II GZ 254/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 8 października 2009 r. sygn. akt III SA/Lu 132/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należnych składek na ubezpieczenie społeczne postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Skarżący wnioskiem z dnia 22 lipca 2009 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie wszczętej z jego skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Wniosek został złożony na urzędowym formularzu. Skarżącego wezwano do złożenia szeregu dokumentów niezbędnych do oceny jego sytuacji majątkowej. Postanowieniem z dnia 5 marca 2009 r. referendarz odmówił przyznania prawa pomocy, uznając, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa i rodzinna budzi wątpliwości i nie daje podstaw do pełnej i prawidłowej oceny co do braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (kosztów profesjonalnego pełnomocnika). W uzasadnieniu zauważono, że z przedstawionych dokumentów wynika, iż oprócz ponoszenia kosztów utrzymania domu (1 200 zł) skarżący miesięcznie na rzecz córki wpłaca kwotę 1000 zł (zlecenie stałe) więc łącznie ponoszone przez skarżącego koszty przekraczają deklarowane przez niego wydatki (1 446 zł). Wobec wniesienia przez skarżącego sprzeciwu od ww. postanowienia - zarządzeniem z 14 września 2009 r. - ponownie wezwano go do precyzyjnego wskazania całości dochodów i wydatków oraz do złożenia dodatkowych wyjaśnień - w terminie 7 dnia pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W wykonaniu tego wezwania skarżący oświadczył, iż podtrzymuje dotychczasowe wyjaśnienia co do miesięcznie osiąganego dochodu (1 446, 28 zł) jak i ponoszonych kosztów utrzymania domu (1 200 zł). Twierdził, że comiesięczne wpłaty na rzecz córki (1 000 zł) to kwota przekazywanego jej utargu, uzyskiwanego w pracowni szklarsko-ramiarskiej, będącą własnością córki, a w której jest on jedynie zatrudniony. Odmawiając przyznania prawa pomocy WSA stwierdził, że złożone przez skarżącego oświadczenia nie są przekonujące. Odnośnie wypłat dokonywanych na rzecz córki WSA zauważył, że kwota utargu winna być różna w różnych miesiącach i wyjaśnienia w tym zakresie są niepełne. Za niewiarygodne Sąd uznał też wyjaśnienia, według których skarżący przekazuje swój majątek (dom, przedsiębiorstwo) a potem umawia się z rodzina, ze będzie opłacał rachunki za wszystkich domowników i spłacał kredyt zaciągnięty na przekazane przedsiębiorstwo i tym samym skazuje się na wegetację. Od powyższego postanowienia skarżący złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu wskazał na okoliczności podnoszone na wcześniejszym etapie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje zatem na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i przedstawione przez stronę dowody. Sąd dokonuje oceny, czy spełnione zostały w sprawie przedmiotowe przesłanki, koniecznym jest jednak rzetelne przedstawienie przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, a zwłaszcza, gdy została do tego zobowiązana przez Sąd. Na początku swoich rozważań Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, iż wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne i wykazał, dlaczego takiej wiarygodności przedstawionym faktom odmówił. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji. Istotnie, nie są wiarygodne wyjaśnienia skarżącego, że po uwzględnieniu rzeczywiście koniecznych wydatków z osiąganych miesięcznie dochodów na życie pozostaje mu kwota ok. 250 zł. Wątpliwe jest w szczególności twierdzenie, iż osiągając dochód ok. 1 446 zł sam - mimo iż mieszka z żoną - za prawo mieszkania w domu, przekazanemu synowi, ponosi koszty utrzymania tego domu (rzędu 1 200 zł). Ponadto należy wskazać, że rozdzielność majątkowa małżeńska, na którą powoływał się skarżący, w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Ustanowienie zatem rozdzielności nie uchyla obowiązku przyczyniania się przez małżonków do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Jeżeli zatem małżonkowie są zobowiązani do łożenia na utrzymanie rodziny w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, to znaczy, żona skarżącego nie jest zwolniona z obowiązku dzielenia się obciążeniami finansowymi wskazywanymi przez skarżącego, wynikającymi ze wspólnego zamieszkiwania. Za przyjęciem, że skarżący nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego nie przemawiają też jego wyjaśnienia, że spłaca kredyt zaciągnięty na przedsiębiorstwo, które przekazał córce. Prawidłowość takiej oceny przez WSA przedstawionych przez skarżącego oświadczeń zażaleniem nie została podważona. W tym stanie rzeczy w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się z rozstrzygnięciem WSA w L. i stwierdzić, że dokumenty i oświadczenia przedstawione przez skarżącego należy uznać za niewiarygodne i niewystarczające do odtworzenia sytuacji majątkowej skarżącego. W ocenie NSA Sąd I instancji nie jest zobowiązany do prowadzenia dalszego dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające mu pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do przepisu art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.