II FZ 585/10

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Aleksandra Wrzesińska- Nowacka po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Gd 907/09 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 2 października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 6 lipca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 907/09 ze skargi R. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 2 października 2009 r. pozostawił wniosek skarżącego z dnia 9 marca 2010 r. o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Skarżący zwrócił się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych. Nadesłany przez skarżącego formularz PPF nie został wypełniony zgodnie z punktem 3 pouczenia, w którym wskazano, że każdą rubrykę niezacieniowaną należy wypełnić albo skreślić. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 12 marca 2010 r. wezwano skarżącego do usunięcia braków formalnych wniosku poprzez wypełnienie zgodnie z pouczeniem rubryk od 6 do 11 formularza PPF w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 1 kwietnia 2010 r. Skarżący nie usunął w wyznaczonym terminie braków formalnych wniosku, uniemożliwiających nadanie mu dalszego biegu. Z nadesłanego w dniu 7 kwietnia 2010 r. oświadczenia wynika, że wniosek – w ocenie skarżącego – zawiera niezbędne informacje do jego rozpoznania. Strona odmówiła jego uzupełnienia wyjaśniając, że przyczyną wniesienia żądania przyznania prawa pomocy było bezpodstawne merytoryczne rozpoznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku sprawy ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 2 października 2009 r., w sytuacji, gdy skarżący skutecznie cofnął skargę i wniósł o umorzenie postępowania. Zarządzeniem z dnia 30 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego zarządzenia i ponownie podniósł, że w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy zawarł wszystkie niezbędne do jego rozpoznania informacje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku pozostawiając wniosek bez rozpoznania wskazał, że powinien on spełniać wymogi określone w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowania przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, dalej jako: p.p.s.a.), a więc powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wymóg złożenia powyższego oświadczenia jest konsekwencją ukształtowania instytucji prawa pomocy, która ma stanowić pomoc państwa dla najuboższych w dochodzeniu przez nich ich praw przed sądami. Przesłanki przyznania prawa pomocy wymienione są w art. 246 § 1 i § 2 p.p.s.a. Należy więc stwierdzić, że nie jest możliwe przyznanie stronie prawa pomocy tylko i wyłącznie z tego powodu, że wyrok Sądu, od którego strona zamierza złożyć skargę kasacyjną, jest merytorycznie niesłuszny, nawet jeżeli owa niesłuszność jest oczywista. Dlatego też powoływanie się na okoliczności świadczące o niesłuszności wyroku nie wyłącza obowiązku strony złożenia oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym. Oświadczenie to, zgodnie z powoływanym art. 252 § 1 p.p.s.a. stanowi wymóg formalny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Bez wątpienia skarżący powyższego oświadczenia nie złożył. Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie zostało doręczone stronie w dniu 1 kwietnia 2010 r., a wyznaczony termin upłynął bezskutecznie w dniu 8 kwietnia 2010 r. Na podstawie art. 257 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawiono bez rozpoznania. W zażaleniu na to postanowienie skarżący zarzucił naruszenie art. 257 p.p.s.a., poprzez błędne zastosowanie polegające na bezzasadnym pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji gdy skarżący złożył formularz PPF, co obligowało Sąd I instancji do merytorycznego rozpoznania wniosku na podstawie danych zawartych w formularzu. Skarżący zaskarżył postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w całości i w tym zakresie wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu Sądowi. