I ACz 659/25

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt I ACz 659/25</strong> </p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 13 maja 2025 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Lublinie I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="300"/> <col width="355"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący - Sędzia</p> </td> <td> <p>SA Mariusz Tchórzewski</p> </td> </tr> <tr> <td> </td> <td> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2025 r. w Lublinie na posiedzeniu niejawnym</p> <p>sprawy z odwołania <span class="anon-block">R. M.</span> od decyzji Wójta Gminy <span class="anon-block">D.</span> z dnia 8 maja 2025 r., nr <span class="anon-block">(...)</span> w przedmiocie zakazu odbycia zgromadzenia publicznego w dniach od 12 maja do 12 września 2025 r. na odcinku <span class="anon-block">drogi krajowej nr (...)</span> </p> <p>na skutek zażalenia Wójta Gminy <span class="anon-block">D.</span> na postanowienie Sądu Okręgowego w <span class="anon-block">L.</span> z dnia 12 maja 2025 r. w sprawie <span class="anon-block">(...)</span> </p> <p>postanawia</p> <p>I.  zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że:</p> <p>a.  w punkcie I utrzymać w mocy decyzję Wójta Gminy <span class="anon-block">D.</span> z dnia 8 maja 2025 r., <span class="anon-block">(...)</span>;</p> <p>b.  w punkcie II oddalić wniosek odwołującego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania;</p> <p>II.  oddalić wniosek odwołującego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego;</p> <p>III.  stwierdzić, że postanowienie podlega natychmiastowemu wykonaniu.</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>W dniu 9.05.2025 r. wpłynęło do Sądu Okręgowego w <span class="anon-block">L.</span> odwołanie <span class="anon-block">R. M.</span> od decyzji Wójta Gminy <span class="anon-block">D.</span> z dnia 8 maja 2025 r., <span class="anon-block">(...)</span> w przedmiocie zakazu odbycia zgromadzenia publicznego w dniach od 12 maja do 12 września 2025 r. na odcinku <span class="anon-block">drogi krajowej nr (...)</span>. Sąd I instancji, uznając złożone odwołanie za dopuszczalne podzielił stanowisko organizatora zgromadzenia o braku podstaw do wydania przedmiotowej decyzji, w tym braku uprawdopodobnienia przez organ gminy wystąpienia przesłanek z art. 14 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. Prawo o zgromadzeniach (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1389).</p> <p>W zażaleniu z dnia 12.05.2025 r. Wójt Gminy <span class="anon-block">D.</span> wniósł o zmianę orzeczenia, poprzez nieuwzględnienie odwołania i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, zarzucając błędne ustalenia Sadu I instancji w przedmiocie braku przesłanek do uznania planowanego zgromadzenia za stwarzające zagrożenia życia i zdrowia uczestników, jak i osób postronnych, jak też braku uznania, że zgromadzenie to będzie wyrazem nadużycia prawa podmiotowego przez organizatora.</p> <p>W odpowiedzi na zażalenie odwołujący wniósł o jego oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.</p> <p>Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.</p> <p>Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, przy czym decydujące znaczenie dla uznania zaskarżonej decyzji za prawidłową miały argumenty organu podniesione w jej uzasadnieniu, a nie przywoływane na poparcie środka zaskarżenia.</p> <p>Kwestią zasadniczą w sprawie było, bowiem poprawne stwierdzenie Wójta Gminy <span class="anon-block">D.</span>, że zgłoszone przez organizatora zgromadzenie publiczne na <span class="anon-block">drodze krajowej nr (...)</span>, w dniach 12 maja – 12 września 2025 r., naruszało normę art. 3 ust. 1 pr. zgr., co samoistnie stanowiło podstawę do wydania odmowy dla jego odbycia i tym samym nie było zasadne i celowe rozważanie ewentualnych okoliczności wskazywanych w art. 14 pr.zgr.</p> <p>Sąd Apelacyjny nie podziela w tym zakresie ustaleń i wnioskowań Sądu Okręgowego zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zwłaszcza, że Sąd nie podzielił zarzutu organu gminy o naruszeniu wskazanego przepisu ustawy, nie uzasadniając szerzej i przekonująco swego stanowiska.