I OZ 875/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. T. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1469/08 oddalające wniosek o przyznanie W. T. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. N., B. B., W. T., J. K. i W.K. na decyzję Naczelnika Gminy w R. z dnia [...] stycznia 1985 r. nr [...] w przedmiocie przyjęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniami z dnia 15 października 2008 r., w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1469/08 odmówił W. T., na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej powoływaną jako P.p.s.a.), przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zaskarżona decyzja z dnia [...] stycznia 1985 r. wydana została przez Naczelnika Gminy R. w trybie art. 104 Kpa, a zatem jest orzeczeniem wydanym w pierwszej instancji. Od tej decyzji skarżącemu przysługiwało odwołanie. Wprawdzie w postępowaniu administracyjnym został wykorzystany środek weryfikacji powołanej decyzji, jak wymaga tego art. 52 ustawy P.p.s.a., jednakże równocześnie ta sama decyzja stała się przedmiotem skargi do sądu w związku z czym skargę tę postanowieniem z dnia 10 października 2008 r. , sygn. akt IV SA/Wa 1469/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił. Sąd I instancji uznał, że oczywista niedopuszczalność skargi w sprawie niniejszej, oznacza także oczywistą bezzasadność skargi w rozumieniu art. 247 P.p.s.a. i z tego względu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie w imieniu W. T. wniósł J. K., wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżąca nie posiada wiedzy prawniczej oraz nie ma zasobów finansowych na korzystanie z pomocy prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy ustawodawca uzależnił od spełnienia dwóch przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 1 P.p.s.a., który uzależnia przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 P.p.s.a. i ma charakter negatywny. Oznacza to, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 P.p.s.a. W sprawie niniejszej strona skarżąca wniosła skargę do WSA w Warszawie w dniu 12 sierpnia 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), a następnie w dniu 2 października 2008 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Sąd I instancji postanowieniem z dnia 10 października 2008 r. odrzucił skargę M. N., B. B., W. T., J. K. i W. K. na decyzję Naczelnika Gminy w R. jako niedopuszczalną natomiast postanowieniem z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1469/08 odmówił przyznania W. T. prawa pomocy w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 247 P.p.s.a, zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. W rozpoznawanej sprawie odmowa przyznania skarżącej prawa pomocy nastąpiła z tej samej przyczyny co odrzucenie skargi. Oznacza to badanie przez Sąd I instancji zasadności postanowienia o odrzuceniu skargi wskutek wniosku o przyznanie prawa pomocy. Takie zaś działanie Sądu pierwszej instancji jest niedopuszczalne, z uwagi na przysługujące stronie prawo wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę - art. 173 P.p.s.a. i wyłączną kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do oceny jej zasadności. Sąd I instancji nie jest władny do oceny zasadności środka odwoławczego jak i oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność środka odwoławczego bądź też oczywistą bezzasadność skargi (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 29 kwietnia 1982 r., II CZ 44/82, OSNCP 1982/11-12/177, z dnia 12 września 1990 r., I CZ 202/90, OSNC 1991/10-11/127, z dnia 6 marca 1973 r., II CZ 22/73, OSNC 1974/1/16). Odmowa przyznania stronie prawa pomocy na podstawie art. 247 P.p.s.a. po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi skutkuje pozbawieniem skarżącej możliwości skontrolowania tego postanowienia poprzez sporządzenie i wniesienie środka zaskarżenia przez fachowego pełnomocnika, co narusza konstytucyjnie zagwarantowane prawo do sądu. Po wydaniu postanowienia odrzucającego skargę odmowa przyznania stronie prawa pomocy może nastąpić jednie z powodu braku przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., w myśl którego przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem Sąd I instancji po wydaniu postanowienia odrzucającego skargę powinien ocenić wniosek strony w świetle przesłanek określonych w art. 246 § pkt 1 P.p.s.a. Natomiast postanowienie o odmowie przyznania stronie prawa pomocy na podstawie art. 247 P.p.s.a. mogło zostać skutecznie podjęte jedynie przed wydaniem postanowienia o odrzuceniu skargi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.