II FZ 402/08

SENTENCJA Dnia 16 września 2008 roku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 16 września 2008 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 maja 2008 roku sygn. akt I SA/Wr 257/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. z dnia 12 grudnia 2007 roku nr [...] w przedmiocie: ustalenia wysokości łącznego zobowiązania podatkowego za 2002 rok postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać P. G. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 5 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 257/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił P. G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W motywach orzeczenia sąd wyjaśnił, że w odpowiedzi na wezwanie sądu do solidarnego uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł skarżąca P. G. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu zgłoszonego wniosku podała, że mieszka oraz prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką orz dorosłym bratem. W odniesieniu do źródeł i wysokości dochodu rodziny skarżąca wskazała, że otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 1300 zł, brat w kwocie 1700 zł, zaś matka ma przyznane prawo do świadczeń rentowych w kwocie 440 zł, co łącznie składa się na miesięczny dochód trzyosobowej rodziny w kwocie 3.440 zł. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni z dochodów tych pokrywane są następujące wydatki: czynsz w kwocie 400 zł, opłata za wodę (120 zł), opłata za energię elektryczną (100 zł), a nadto, czesne za naukę wnioskodawczyni (700 zł) oraz jej brata (300 zł). Zgodnie z oświadczeniem, skarżąca nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności. Wspólnie z dziećmi zajmuje w mieszkaniu o powierzchni 63 m2. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji finansowej, czego strona nie uczyniła. Postanowieniem z dnia 31 marca 2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podkreślając, iż pomimo wezwania nie przedłożyła wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby, iż sytuacja majątkowa strony jest istotnie na tyle trudna, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Pismem z dnia 21 kwietnia 2008 r. skarżąca wniosła sprzeciw od przedmiotowego postanowienia. Do pisma dołączyła dokumenty potwierdzające trudną sytuację materialną jej rodziny Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że strona nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Strona nie przedstawiła bowiem informacji pozwalających na weryfikację oświadczeń, na które powołuje się we wniosku i nie wyjaśniła tym samym, czy przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zostały spełnione. W ocenie sądu, brak było także przesłanek do częściowego zwolnienia skarżącej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wymagana wysokość wpisu w kwocie 500 zł stanowi obciążenie, które leży w granicach możliwości finansowych skarżącej, obowiązek ten obciąża bowiem solidarnie także pozostałych skarżących. a zatem, należna opłata od skargi w wysokości 500 zł niejako "rozkłada się" nie tylko na skarżącą, ale również na pozostałych domowników, występujących wspólnie jako strona skarżąca w sprawie. Z nadesłanego przez skarżącą wyciągu z należącego do niej rachunku bankowego wynika, iż wysokości jej miesięcznego wynagrodzenia jest wyższa od wskazanego we wniosku i zamyka się kwota 1.500 zł., co konsekwentnie wpływa na podwyższenie łącznego dochodu w rodzinie skarżącej. W ocenie sądu okoliczność, że wszyscy skarżący solidarnie zobowiązani do wpisu posiadają stałe źródło dochodów wskazuje, iż jest on obciążeniem finansowym możliwym dla nich do zrealizowania. W dalszej kolejności odnosząc się do wydatków za naukę wnioskodawczyni i jej brata (czesne) i związany z tym obowiązek spłacania kredytu zaciągniętego celem dalszego dokształcania się sąd wskazał, iż okoliczność ta nie może mieć decydującego znaczenia przy ocenie możliwości finansowych skarżącego bowiem zobowiązania cywilnoprawne (rata kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. WSA nie znalazł również podstaw do przyznania stronie pełnomocnika z urzędu wskazując, że odmowa przyznania adwokata nie ograniczy jej prawa do sądu, albowiem sąd, stosownie do dyspozycji art. 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie potrzeby udzieli stronie niezbędnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczy ją o skutkach prawnych tych czynności oraz ich zaniedbań. P. G. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie należy uznać za zasadne. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.)prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów zastępstwa procesowego we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Mając powyższe na uwadze zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji niezasadnie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu skarżonego postanowienia wynika, iż podatniczka osiąga dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości około 1.500 zł miesięcznie (wyciąg bankowy k-63-64 akt) i nie posiada żadnego majątku poza zajmowanym wraz z rodziną mieszkaniem o powierzchni 63 m2. Skarżąca jednak prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bratem, którego dochody zamykają się kwotą 1.700 zł miesięcznie oraz matką rencistka pobierająca świadczenie w wysokości 440 zł miesięcznie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedstawionych okolicznościach brak było podstaw do przyjęcia, że strona, której miesięczne dochody zamykają się kwotą 1500 zł miesięcznie jest w stanie pokryć koszty postępowania sądowego i koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Skarżąca ponosi bowiem także koszty związane z bieżącym utrzymaniem oraz koszty nauki w szkole prywatnej. Przedstawiła także dokumenty świadczące o braku płynności finansowej w jego rodzinie, który skutkuje zaleganiem z opłatami za zajmowane mieszkanie. Sąd I instancji nie zakwestionował powyższych ustaleń i oparł się na nich przy orzekaniu. Odnośnie odmowy przyznania stronie pełnomocnika z urzędu podkreślić należy, iż zasadnie sąd I instancji wskazał, że na obecnym etapie postępowania sąd nie jest związany granicami skargi i obowiązany jest udzielać stronie niezbędnych pouczeń co do dokonywanych przez nią czynności i ich skutkach, jak również skutkach jej zaniedbań. Powyższe nie oznacza jednak zakazu ustanowienia stronie będącej osobą fizyczną profesjonalnego pełnomocnika. Instytucja prawa pomocy służy ochronie skarżących nie posiadających odpowiednich środków finansowych na dochodzenie swoich praw przed sądem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca w złożonym wniosku wykazała, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i kosztów związanych z ustanowieniem adwokata z wyboru (art. 246 § 1 pkt 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.