</p> <p>Zgodnie z art. 1 pr.zgr. ustawa reguluje zasady i tryb organizowania, odbywania oraz rozwiązywania zgromadzeń, przy czym polski prawodawca zdecydował się na legalne zdefiniowanie pojęcia <em> <!-- -->zgromadzenia</em>. W zakresie objętym przedmiotem niniejszego postępowania, w myśl art. 3 ust. 1 pr.zgr. <em> <!-- -->zgromadzeniem jest zgrupowanie osób na otwartej przestrzeni dostępnej dla nieokreślonych imiennie osób w określonym miejscu w celu odbycia wspólnych oraz lub w celu wspólnego wyrażenia stanowiska w sprawach publicznych.</em> Definicja ta, podobnie jak każda definicja legalna ma charakter normatywny oraz wiążący dla adresatów norm prawnych zawartych w danej ustawie.</p> <p>Rolą organu gminy, a następnie ewentualnie Sądu rozpoznającego odwołanie jest, zatem zawsze jednoznaczne stwierdzenie, czy zawiadomienie organizatora zgromadzenia normowane w art. 7 pr.zgr. faktycznie, a nie tylko pozornie odnosi się do <em> <!-- -->zgromadzenia</em> w rozumieniu ustawy i dopiero pozytywne przesądzenie tej kwestii winno uruchamiać następczą kontrolę zawiadomienia w kontekście przesłanek art. 14 ustawy.</p> <p>Nie można pomijać okoliczności, że pojęcie <em> <!-- -->zgromadzenia</em> występuje na gruncie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucji RP</a>, w której <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 57)">art. 57</a> zapisano zasadę wolności zgromadzeń. Zgodnie z tym przepisem „Każdemu zapewnia się wolność organizowania pokojowych zgromadzeń i uczestniczenia w nich. Ograniczenie tej wolności może określać ustawa”. <br/>W reprezentatywnym piśmiennictwie wskazuje się, że przywołana regulacja ustawy zasadniczej koreluje w pełni z odpowiednim postanowieniem zawartym w Międzynarodowym Pakcie Praw Osobistych i Politycznych (por. A.Rzetecka-Gil „Prawo o zgromadzeniach. Komentarz”, 2019 r., t.2). Oznacza to, że <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucja RP</a> określa analizowane uprawnienie nie jako prawo zgromadzeń, ale jako wolność zgromadzeń, co ma o tyle ważkie znaczenie, że państwo wolności nie stwarza, a ma jedynie zabezpieczyć jej realizację. W związku z tym na gruncie krajowej ustawy zasadniczej <em> <!-- -->zgromadzenie</em> określa się, jako równoczesną obecność, zebranie ludzi w celu wyrażenia poglądów, przekazywania informacji i oddziaływania względem innych osób (por. B.Banaszak „Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz”, 2012 r., t.4), ewentualnie jako zebranie służące celom komunikacji społecznej w celu wyrażenia wspólnego stanowiska (wiece, manifestacje, pochody) oraz w celu wspólnych obrad (kongresy polityczne, zebrania członków stowarzyszenia, publiczne dyskusje panelowe, konferencje naukowe)(por. P.Suski „Zgromadzenia publiczne”, s. 54), ewentualnie jako zebranie co najmniej kilku osób w jednym miejscu połączonych wewnętrznym, psychologicznym związkiem, co odróżnia zgromadzenie od zbiegowiska (P.Czarny, B.Naleziński „Wolność zgromadzeń” [w] „Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP” pod red. B.Banaszka, A.Preisnera, 2002 r., s. 14). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 10.07.2008 r. (P 15/08, OTK-A 2008/6/105) analizując pojęcie <em> <!-- -->zgromadzenia</em> na tle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 57)">art. 57 Konstytucji</a> przyjął, że składają się na nie dwa zasadnicze elementy: zebranie kilku co najmniej osób w jednym miejscu oraz psychiczny związek pomiędzy zebranymi osobami. Trybunał podkreślił, że mimo widocznych trudności w ustaleniu pojęcia <em> <!-- -->zgromadzenia</em> w oparciu o tak wskazane kryteria, pojęcie użyte w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 57)">art. 57 Konstytucji</a> na pewno obejmuje swym zakresem zebrania mające na celu wspólne obrady lub wspólne wyrażenie poglądów.</p> <p>Powyższe uwagi ewidentnie wskazują, że istnieje duża rozbieżność pomiędzy pojęciem <em> <!-- -->zgromadzenia</em> w rozumieniu legalnej definicji Prawa o zgromadzeniach i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucji RP</a>, a jego rozumieniem w potocznym języku polskim („ogół zebranych osób” – por. [red.] E.Sobol „Mały słownik języka polskiego”, 1996 r., s. 1147).