II GSK 971/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędzia NSA Rafał Batorowicz Sędzia del. WSA Krystyna Józefczyk Protokolant Bogusław Piszko po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w P. J. W.-B. skargi kasacyjnej S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 8 lipca 2009 r. sygn. akt III SA/Po 498/08 w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem o sygn. akt III SA/Po 498/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych – oddalił skargę. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym: Prezydent Miasta L. decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r., Nr 70, poz. 473 ze zm.); dalej: u.w.t., oraz art. 104 i 107 k.p.a. - cofnął S. K. zezwolenie nr [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających powyżej 4,5 % do 18 % alkoholu przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży, w prowadzonym przez niego punkcie sprzedaży detalicznej w L. przy ul. [...] – sklep "Ż.". W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, iż zezwolenie na sprzedaż alkoholu cofa się w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności sprzedaży i podawania napojów osobom nieletnim. Zgromadzony materiał dowodowy oraz wyrok Sądu Rejonowego w L. z dnia 11 grudnia 2007 r. w sprawie K. H., bezspornie wskazują, że w punkcie sprzedaży detalicznej "Ż." przy ul. [...] w Lesznie w dniu [...] sierpnia 2007 r. pracownica tego sklepu sprzedała alkohol w postaci 8 sztuk piwa M. osobie nieletniej - co stanowi przesłankę do podjęcia przez organ decyzji o cofnięciu zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż w świetle zebranych dowodów nie doszło do naruszenia przez organ I instancji przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Nieprzestrzeganie zasad obrotu napojami alkoholowymi odnosi się również do jednokrotnego zachowania, dlatego każdy przypadek sprzedaży alkoholu osobie nieletniej stanowi usprawiedliwioną podstawę do cofnięcia przedsiębiorcy pozwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Stwierdzenie przez organ I instancji naruszenia przepisów dotyczących obrotu alkoholem obligowało organ do cofnięcia Skarżącemu zezwoleń, bowiem decyzja w tej kwestii nie jest w żadnym stopniu decyzją uznaniową, uzależnioną od woli i oceny organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. oddalając skargę S. K. podał, iż zgodnie z materiałem dowodowym zebranym w aktach sprawy, w tym prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] grudnia 2007 r. uznano, że pracownica sklepu – K. H. w dniu [...] sierpnia 2007 r. w sklepie "Ż." przy ul. [...] w L. sprzedała nieletniej A. P. osiem sztuk piwa i popełniła w ten sposób przestępstwo określone w art. 43 ust. 1 u.w.t. Pracownica ta przyznała, że nie skorzystała z przysługującego jej uprawnienia do żądania okazania dokumentu potwierdzającego wiek nabywcy. Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, że jednorazowe naruszenie ustawowego zakazu sprzedaży napojów alkoholowych osobie niepełnoletniej uzasadniało cofnięcie stronie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Powołał się przy tym na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie 7 sędziów z dnia 30 października 2007 r. sygn. akt II GPS 2/07, w której to NSA stwierdził, że w razie nieprzestrzegania określonych w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (art. 18 ust. 10 pkt 2) objętych zezwoleniem na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości do 4,5 % alkoholu oraz piwa (art. 18 ust. 3 pkt 1), organ zezwalający cofa wszystkie zezwolenia udzielone temu samemu podmiotowi na sprzedaż napojów alkoholowych w tym samym miejscu. W ocenie Sądu I instancji kwestia winy, a tym samym świadomego działania pracownika sklepu (lokalu) sprzedającego napój alkoholowy osobie w wieku poniżej osiemnastu lat, nie należy do przesłanek mających wpływ na cofnięcie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w danej placówce. W skardze kasacyjnej S. K. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P. oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 1 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) u.w.t., polegające na jego błędnej wykładni dokonanej przez Sąd I instancji oraz uznaniu, iż sankcja przewidziana za sprzedaż alkoholu osobie małoletniej jest obligatoryjna i dotyczy również sytuacji jednorazowej z naruszeniem ustawy, oraz, że jest ona oderwana od zachowania winy i należytej staranności strony, a nadto dotyczy wszystkich grup alkoholu niezależnie od tego jakiego rodzaju i ilość alkoholu małoletniej osobie sprzedano. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, iż nie on był stroną prowadzonego postępowania karnego i nie jego dotyczył skazujący wyrok karny. Stwierdził, iż dochował wszelkiej możliwej staranności przy organizowaniu sprzedaży alkoholu, w tym, by nie dopuścić do sprzedaży alkoholu osobom małoletnim. O tym, że sprzedaż i kontrolę alkoholu zorganizowano należycie świadczy jego zdaniem fakt, że w prowadzonej od lat działalności rozpatrywany przypadek sprzedaży alkoholu małoletniej był zupełnie odosobniony. Podkreślił jednocześnie, iż pracownica sklepu nie miała obowiązku legitymować osoby nabywającej alkohol nie mając w tym względzie wątpliwości, skoro osoba ta wyglądała na dorosłą, mającą ok. 20 lat. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną nie było więc podstaw do tego, by mieć co do jej wieku jakiekolwiek wątpliwości i żądać od niej przedstawienia dokumentu potwierdzającego jej wiek. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Należy bowiem podzielić dokonaną przez Sąd pierwszej instancji wykładnię przepisu art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) u.w.t., stanowiącego podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organu cofającego zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych. W myśl art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) omawianej ustawy "organ zezwalający" zobligowany został do cofnięcia udzielonego zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim. Chodzi tu o każdy taki przypadek nawet jednostkowy. Użycie w powyższym przepisie liczby mnogiej ogranicza się wyłącznie do podkreślenia, że jest wiele zasad sprzedaży napojów alkoholowych. Nie oznacza to jednak, iż musi zaistnieć wiele przypadków "nieprzestrzegania" zasad sprzedaży napojów alkoholowych, aby wystąpiła przesłanka konieczna do podjęcia obligatoryjnej decyzji o cofnięciu zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. W pełni uprawniona jest zatem teza, że jeżeli zostanie stwierdzony pojedynczy przypadek złamania zasady sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie, to obowiązkiem organu zezwalającego jest cofnięcie wydanego zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Analiza przepisu art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) omawianej ustawy prowadzi do wniosku, że "nieprzestrzeganie" w jego kontekście nie może oznaczać przyporządkowania go tylko do liczby mnogiej złamania zasad sprzedaży napojów alkoholowych. Tego rodzaju sankcja jest niewątpliwie surowa, lecz taki cel przyświecał ustawodawcy w realizacji zasady wynikającej z art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy, zmierzającej do bezwzględnego zakazu sprzedaży napojów alkoholowych nieletnim. Głównym celem ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi jest uznanie życia obywateli w trzeźwości za niezbędny warunek moralnego i materialnego dobra narodu (preambuła ustawy). Nieprzestrzeganie zakazu, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy ma ten skutek, że organ wydający zezwolenie cofa je na podstawie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy, a ponadto sprzedawca ponosi odpowiedzialność karną za przestępstwo określone w art. 43 ust. 1 cyt. ustawy. Dodać też należy, że stosownie do ust. 2 tego artykułu taką samą odpowiedzialność karną jak sprzedawca ponosi kierownik zakładu handlowego, który nie dopełnia obowiązku nadzoru i przez to dopuszcza do popełnienia w tym zakładzie przestępstwa określonego w art. 43 ust. 1 cyt. ustawy. Ustawodawca wymienia w pierwszej kolejności osoby nieletnie jako te, którym nie powinno się sprzedawać w ogóle napojów alkoholowych. Podkreślić należy, że gdyby ustawodawca zakładał jako przesłankę wymogu cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych powtarzalność pewnych zdarzeń, to wskazałby ją wprost jak w przypadku zakłócania porządku publicznego w związku ze sprzedażą napojów alkoholowych (art. 18 ust. 10 pkt 3 ustawy). W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania bezspornym jest, że wyrokiem sądu sprzedawczyni, pracująca w lokalu skarżącego, uznana została za winnego przestępstwa z art. 43 ust. 1 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 2 u.w.t. za to, że w dniu [...] sierpnia 2007 r. sprzedała alkohol w postaci 8 sztuk piwa osobie nieletniej. W tej sytuacji bez znaczenia jest okoliczność, iż zdarzenie to zawinione zostało nie przez skarżącego a przez jego pracownika. To skarżący jako przedsiębiorca odpowiada w zakresie udzielonego mu zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych za działania podległego mu pracownika naruszające prawo, w tym przypadku art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy i nie zachodzi potrzeba wykazania mu winy w nadzorze nad zatrudnionym pracownikiem. Wykazanie zaniedbań w nadzorze kierownika zakładu mogłoby skutkować pociągnięciem jego do odpowiedzialności na podstawie art. 43 ust. 2 ustawy. Należy podkreślić, że zaistnienie przesłanek warunkujących cofnięcie zezwolenia wpływa bezpośrednio na sytuację przedsiębiorcy, jako adresata wydanego zezwolenia i prowadzi do jego cofnięcia, stanowiącego jedną z form reglamentacji działalności gospodarczej. Bezpodstawne jest zatem twierdzenie skarżącego, że podmiot gospodarczy może ponosić odpowiedzialność jedynie z tytułu braku właściwego nadzoru nad podległym pracownikiem. Na podmiocie prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych spoczywa obowiązek zorganizowania jej w taki sposób, aby nie dochodziło do naruszania zasad sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie. Instrumentem umożliwiającym usunięcie najmniejszych nawet wątpliwości co do pełnoletniości nabywcy napojów alkoholowych jest uprawnienie do żądania okazania dokumentu tożsamości (art. 15 ust. 2 ustawy). Bezpodstawny jest też zarzut skarżącego, że przepisy ustawy ingerują w konstytucyjną wolność prowadzenia działalności gospodarczej. Ustawodawca dla osiągnięcia celów nadrzędnych, aprobowanych w pełni przez Konstytucję RP, jest uprawniony do wprowadzenia regulacji, których naruszenie jest szkodliwe społecznie. Używanie napojów alkoholowych przez osoby nieletnie jest zjawiskiem demoralizacji – art. 4 § 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. z 2002 r. Nr 11, poz. 109). Do działań zmierzających do zapobiegania demoralizacji nieletnich należy zaliczyć konsekwentne egzekwowanie zakazu sprzedaży napojów alkoholowych osobom, które nie ukończyły 18 lat, jak i rygoryzm w stosowaniu przewidzianych przez prawo sankcji w razie złamania zakazu. Skoro skarga kasacyjna nie znajduje uzasadnionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.