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, iż w piśmie z dnia 1 kwietnia 2010 r. wyjaśnił, że przyczyną odmowy uzupełnienia PPF w zakresie wskazanym przez WSA w piśmie z dnia 12 marca 2010 r. było bezpodstawne merytoryczne rozpatrzenie skargi w dniu 18 lutego 2010 r., w sytuacji złożenia przez niego skutecznego oświadczenia o cofnięciu skargi wraz z wnioskiem o umorzenie postępowania skargowego w dniu 16 lutego 2010 r. Skarżący twierdzi, że brak jest podstaw do obciążenia go kosztami opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie, gdyż wyrok nie powinien być wydany. Według skarżącego nie wystąpiły przesłanki określone w art. 60 p.p.s.a. Poza tym skarżący uważa, że rzeczywistym powodem nieuwzględnienia jego oświadczenia przez WSA był brak oświadczenia o cofnięciu skargi w aktach sprawy. W związku z powyższym, uważa że powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, gdyż powstały one z nie jego winy. Poza tym skarżący uważa, że dane, które przedstawił we wniosku PPF były zupełne i wystarczające do uwzględnienia jego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Powołany jako podstawa rozstrzygnięcia w zaskarżonym postanowieniu art. 257 p.p.s.a. nakazuje pozostawienie bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie. W art. 252 § 1 p.p.s.a. wskazano, że wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli (tak jak w tym przypadku) wniosek składa osoba fizyczna, także dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Treść wniosku wynika z przesłanek (określonych w art. 246 p.p.s.a), jakie uzasadniają przyznanie stronie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma bowiem umożliwić dostęp do sądu (realizację wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawa do sądu) podmiotom, które z uwagi na ich sytuację majątkową i finansową nie są w stanie ponieść niezbędnych do dochodzenia lub obrony swych praw kosztów postępowania. Trafnie zatem przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny, że niewypełnienie rubryk od 6 - 11 (dotyczących danych o stanie rodzinnym, dochodach i majątku) formularza PPF stanowiło brak formalny, uniemożliwiający nadanie wnioskowi strony dalszego biegu i pozostawienie - wobec odmowy uzupełnienia tych braków przez stronę- wniosku bez rozpoznania na podstawie art. 257 p.p.s.a. Wniosek, choć złożony na formularzu, nie zawierał bowiem niezbędnych danych, wynikających z art. 252 p.p.s.a. Nie poddawał się zatem merytorycznej ocenie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 marca 2005 r., II FZ 126/05, opubl. w ONSAi WSA z 2006, nr 1, poz. 13). Nie można także podzielić stanowiska strony skarżącej, iż oczywisty – w jej ocenie - błąd Sądu I instancji, polegający na wydaniu wyroku w sytuacji skutecznego – w ocenie strony - cofnięcia skargi przed rozprawą, uzasadnia niepobieranie wpisu od skargi kasacyjnej, a także opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Zgodnie z art. 231 § 1 od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismem takim jest m.in. skarga kasacyjna (art. 231 § 2 p.p.s.a.). Za wydanie odpisów, wyciągów i innych dokumentów na podstawie akt oraz za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia pobiera się opłatę kancelaryjną (art. 234 p.p.s.a.). Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. koszty postępowania związane z jej udziałem w sprawie ponosi strona. Zwolnienie od kosztów sądowych przysługuje jedynie w przypadkach wskazanych w art. 239 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych: 1) strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach: a) z zakresu pomocy i opieki społecznej, b) dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej, c) dotyczących chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych, d) ze stosunków pracy i stosunków służbowych, e) z zakresu ubezpieczeń społecznych, f) z zakresu powszechnego obowiązku obrony; 2) prokurator i Rzecznik Praw Obywatelskich; 3) kurator strony wyznaczony przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy; 4) strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy), w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Żaden z nich nie dotyczy oczywistej wadliwości wyroku. Jest to zresztą uzasadnione z tego względu, iż oceny prawidłowości wyroku dokonuje dopiero Naczelny Sąd Administracyjny (art. 15 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), po skutecznym wniesieniu środka odwoławczego (sąd nie podejmuje żadnej czynności, na skutek pisma, od którego nie uiszczono należnej opłaty - art. 220 § 1 zd. 1 p.p.s.a.), nie jest zaś uprawniony do tego sąd I instancji, którego zadaniem jest sprawdzenie m.in., czy skarga kasacyjna spełnia wymogi formalne i fiskalne. Nie sposób też nie zauważyć, że w każdym przypadku złożenia skargi kasacyjnej strona składająca ten wniosek jest przekonana o wadliwości wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, w przeciwnym razie nie byłoby powodów do jego wzruszania. W przepisach art. 203 i 204 p.p.s.a. przewidziano natomiast możliwość zwrotu kosztów postępowania w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej. Z tych względów zażalenie jako bezzasadne należało oddalić na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.