</p> <p>Legalna definicja <em> <!-- -->zgromadzenia</em> z Prawa o zgromadzeniach została sformułowana przy wykorzystaniu wskazań zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18.09.2014 r. (K 44/12, OTK-A 2014/8/92).</p> <p>Konkludując powyższe rozważania o charakterze teoretycznoprawnym należy zaznaczyć, że wszystkie elementy definicyjne zgromadzenia stanowić muszą przedmiot badania przez organ gminy na etapie zawiadomienia o zgromadzeniu (jak miało to miejsce w niniejszej sprawie), zaś brak któregokolwiek z elementów stanowi podstawę do wydania decyzji o zakazie zgromadzenia na podstawie art. 14 pr.zgr. (A.Rzetecka-Gil, <em> <!-- -->op.cit.</em>, t. 5).</p> <p>Równocześnie na tym samym etapie postępowania organ gminy zawiadomiony o zamiarze zorganizowania zgromadzenia ma obowiązek zbadania, czy planowane zgromadzenie ma charakter pokojowy, gdyż tylko „zgromadzenia pokojowe” korzystają z ochrony przewidzianej w Prawie o zgromadzeniach (por. wyrok ETPCz z 2.05.2017 r. 7389/09 Stowarzyszenie Wietnamczyków w Polsce „Solidarność i Przyjaźń” vs Polska; post. SA w Warszawie z 2.06.2017 r. I ACz 889/17; post. SA w Krakowie z 10.07.2019 r. I ACz 977/19). O ile, zatem wolność zgromadzeń gwarantuje członkom społeczności wpływ na władzę publiczną i jest naturalną konsekwencją suwerenności narodu, o tyle nie jest wolnością nieograniczoną i służy oddziaływaniu jednostek na politykę państwa wyłącznie przez prezentowanie opinii, ocen, poglądów i żądań. W konsekwencji, zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 11;art. 11 ust. 1)">art. 11 ust. 1</a> EKPCz każdy ma prawo do swobodnego zgromadzenia, o ile tylko jest to zgromadzenie pokojowe. Również przywoływany uprzednio <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 57)">art. 57 Konstytucji RP</a> odnosi się wyłącznie do takich zgromadzeń (A.Jakubowski, S.Gajewski „Prawo o zgromadzeniach”, t.3). Mimo zatem tego, że Prawo o zgromadzeniach nie wymaga w swej definicji legalnej, aby zgromadzenie miało taki charakter, to ewentualna następcza utrata pokojowego charakteru zgromadzenia nie podważa jego statusu prawnego, lecz może stanowić wystarczającą podstawę do jego rozwiązania (<em> <!-- --> ibidem</em>) i oczywistym jest, że już pierwotne ustalenie braku pokojowego charakteru zgłoszonego zgromadzenia musi spotkać się z odpowiednią decyzją organu gminy, zapobiegającą jego przeprowadzeniu. (A.Rzetecka-Gil, <em> <!-- --> op.cit.</em>, t. 16g).</p> <p>Pojęcie „zgromadzenia pokojowego” w świetle wskazań wyroku TK z 28.06.2000 r. (K 34/99) wyklucza zaś stosowanie jakiejkolwiek przemocy, czy przymusu przez uczestników zgromadzenia zarówno wobec innych uczestników zgromadzenia, jak i wobec osób trzecich czy funkcjonariuszy publicznych. Tym samym, pokojowy charakter zgromadzenia wymaga oceny zarówno z punktu widzenia bezpieczeństwa z danego etapu organizowania zgromadzenia, ale również zamiarów jego organizatorów.</p> <p>Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy nie może budzić wątpliwości, że prawidłowej oceny charakteru zgłoszonego zgromadzenia dokonał organ gminy, natomiast wadliwie ocenił tę kwestię Sąd I instancji.</p> <p>Dowody zebrane w toku postępowania zainicjowanego zawiadomieniem organizatora jednoznacznie wskazują, że planowane zgromadzenie na odcinku <span class="anon-block">drogi krajowej nr (...)</span> nie miało mieć charakteru „zgromadzenia pokojowego” w świetle zamiarów samego organizatora i w związku z tym obowiązkiem właściwego organu gminy było wydanie decyzji o zakazie tego zgromadzenia. <em> <!-- -->Nota bene</em> miało to być zgromadzenie w potocznym rozumieniu pojęcia (blokada drogi), a nie zgromadzenie w świetle ustawowej definicji legalnej (uczestnicy w ogóle nie planowali „wspólnie wyrażać stanowiska”, lecz poprzez zmieniającą się obsadę wielomiesięcznej blokady ruchu na drodze publicznej chcieli zmusić władze państwowe do realizacji ich postulatów).</p> <p>W zawiadomieniu o zgromadzeniu publicznym z dnia 5.05.2025 r. (k. 79-80) <span class="anon-block">R. M.