownie: tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 7 lutego 2017 r., uwzględnił skargę R. N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Łodzi z dnia [...] sierpnia 2016 r. w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, uchylając tą decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego I w Łodzi z dnia [...] września 2015 r. Sąd postanowił również o zwrocie kosztów postępowania. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: w wyniku przeprowadzonej w dniu 18 marca 2015 r., w lokalu w A. (Ł.) przy ul. G. [...] kontroli, ujawniono trzy, w tym dwa sprawne, urządzenia KAJOT 3D JOKER GAMES nr [...] oraz APOLLO GAMES nr [...]. Urządzenia te były włączone, a na monitorze widoczny był obraz znany z gier na automatach hazardowych. Przeprowadzony eksperyment wykazał, że w grach występował element losowości, ponieważ wynik przeprowadzonych gier był niezależny od zręczności gracza. Stwierdzono także ich komercyjny charakter. Kontrolowane urządzenia nie posiadały poświadczeń rejestracji wydanych przez właściwego Naczelnika Urzędu Celnego, co było niezgodne z zapisami art. 23a ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 471 ze zm., dalej: u.g.h.). Kontrolowany nie posiadał zezwolenia na urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. Ustalenia te stały się podstawą decyzji Naczelnik Urzędu Celnego I w Łodzi z dnia [...] września 2015 r., którą wymierzono skarżącemu karę w wysokości 24.000 zł za urządzanie gry poza kasynem na ujawnionych automatach. Objętą skargą decyzją Dyrektor Izby Celnej w Łodzi utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że w lokalu należącym do R. N., mieszczącym się w Ł. przy ul. przy ul. G. [...] były urządzane gry na automatach. Kontrolowany nie posiadał zezwolenia na urządzanie i prowadzenie gier hazardowych, a urządzenia nie zostały zarejestrowane przez naczelnika urzędu celnego. Przeprowadzone eksperymenty w postaci gier na automatach wykazały, że skontrolowane automaty umożliwiały przeprowadzenie gier, które zawierały element losowości, wobec czego spełniały przesłanki art. 2 ust. 5 u.g.h. Organ wskazał również na umowę dzierżawy powierzchni lokalu zawartej w dniu 2 lutego 2015 r., pomiędzy R.-M. R. N. a T. S. Sp. z o.o., z której wynikało, że skarżący posiadał tytuł prawny do władania lokalem, zaś dzierżawiąca spółka będzie wykorzystywała przedmiot dzierżawy na zainstalowanie i eksploatacje urządzeń, z którego to tytułu skarżący miał otrzymywać miesięczny czynsz w kwocie 1.000 zł. Zasadnym wobec tego, w ocenie organu było przyjęcie, że R. N. był urządzającym gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. Ponadto nie posiadał on koncesji ani zezwoleniem na prowadzenie działalności regulowanej przepisami ustawy o grach hazardowych, co dawało podstawę do wymierzenia mu kary pieniężnej. Rozpoznając skargę na tą decyzję Sąd I instancji w pierwszej kolejności odniósł się do zarzutu naruszenia art. 1 pkt 11 w zw. z art. 8 ust. 1 dyrektywy 98/34/WE poprzez wydanie decyzji na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h., które według skarżącego stanowią przepisy techniczne i nie obowiązują w polskim porządku prawnym z uwagi na naruszenie procedury notyfikacji. Wskazał, że kwestia ta została ostatecznie rozstrzygnięta uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 1/16. Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 ust. 4 u.g.h. poprzez skierowanie decyzji wymierzającej karę za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry do podmiotu niebędącego zobowiązanym do uzyskania zezwolenia na prowadzenie kasyna gry, a tym samym niemogącego ponosić sankcji administracyjnej w postaci kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., Sąd nie podzielił stanowiska, że co do zasady skarżący, jako osoba nieprowadząca działalności w żadnej z form przewidzianych w art. 6 ust. 4 u.g.h., nie podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. O uchyleniu zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji zadecydowała, w ocenie Sądu I instancji, okoliczność niewykazania przez organy, że to skarżący był "urządzającym gry na automatach poza kasynem gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Zdaniem Sądu dany podmiot nie staje się automatycznie "urządzającym gry" w związku z samą czynnością oddania do używania powierzchni lokalu (lokalizacji) innemu podmiotowi pod eksploatację automatów w ramach umowy najmu lub dzierżawy, a "urządzanie gier" nie zawsze musi obejmować tą czynność i związane z nią określone obowiązki czy uprawnienia wynajmującego powierzchnię użytkową. Sąd wskazał, że dla