I OZ 1160/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 294/14, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. M. i H. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego postanawia: 1. uchylić punkt 1. zaskarżonego postanowienia, 2. przyznać skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia z dnia 3 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 294/14, po rozpoznaniu wniosku H. M., w pkt. 1. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; w pkt. 2. ustanowił dla skarżącego adwokata z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że pięcioosobowa rodzina wnioskodawcy utrzymuje się ze świadczeń emerytalnych oraz zasiłku dla bezrobotnych w łącznej kwocie 3.538 zł netto miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje wraz z nim żona, syn z synową i wnuczek. Żona pobiera emeryturę, syn zasiłek dla bezrobotnych, synowa jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W skład majątku skarżących wchodzi budynek mieszkalny o pow. 60 m2 oraz nieruchomość rolna o pow. 3,44 ha. Skarżący zadeklarował, że jego rodzina nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych, do bieżących kosztów utrzymania, poza wydatkami na media, zakup lekarstwa itp. dochodzi również spłata poprzednio ustalonych kosztów rozgraniczeniowych w wysokości 500 zł. Sąd wskazał, że skarżący udokumentował swoją sytuację majątkową przy postępowaniu zakończonym postanowieniem z dnia 2 czerwca 2014 r. przyznającym prawo pomocy w części zwolnienia z wpisu sądowego od skargi. W oparciu o treść dokumentów ustalono, że bieżące wydatki w rodzinie wnioskodawców kształtują się na poziomie około 500 zł (energia elektryczna, dostawy wody, odbiór śmieci, ubezpieczenie, usługi telekomunikacyjne), powiększone o wydatki na zakup niezbędnych lekarstw w kwocie około 250 zł (do Sądu nadesłano faktury za leki). Zdaniem Sądu sytuacja finansowa wnioskodawcy jest trudna, a potwierdzeniem tej oceny jest postanowienie z dnia 2 czerwca 2014 r. którym zwolniono skarżących z wpisu od skargi oraz postanowienie referendarza sądowego z dnia 24 czerwca 2014 r. przyznające skarżącemu pełnomocnika z urzędu. Uzasadniając obecnie rozpoznawany wniosek skarżący podkreślał, że jego sytuacja pogorszyła się ze względu na spłacane w ratach koszty postępowania rozgraniczeniowego - 500 zł miesięcznie. Sąd zauważył, że wzrosły też dochody rodziny skarżącego o zasiłek dla bezrobotnych syna w wysokości 570 zł. Sytuacja finansowa skarżącego w dalszym ciągu pozostaje trudna i uiszczenie kosztów sądowych w wysokości 200 zł (opłata kancelaryjna, wpis od skargi kasacyjnej) może spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednak oznacza to spełnienie przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym a nie w zakresie całkowitym. Prawo pomocy w tym zakresie częściowym skarżący uzyskał, poprzez przyznanie adwokata postanowieniem z dnia 24 września 2014 r. Sąd rozpoznając wniosek o prawo pomocy po sprzeciwie, uznał za słuszne i bardziej celowe niż zwolnienie z kosztów sądowych przyznanie pełnomocnika, dlatego podtrzymał jego ustanowienie. Dodatkowe zwolnienie z kosztów sądowych oznaczałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przesłanką przyznania takiego prawa pomocy jest wykazanie, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania. Z analizy sytuacji majątkowej skarżącego wynika, że poniesienie kosztów postępowania sądowego utrudni utrzymanie jego rodziny, jednak nie wynika, że kosztów tych nie jest w stanie ponieść w ogóle. Rodzina skarżącego otrzymuje bowiem łączny dochód 3538 zł netto miesięcznie, wykazane stałe miesięczne wydatki sięgają 1300 zł (łącznie z 500 zł kosztami rozgraniczeniowego). Oznacza, to że z dochodu rodziny pozostaje do zagospodarowania 2200 zł. Część tej kwoty rodzina skarżącego oczywiście przeznacza na zakup żywności, jednak wygospodarowanie z niej kwot 100 zł na ewentualną opłatę kancelaryjną, a w następnym miesiącu 100 zł na ewentualny wpis od skargi kasacyjnej jest w ocenie Sądu możliwe. Z tych względów Sąd orzekł na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1, w zw. z art. 245 § 2 oraz w zw. z art. 254 § 1 p.p.s.a. H. M. wniósł zażalenie na pkt 1. powyższego postanowienia zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących przez przyjęcie, że wnioskujący jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego i nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Biorąc pod uwagę wysokość osiąganych dochodów i wielkość ponoszonych wydatków uiszczenie przez skarżącego 200 zł tytułem kosztów sądowych oznaczałoby niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej zwana "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wystąpienia w przypadku skarżącego przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych była nieprawidłowa. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy - w kontekście zgromadzonych w sprawie dowodów i złożonych oświadczeń o możliwościach płatniczych skarżącego -uznać należy, że skarżący wykazał dostatecznie, iż nie dysponuje środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma okoliczność, że skarżący wraz z żoną, synem, synową i wnuczkiem utrzymuje się z kwoty około 2200 zł (po odliczeniu wskazanych w dokumentach wydatków, które nie uwzględniają bieżących potrzeb rodziny związanych z zakupem żywności i odzieży). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z doświadczenia życiowego wynika, że kwota taka wystarcza jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb pięcioosobowej rodziny. W tej sytuacji wykazane przez skarżącego dochody, biorąc pod uwagę wydatki związane z utrzymaniem pięcioosobowej rodziny i zaspokojeniem niezbędnych potrzeb uzasadniają przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.