I OZ 872/10

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 222/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi Z. K. na akt Prezydenta Miasta Katowice z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie opłaty za wydanie karty pojazdu postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem wydanym na skutek wniesionego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 czerwca 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek Z. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. W ocenie Sądu, wnioskodawczyni nie udowodniła, iż nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a.). Analiza przedstawionych przez Z. K. informacji dotyczących jej stanu majątkowego wskazuje, iż prowadzi ona wspólnie z mężem i córką gospodarstwo domowe. Ich miesięczne dochody oscylują w granicach [...] zł. Skarżąca jest właścicielką domu nieprzynoszącego jakiegokolwiek dochodu i lokalu mieszkalnego, w którym mieszka wraz z rodziną. Ponadto jej własność stanowi nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha (użytkowana przez jej rodzinę). Z. K. nie wskazała, przy tym czy czerpie z wspomnianej nieruchomości gruntowej jakiekolwiek pożytki, a także, czy jej rodzina uzyskuje dopłaty ze środków wspólnotowych do posiadanego gruntu. W ocenie Sądu Wojewódzkiego także wysokość osiąganego przez nią i członków jej rodziny dochodu nie uzasadnia twierdzenia, że wnioskodawczyni wraz z rodziną znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Brak także informacji, aby dochód ten był obciążony jakimikolwiek wydatkami przekraczającymi przeciętną miarę. Przytoczone okoliczności - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - jednoznacznie świadczą o tym, iż wniosek Z. K. nie zasługiwał na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zasygnalizował również, że żaden przepis ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie uzależnia ustanowienia adwokata z urzędu od tego, czy strona została wcześniej zwolniona od kosztów sądowych. Z tego względu zawarta w sprzeciwie argumentacja poruszająca to zagadnienie nie mogła odnieść zamierzonego przez stronę skutku. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Z. K. Jej zdaniem, obecne rozwiązania odnoszące się do sposobu ustanowienia na rzecz strony pełnomocnika, w ramach przyznanego jej prawa pomocy, uzależnione od uprzedniej decyzji o zwolnieniu od kosztów sądowych, prowadzą do ograniczenia prawa do sądu nieodnajdującego usprawiedliwienia w innych wartościach konstytucyjnych. Z tego względu uzależnienie w toku przedmiotowego postępowania przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu od niemożności poniesienia kosztów postępowania jest niezgodne Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Niniejszy zarzut Z. K. wywodziła - z jej zdaniem - analogicznego rozwiązania istniejącego na gruncie postępowania cywilnego, które zostało uznane za niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżąca powołała się przy tym na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z dnia 16 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 37/07). W jej ocenie od momentu wyeliminowania przez Trybunał tego rodzaju konstrukcji z procedury sądowoadministracyjnej powstanie sytuacja, w której strona będzie mogła zgłaszać wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu niezależnie od tego, czy uprzednio została zwolniona od kosztów sądowych, czy też nie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Według art. 246 § 1 p.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub częściowym - gdy udowodni, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Mając powyższe na uwadze oraz wzgląd na okoliczności sprawy niniejszej należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wynika z ustaleń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Z. K. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i córką. Uzyskują oni znaczne i stałe dochody. Skarżąca jest właścicielką mieszkania, budynku oraz gruntu, którego powierzchnia wynosi [...] ha. Mając na uwadze osiągane przez nią dochody oraz jej stan majątkowy należy stwierdzić, że skarżącej nie można potraktować jako osoby ubogiej, która nie jest w stanie ponosić kosztów sądowych czy też kosztów wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika. Powyższe okoliczności nie budzą jakichkolwiek wątpliwości. Trzeba zauważyć, iż sama skarżąca nie kwestionowała ich w swoim zażaleniu. Głównym natomiast zarzutem podnoszonym przez nią w powołany środku zaskarżenia było twierdzenie, iż przepisy postępowania sądowoadministracyjnego dotyczące przyznania stronie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu są niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w takiej formie jej zdaniem jest uzależnione od sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Skarżąca