organów wystarczającą podstawą do ustalenia, że to skarżący był "urządzającym gry" była umowa z dniu 2 lutego 2015 r. Stwierdził, że organy nie poddały analizie poszczególnych jej postanowień i nie dokonały oceny, czy i które z nich oraz z jakich przyczyn mogły dotyczyć czynności (obowiązków), do jakich zobowiązał się skarżący, a związanych z "urządzeniem gier", ograniczając się do przywołania faktu jej zawarcia i ustalenia czynszu w stałej kwocie 1 000 zł. Organy nie wykazały również, że skarżący poza udostępnieniem powierzchni lokalu i pobieraniem z tego tytułu czynszu wykonywał takie czynności związane z obsługą automatów, które wpływałyby na wysokość przychodu przez nie generowanego i przekładałyby się na zyski uzyskiwane z faktu urządzania gier na automatach. Nie został zebrany materiał dowodowy świadczący o tym, że skarżący aktywnie i bezpośrednio dokonywał czynności związanych z nadzorem i zapewnieniem ciągłości przebiegu gry hazardowej, w tym bieżącą obsługą automatów (wypłatą wygranych, zapewnieniem warunków, aby gra mogła być na nich prowadzona), a takich ustaleń nie sposób uczynić wyłącznie w oparciu o zapisy umowy dzierżawy powierzchni. W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podał art.145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 oraz art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie przepisów prawa procesowego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, tj: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. poprzez błędne przyjęcie, że w stanie sprawy strona nie była urządzającym grę na automatach poza kasynem gry. W sytuacji gdy z przeprowadzonego postępowania oraz zawartej umowy wynika, że strona aktywnie uczestniczyła w organizowaniu gier na automatach poza kasynem gry, poprzez zapewnienie swobodnego dostępu do urządzeń i zaopatrywanie urządzeń w energię elektryczną. Powyższe działania są umożliwieniem prowadzenia działalności przez innego przedsiębiorcę w lokalu strony. Zauważyć należy, że bez wzajemnych działań strony i jego kontrahenta nie byłoby możliwe urządzanie gier na automatach poza kasynem gry; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., poprzez błędne przyjęcie, że strona nie jest urządzającym gry na automatach poza kasynem gry. W sytuacji gdy z umowy wynika, że strona przyjęła na siebie obowiązki wykraczające poza zwykłą umowę dzierżawy i zobowiązał się do powiadamiania kontrahenta o nieprawidłowościach w funkcjonowaniu urządzeń (istotne uszkodzenia) lub w przypadku włamania. Z powyższych zapisów umowy wynika, że strona zobowiązał się do czuwania nad prawidłową i niezakłóconą pracą urządzeń, które zostały wstawione do jej lokalu; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. poprzez błędne przyjęcie, że samo dysponowanie lokalem, w którym zainstalowano urządzenia do gier hazardowych oraz pobieranie czynszu za udostępnienie powierzchni nie skutkuje automatycznym uznaniem strony za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W sytuacji gdy z przeprowadzonego postępowania wynika, że strona nie tylko udostępniała lokal, ale także aktywnie uczestniczyła w działalności gospodarczej innego przedsiębiorcy, poprzez zapewnienie swobodnego dostępu do urządzeń w godzinach otwarcia lokalu zarówno dla klientów prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej, jak również klientów grających na automatach. Wyrażenie zgody na wprowadzenie automatów do gier do swojego lokalu, dbanie o niezakłóconą pracę tych urządzeń każdemu klientowi, to działania które pozwalają na przypisanie stronie przymiotu "urządzającego gry na automatach poza kasynem". Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi do ponownego rozpoznania oraz o zasadzenie kosztów postępowania na rzecz organu według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, R. N. wniósł o jej oddalenie jako niezasadne oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez WSA. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została na jednej podstawie określonej w art. 174 p.p.s.a., tj. na zarzutach naruszenia przepisów prawa procesowego w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów tych nie podzielił. Wszystkie trzy zarzuty pomieszczone w punktach 1-3 petitum skargi kasacyjnej sprowadzają się w istocie do jednego zasadniczego zarzutu, tj. zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. poprzez błędne przyjęcie, że w stanie sprawy, który został ustalony przez organy, strona nie była urządzającym grę na automatach poza kasynem gry. Podkreślić należy, iż Sąd I instancji uchylił decyzje organów obu instancji z tego powodu, iż w jego ocenie, organy