</span> wskazując w punkcie V na środki służące zapewnieniu pokojowego przebiegu zgromadzenia podał wprost, że przy wyposażeniu uczestników w kamizelki odblaskowe i odgrodzeniu terenu zgromadzenia taśmą ostrzegawczą, uczestnicy zgromadzenia skupią się na „blokowaniu przejazdu pojazdów ciężarowych, które będą przepuszczane według harmonogramu w liczbie 1 auta na godzinę” z zastrzeżeniem przepuszczania autobusów, pojazdów z pomocą humanitarną, pojazdów przewożących zaopatrzenie dla wojska ukraińskiego, żywe zwierzęta oraz przy zapewnieniu dojazdu dla służb mundurowych, pracowników przejścia granicznego jak również pozostałych pojazdów uprzywilejowanych. Wiązało się to z głównym celem zgromadzenia, opisanym jako „protest przedsiębiorców z branży transportowej w celu zwrócenia uwagi na trudną sytuację przedsiębiorstw transportowych i zagrożenie tysięcy miejsc pracy”.</p> <p>Bezspornym jest, zatem w świetle dokonanego „zawiadomienia”, że celem organizowanego przez <span class="anon-block">R. M.</span> zgromadzenia nie było ani odbycie wspólnych obrad, ani wyrażenie wspólnego stanowiska (w formach wymienionych na wstępie motywów), lecz przeprowadzenie protestu w formie blokady drogi krajowej, w trakcie której wprost zakładano zastosowanie przymusu wobec osób trzecich (kierowców samochodów ciężarowych i kierowców innych pojazdów, gdyż wprost założono „umożliwienie dojazdu” wyłącznie pojazdom uprzywilejowanym). W trakcie spotkania organizacyjnego w Urzędzie Gminy <span class="anon-block">D.</span> z udziałem w dniu 7.05.2025 r. organizator zgromadzenia potwierdził (notatka, k. 64-65), że jego uczestnicy będą na bieżąco przepuszczać pojazdy z § 6 Rozporządzenia MSWiA z 2.07.2019 r. w sprawie kontroli granicznej, natomiast „na kierunku z Polski do Ukrainy jak i z Ukrainy do Polski będą przepuszczali wyłącznie 1 pojazd na godzinę/…/ Oznajmił jednocześnie, że nie przepuszczą żadnego pojazdu z paliwem w kierunku wjazdowym do Polski”. Oczywistym jest przy tym, że przepuszczanie pojazdów mających być zwolnionymi z blokady wiązać się musiało, tak jak było to czynione w przeszłości na innych protestach, w tym organizowanych również przez tego organizatora, z kontrolowaniem przewożonego towaru, do czego uczestnicy zgromadzenia nie byli uprawnieni i na co słusznie zwrócił uwagę przedstawiciel Policji.</p> <p>Powyższe wskazuje, że w świetle wskazań Trybunału Konstytucyjnego zgromadzenie organizowane przez <span class="anon-block">R. M.</span> nie wypełniało cech zgromadzenia, w tym dodatkowo zgromadzenia pokojowego, prawo do jego przeprowadzenia nie zasługuje, zatem na ochronę prawną, a obowiązkiem organu gminy było zakazanie zgromadzenia w takiej formie.</p> <p>Zgoła odmiennie wyglądałaby ocena stanu sprawy, gdyby uczestnicy zgromadzenia zamiast zamiaru przeprowadzenia blokady przejścia granicznego chcieli wspólnie wyrazić stanowisko poprzez np. wyrażenie postulatów na transparentach, banerach, spotkaniach z mediami itp., bez wpływania przymusem i <em> <!-- -->de facto</em> przemocą na innych uczestników ruchu drogowego. Oczywistym jest przy tym, że każde zgromadzenie (pokojowe) organizowane w pasie drogi publicznej musi oddziaływać w jakimś stopniu na płynność ruchu innych użytkowników drogi i może stwarzać określone uciążliwości dla osób trzecich (por. wyrok TK z 18.01.2006 r. K 21/05, Dz.U. 2006/17/141; post. SA w Lublinie z 9.11.2023 r. I ACz 784/23), ale rolą organizatora zgromadzenia (i organu gminy) jest, by w realiach danego stanu faktycznego nie osiągało to stanu, który może uzasadniać ocenę o zastosowaniu przez uczestników zgromadzenia przemocy lub przymusu określonego zachowania lub zaniechania względem innych (por. uzasadnienie wyroku TK z 10.11.2004 r. Kp 1/04 OTK-A 2004/2/105; A.Jakubowski, S.Gajewski, <em> <!-- -->op.cit.</em>, tezy do art. 20;).</p> <p>Z tych względów, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 397;art. 397 § 3)">art. 397 § 3 k.p.c.</a> orzeczono, jak w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 397 pkt. 1)">punkcie I.</a> </p> <p>Orzeczenie o kosztach postępowania odwoławczego oparto na treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 1)">art. 520 § 1 k.p.c.</a> w zw. z art. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 397;art. 397 § 3)">art. 397 § 3 k.p.c.</a> </p> <p>Rozstrzygnięcie z punktu III uzasadnia art. 16 ust. 7 pr.zgr.</p> </div>