starała się wywieść tego rodzaju twierdzenie przytaczając art. 117 § 1 k.p.c. odnoszący się do ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu w toku postępowania cywilnego. Powoływała się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego wydany z dnia 16 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 37/07), który badał zgodność tego przepisu z ustawą zasadniczą. Trybunał wówczas uznał, że cytowany przepis w części obejmującej zwrot "zwolniona przez sąd od kosztów w całości lub części" jest niezgodny z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 i art. 32 ust 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jej zdaniem także regulacja obejmująca kwestię przyznania w toku postępowania sądowoadministracyjnego prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika osobie o to wnioskującej jest niezgodna z Konstytucją z tych samych, co powołane w uzasadnieniu orzeczenia Trybunału względów. W przekonaniu Z. K. nieprawidłowym jest uzależnienie przyznania prawa pomocy w tym zakresie od uprzedniego ustalenia niemożności poniesienia przez nią kosztów postępowania. Twierdzenie to jednak na gruncie postępowania sądowoadmnistracyjnego nie odnajduje uzasadnienia. Zdaniem skarżącej uzależnienie przyznania, w sprawach rozpoznawanych przez sądy administracyjne, prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika od dokonania ustaleń, czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzin oraz uzależnienie w postępowaniu cywilnym ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu od konieczności wydania postanowienia o przynajmniej częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych są sformułowaniami tożsamymi. Tymczasem, Trybunał Konstytucyjny w swoim orzeczeniu nie kwestionował, że warunkiem ustanowienia na rzecz wnioskodawcy pełnomocnika z urzędu może być konieczność przedstawienia okoliczności, iż strona nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny ponieść kosztów wynagrodzenia ustanowionego w sprawie pełnomocnika, a więc jednocześnie nie jest w stanie ponieść z tych samych względów kosztów postępowania, do których zalicza się wynagrodzenie ustanowionego w sprawie pełnomocnika Trybunał jedynie wskazał, że właśnie uzależnienie w postępowaniu cywilnym ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu od konieczności wydania postanowienia o zwolnieniu jej od kosztów sądowych było przyczyną stwierdzenia niekonstytucyjności art. 117 § 1 k.p.c. we wspomnianym zakresie. Rzeczywiście w postępowaniu cywilnym przed wydaniem orzeczenia przez powołany Sąd Konstytucyjny, konieczną przesłanką było wydanie postanowienia na mocy którego strona została przynajmniej częściowo zwolniona od kosztów sądowych. Obecne jednak ukształtowanie postępowania cywilnego w tym przedmiocie (po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny w/w wyroku, a w brzmieniu ustalonym przez ustawę nowelizującą z dnia 17 grudnia 2009 r. Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 45) nie uzależnia wydania pozytywnego dla wnioskodawcy orzeczenia w tym przedmiocie od spełnienia tego rodzaju warunku. Uzależnia zaś ustanowienie dla strony pełnomocnika z urzędu między innymi od tego czy nie jest ona w stanie ponieść kosztów związanych z jego wynagrodzeniem. Nie jest już zatem w toku postępowania cywilnego koniecznym warunkiem do ustanowienia na rzecz strony pełnomocnika z urzędu, uprzednie uzyskanie przez nią zwolnienia od kosztów sądowych. Nie mniej osoba fizyczna zobligowana jest przedstawić sądowi powszechnemu okoliczności dotyczące jej stanu majątkowego przedstawiając oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o swoim stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Należy zatem uznać, że obecne ukształtowanie procedury cywilnej w art. 117-1172 k.p.c. w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest zbliżone do unormowania przedmiotowej kwestii w postępowaniu sądowoadministracyjnym, gdzie zgodnie z przytoczonym wyżej art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w tym zakresie uzależnione jest od tego, czy udowodni co najmniej, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania - a więc i kosztów wynagrodzenia pełnomocnika - bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brak zatem - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - podstaw od uznania, iż normy odnoszące się w postępowaniu sądowoadministracyjnym do kwestii przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla strony pełnomocnika są niezgodne z obecnie obowiązującą ustawą zasadniczą z powodów przedstawionych przez Trybunał Konstytucyjny w powoływanym przez skarżącą orzeczeniu. W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2010 r. zasadnie odmówił Z. K. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.