nie wykazały, że to skarżący był "urządzającym gry na automatach poza kasynem gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Jak podkreślił WSA użyte w art. 89 u.g.h. pojęcia "urządzający gry" czy "urządzanie gier" nie mają definicji ustawowej, "co oznacza konieczność dokonania ich wykładni z uwzględnieniem językowego rozumienia. Pojęcie "urządzanie" stanowi synonim takich pojęć jak "utworzyć, uporządkować zagospodarować", "zorganizować, przedsięwziąć, zrobić" (vide: Słownik poprawnej polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994). W tym aspekcie "urządzanie gier" obejmuje niewątpliwie podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach. W praktyce w odniesieniu do takiej działalności jak urządzanie gier na automatach obejmuje ono w szczególności zachowania aktywne polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiające ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych (w przypadku automatów, o jakich mowa w art. 2 ust. 3 u.g.h.), związane z obsługą urządzeń czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu (jego szkolenie). Podmiot realizujący takie działania może być uznany za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h." (s. 18 uzasadnienia zaskarżonego wyroku WSA). Zdaniem Sądu I instancji dany podmiot nie staje się automatycznie "urządzającym gry" w rozumieniu art. 89 ust 1 u.g.h. w związku z samą czynnością oddania do używania powierzchni lokalu (lokalizacji) innemu podmiotowi pod eksploatację automatów w ramach umowy najmu lub dzierżawy, a "urządzanie gier" nie zawsze musi obejmować tą czynność i związane z nią określone obowiązki czy uprawnienia wynajmującego powierzchnię użytkową. Zasadnie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji zauważył, iż z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że dla organów wystarczającą podstawę do ustalenia, iż to skarżący był "urządzającym gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. stanowił sam fakt zawarcia przez niego w dniu 2 lutego 2015 r. ze spółką T. S. umowy dzierżawy części powierzchni lokalu pod zainstalowanie urządzeń do gier, na których spółka ta prowadziła działalność gospodarczą (§ 1 umowy). "Organy nie poddały jednakże analizie poszczególnych postanowień tej umowy i nie dokonały oceny, czy i które z nich oraz z jakich przyczyn mogą dotyczyć czynności (obowiązków), do jakich zobowiązał się skarżący, a związanych z "urządzeniem gier", ograniczając się do przywołania faktu jej zawarcia i ustalenia czynszu w stałej kwocie 1 000 zł. Jednocześnie organy nie wykazały, że skarżący poza udostępnieniem powierzchni lokalu i pobieraniem z tego tytułu czynszu wykonywał takie czynności związane z obsługą automatów, które wpływałyby na wysokość przychodu przez nie generowanego i przekładałyby się na zyski uzyskiwane z faktu urządzania gier na automatach. (...).W świetle zebranego dotychczas materiału dowodowego i przy braku jego właściwej analizy brak jest podstaw (na tym etapie postępowania), do stwierdzenia, że istniało porozumienie między skarżącym a spółką T. S., którego celem pozostawałoby wspólne urządzanie gier na automatach. W ocenie sądu, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy konieczna jest dodatkowa, bardziej pogłębiona analiza umowy z dnia 2 lutego 2015 r., jak też i ewentualnych dowodów osobowych w kontekście oceny, które z nich i dlaczego mogą dotyczyć aktywnego uczestniczenia skarżącego w urządzaniu gier lub wspólnego "urządzania gier" ze spółką T. S." (s.20 uzasadnienia zaskarżonego wyroku WSA). Naczelny Sąd Administracyjny podzielił wyżej zacytowane argumenty Sądu I instancji. O ich zasadności świadczy analiza akt sprawy i treści uzasadnień decyzji organów w rozpatrywanej sprawie. Wskazać należy, iż dokonanie bardziej szczegółowej analizy poszczególnych postanowień przedmiotowej umowy z dnia 2 lutego 2015 r. przez organ dopiero w uzasadnieniu zarzutów pomieszczonych w skardze kasacyjnej nie konwaliduje niedostatków uzasadnienia decyzji administracyjnych organów obu instancji w tym zakresie. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż zasadnym było uchylenie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. decyzji organów obu instancji w tej sprawie. Sąd odwoławczy podziela także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku przez Sąd I instancji, które są wiążące dla organów. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjna oddalił. O kosztach postanowiono w oparciu o art. 204 pkt 2) p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) i lit. c) w zw. z § 2 pkt 5) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.)