II FZ 521/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 530/07 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym wydanego w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 9 lipca 2007 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 20 października 2008 r. o sygn. VIII SA/Wa 530/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. P. (dalej: skarżąca) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 9 lipca 2007 r. o nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu. Uzasadniając postanowienie podano, że w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, skarżąca wystąpiła z wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu "PPF", o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego w całości lub części. WSA w Warszawie pismem z dnia 24 lipca 2008 r., działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wezwał skarżącą do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jej stanu majątkowego. Następnie wskazano, że z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z pism uzupełniających wniosek wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i osiemnastoletnią córką - uczennicą. Źródłem utrzymania rodziny jest działalność gospodarcza męża (sklep mięsno - wędliniarski oraz dzierżawa stacji paliw), z której miesięczny dochód wynosi 5.713 zł. Skarżąca nie pracuje, ale nie posiada statusu bezrobotnego. Miesięczne koszty utrzymania trzyosobowej rodziny, tj. opłaty za energię, telefon, wyżywienie, ogrzewanie, wodę, środki czystości kształtują się na poziomie 3.800 zł, przy czym w kosztach tych partycypują, według złożonego oświadczenia, teściowie skarżącej. Poza tym skarżąca wyjaśniła, że nie posiada żadnych lokat ani kont bankowych, a jedyny jej majątek to dom o powierzchni 200 m² (zastaw Urzędu Skarbowego) oraz nieruchomość rolna o powierzchni 1 ha. Powołując art. 260, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 199 P.p.s.a., wskazano, że rozpoznając wniosek skarżącej, należy mieć na uwadze, że dotyczy on zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowią kwotę 1.000 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Zestawiając wysokość w.w. kosztów z aktualną sytuacją finansową rodziny skarżącej, Sąd I instancji stwierdził brak podstaw dla przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dodano, że skarżąca nie wykazała, że przy miesięcznym dochodzie w wysokości 5.713 zł dla trzyosobowego gospodarstwa domowego i udziale rodziców jej męża w finansowaniu bieżących wydatków, nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi kasacyjnej. Oceny powyższej nie zmienia fakt, że skarżąca nie osiąga żadnego dochodu i pozostaje na utrzymaniu męża. Nawet przyjmując, że istotnie wydatki (w żaden sposób nieudokumentowane), kształtują się na poziomie 3.800 zł, skarżącej nadal pozostaje z uzyskiwanego dochodu męża kwota pozwalająca na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. WSA w Warszawie powołał również postanowienie NSA z dnia 4 lutego 2008 r. o sygn. II FZ 18/08, którym oddalono zażalenie skarżącej w niniejszej sprawie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy na etapie wniesienia skargi, podczas gdy postanowienie to zapadło w sytuacji, w której skarżąca wykazywała dochód rodziny w wysokości 4.000 zł, a na utrzymaniu rodziców pozostawała jeszcze jedna córka. Stąd, zdaniem Sądu I instancji, aktualna sytuacja rodzinna i finansowa skarżącej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnosząc zażalenie od powyższego postanowienia WSA w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego) wniosła o przyznania prawa pomocy zgodnie ze zgłoszonym w tym zakresie wnioskiem. Uzasadniając zażalenie wskazano, że przedstawiona sytuacja finansowa i załączone dokumenty finansowe pozwalają przyjąć, że strona nie posiada możliwości uiszczenia w całości wpisu oraz że skarżąca uprawdopodobniła, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu w całości lub w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślenia wymaga, że w rozpoznawanej sprawie postanowieniem z dnia 4 lutego 2008 r. o sygn. II FZ 18/08 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym. W myśl art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Komentowany przepis umożliwia uchylenie bądź zmianę postanowień niekończących postępowania w sprawie w przypadku zmiany okoliczności faktycznych, jakie zostały przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia. Przykładem zmiany okoliczności faktycznych sprawy są wypadki składania przez strony dodatkowych zaświadczeń o ich sytuacji materialnej w sprawach o przyznanie prawa pomocy. Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednakże ciężar dowodu, że strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych znajduje się w sytuacji opisanej w.w. przepisem P.p.s.a. spoczywa na tej osobie, na co jednoznacznie wskazuje użycie przez ustawodawcę terminu: "gdy wykaże". W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela w całej rozciągłości ocenę wyrażoną przez Sąd I instancji, że skarżąca nie sprostała obowiązkowi wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu czy zmianie. Należy bowiem zauważyć, że wnioskodawczyni w kolejnym wniosku powołała w zasadzie te same okoliczności, co w poprzednim wniosku. Co więcej, jak zauważył Sąd I instancji, postanowienie NSA z dnia 4 lutego 2008 r. zapadło w sytuacji, w której skarżąca wykazywała dochód rodziny w wysokości 4.000 zł, a na utrzymaniu małżonków pozostawała jeszcze jedna córka. Odnosząc się do poszczególnych okoliczności podnoszonych przez skarżącą, podkreślenia wymaga, że w myśl art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej: K.r.o.) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy, która to pomoc obejmuje także ponoszenie kosztów sądowych. Stąd też, pomimo że skarżąca jest osobą bezrobotną, uzasadniony jest pogląd, że wraz z mężem jest w stanie wygospodarować po 1.000 zł koniecznych na poniesienie wpisów od obu skarg kasacyjnych w dwóch sprawach małżonków bez uszczerbku, o którym stanowi przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Należy zaznaczyć, że trzyosobowa rodzina skarżącej uzyskuje miesięczny dochód z działalności gospodarczej i z dzierżawy stacji paliw w wysokości 5.713, 62 zł, a nawet przy założeniu, że miesięczne wydatki rodziny wynoszą 3.800 zł, należy wziąć pod uwagę oświadczenie skarżącej, że w kosztach utrzymania rodziny partycypują jej teściowie. Nadto skarżąca nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów w celu udowodnienia wysokości ponoszonych przez rodzinę wydatków. Również odnosząc się do uzasadnienia zażalenia skarżącej, podkreślenia wymaga, że podniesione w nim sformułowania mają charakter na tyle ogólny, że również ustosunkowując się do tegoż zażalenia, nie jest możliwe stwierdzenie, iż skarżąca wywiązała się ze spoczywającego na niej ciężaru dowodzenia. Kierując się wyżej wymienionymi względami Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.