II GSK 1830/13

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Czesława Socha (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 r na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 9 maja 2013 r. sygn. akt I SA/Ke 196/13 w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne rolników oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 maja 2013 r. o sygn. I SA/Ke 196/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargę A. Z. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych. Sąd I instancji przyjął, że Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zasadnie utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r., odmawiającą skarżącemu umorzenia zadłużenia za okres od IV kwartału 2002 r. do III kwartału 2012 r. w kwocie 16.284,94 zł, na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). Zdaniem Sądu, z przepisu tego wynika, że organ wydaje rozstrzygnięcie na jego podstawie w ramach tzw. uznania administracyjnego. Użyty przez ustawodawcę zwrot "w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego" ma charakter prawnie niedookreślony. Oznacza to, że dokonywana przez Sąd kontrola takiej decyzji obejmuje wyłącznie zbadanie, czy jej wydanie poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd zobowiązany jest zatem do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone niewadliwie i czy organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisie przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji nie jest dowolna. W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił stan faktyczny, a następnie prawidłowo zastosował przepis prawa materialnego. Mimo że skarżący powoływał się we wniosku o umorzenie na swoją trudną sytuację majątkową, to odmówił współpracy z organem w ustalaniu potrzebnych faktów. W związku z tym, stan faktyczny sprawy organ ustalił w oparciu o zewnętrzne oględziny posesji i będące w jego posiadaniu dokumenty. Ustalając dochody A. Z., organ zasadnie przyjął do wyliczeń dane statystyczne. Poprawnie przy tym obliczył dochód z gospodarstwa rolnego w oparciu o obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 21 września 2012 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego. Skoro zatem, według tych danych, przeciętny dochód z 1 ha przeliczeniowego w 2011 r. wyniósł 2.713 zł, to prawidłowo organ obliczył roczny dochód z gospodarstwa rolnego skarżącego na 17.062,05 zł. Zarzuty skargi, że dochód obliczony w ten sposób jest zawyżony, nie mogą się ostać wobec odmowy ich podania przez skarżącego. Sąd podkreślił, że w sytuacji gdy skarżący stara się o ulgę płatniczą, to na nim ciąży obowiązek wykazania stosownych przesłanek. Ponadto organ ustalił, że A. Z. pobierał w 2011 r. płatności obszarowe w kwocie 4.509,08 zł. Skorzystał też z pomocy de minimis w postaci umorzenia podatku rolnego w wysokości 275 zł. Nadto, organ w oparciu o zewnętrzne oględziny gospodarstwa ustalił, że dom należący do skarżącego jest w złym stanie technicznym i wygląda na niezamieszkały. Wg wiedzy organu, skarżący zamieszkuje z córką i żoną H. Z., którym to informacjom skarżący nie zaprzeczał. Ustalono również, że skarżący poddał się operacji zaćmy. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo wskazał, że po stronie skarżącego nie zaszła ważna przyczyna o jakiej mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, pozwalająca na rozważenie uwzględniania wniosku skarżącego, albowiem posiada on środki pozwalające na utrzymanie oraz na zaspokojenie roszczeń organu. Skarżący nie wykazał żadnym dowodem, że jego sytuacja majątkowa czy życiowa jest na tyle zła, że nie jest w stanie wywiązać się on ze swoich zobowiązań. Ważny interes, o jakim mowa w cyt. wyżej przepisie, charakteryzuje się nieprzewidywalnością i niezależnością od sposobu postępowania podatnika. Występuje w sytuacjach szczególnych, w których niemożność uregulowania należności spowodowana jest przypadkami losowymi, takimi jak klęski żywiołowe powodujące utratę majątku, czy trwała niezdolność zarobkowa wywołana kalectwem. Ważny interes należy zatem rozumieć jako względy nadzwyczajne, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Jednodniowy pobyt w szpitalu zrefundowany przez NFZ za taką sytuację uznany być nie może. Prawidłowo też organ wskazał, że nie można skarżącemu udzielić pomocy de minimis, albowiem byłoby to sprzeczne z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu WE, który stanowi, że udzielanie takiej pomocy w sferze produkcji rolnej jest możliwe jako pomoc incydentalna w ustabilizowaniu się przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej płatnika, oraz gdy istnieje pozytywna prognoza co do poprawy wyników prowadzonej produkcji podstawowych produktów rolnych. Wskazując na zaniedbania podczas oględzin prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa, zasadny był – zdaniem Sądu – wniosek, że udzielenie skarżącemu pomocy nie spowoduje poprawy rentowności jego gospodarstwa. Skarżący z wnioskami tymi nie polemizował. W tych okolicznościach skarga podlegała oddaleniu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku w całości złożył A. Z. Domagał się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania jako mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), art. 3 § 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) w zw. z art. 41a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) oraz w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.). Zdaniem autora skargi kasacyjnej, Sąd wadliwie dokonał kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jego zgodności z art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Chodzi o to, że nie uwzględnił skargi, pomimo że zebrany w sprawie materiał dowodowy dostarczył przesłanek uzasadniających istnienie ważnego interesu zainteresowanego oraz braku po jego stronie możliwości płatniczych. Organ nie podjął czynności zmierzających do dostatecznego wyjaśnienia i wyjaśnienia sytuacji życiowej i finansowej strony. Dokonując dowolnej, nie zaś swobodnej oceny dowodów, odmówił umorzenia należności, nie zawierając w uzasadnieniu faktycznym decyzji motywów takiego rozstrzygnięcia. Organ wydał zaskarżoną decyzję, pozostając w przekonaniu, że nie narusza ona słusznego interesu strony oraz nie uwzględnił, że powyższa sytuacja podważa zaufania obywateli do organów państwa oraz ujemnie wpływa na ich świadomość i kulturę prawną. Powyższe oznacza, że wyrok Sądu I instancji jest wadliwy, a zarzuty skargi kasacyjnej uzasadnione. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie skorzystał z prawa do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia ona wymogi określone w art. 174, 175 § 1, 176 oraz 177 § 1 tej ustawy. Oznacza to, że zaistniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania. Przepis art. 183 § 1 powołanej wyżej ustawy obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Sąd ten z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania. Zakwestionowany w skardze kasacyjnej przepis art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) jest przepisem ustrojowym, który bezpośrednio nie może być zaliczony do żadnej z podstaw kasacyjnych określonych w art. 174 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niemniej, na skutek działania określonego organu w oparciu o przepisy prawa ustrojowego mogą jednak powstać, ustać lub przekształcić się w stosunki prawne, z tego względu uprawnione jest przyjęcie, że zarzuty naruszenia przepisów ustrojowych mogą być powołane w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. W myśl natomiast § 2 kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei powołany przez skarżącą przepis art. 3 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa zakres działania sądów administracyjnych. Sąd I instancji nie naruszył żadnego z tych przepisów, albowiem skontrolował, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy i władczo rozstrzygnął spór, co do treści stosunku publicznoprawnego, a tym samym orzekł w zakresie wyznaczonym sądom administracyjnym. Dlatego zarzut naruszenia omawianych przepisów ustrojowych nie może być uznany za uzasadniony. Ewentualne naruszenie przez Sąd I instancji przy rozstrzygnięciu sprawy prawa materialnego czy procesowego nie oznacza, że Sąd ten uchybił wynikającemu z wyżej wymienionej regulacji zakresowi kontroli działalności administracji publicznej, jak i że nie zastosował środków określonych w ustawie. Wadliwe ich zastosowanie jest kwestią odrębną. Kasator naruszenie powyższych przepisów połączył z naruszeniem art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) w zakresie braku zbadania prawidłowości przeprowadzonego postępowania co do sytuacji osobistej oraz majątkowej skarżącego ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczej a także odniesienia tej sytuacji do wysokości zadłużenia względem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Jak wskazano wyżej, skargę kasacyjną oparto na podstawie naruszenia przepisów procesowych w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Istota ich zmierza do wykazania braku pełniejszego przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie istotnych elementów stanu faktycznego sprowadzającego się do ostatecznej oceny, że nie było podstaw do oddalenia skargi i Sąd I instancji przy ocenie skargi naruszył przepisy ustawy procesowej. Podniesione zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania obejmują naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w ramach którego kasator odwołał się do naruszenia art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 1 i 3 k.p.a. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ustawodawca rozwija w ten sposób wskazaną w art. 7 k.p.a. zasadę prawdy materialnej, nakazując organom administracji publicznej z urzędu gromadzić a następnie rozpatrzyć dowody. Ocena dowodów następuje w granicach swobodnej oceny, o jakiej mowa w art. 80 k.p.a. W ocenie kasatora zebrany w sprawie materiał dowodowy dostarczył przesłanek uzasadniających istnienie ważnego interesu zainteresowanego oraz baku po jego stronie możliwości płatniczych, przy czym nie podjęto czynności zmierzających do dostatecznego wyjaśnienia i wyświetlenia sytuacji życiowej i finansowej strony przy dokonaniu dowolnej ich oceny, a brak uzasadnienia faktycznego potwierdza ten zarzut. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut powyższy jest nieuzasadniony w związku z tym, że słusznie Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia powyższych przepisów ustalających stan faktyczny sprawy i ocenę dowodów. Na ocenę powyższą niewątpliwie miała wpływ postawa skarżącego odmawiająca współpracy z organem w ustalaniu potrzebnych faktów, co wyraźnie zostało podkreślone przez Sąd I instancji. Fakt ten jednocześnie przemawia, że nie można zarzucić naruszenia art. 8 k.p.a., a więc zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów Państwa oraz ich kultury prawnej wyrażanej w tej powołanej podstawie prawnej. Brak czynnego udziału strony w postępowaniu, które zmierza do ustalenia stanu faktycznego sprawy, przy czym postępowanie to jest zainicjowane przez samą stronę, oznacza jedynie podważanie akceptacji i oceny zgromadzonych dowodów w sprawie. Na skarżącym spoczywał ciężar udowodnienia faktów, gdyż z faktów tych skarżący wywodził skutki prawne. Nie można na organ przerzucać tych obowiązków, które należą do strony a brak współdziałania strony z organem powoduje, że przyjęte ustalenia i ich ocena nie są wadliwe i mieszczą się w granicach oceny przeprowadzonego postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 80 k.p.a. Granica tej oceny nie została przekroczona w związku z tym, że organ wskazał na jakich dowodach opierał swoje rozstrzygnięcie i z jakiego powodu, a Sąd I instancji słusznie to zaakceptował. Kasator nie wskazał jakie dowody strona przedstawiła, a które zostały pominięte i miały wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie. Do tych dowodów należy także zaliczyć wydatki związane z utrzymaniem. Oznacza to, że zarzut niepełnego materiału dowodowego przy ocenie stanu faktycznego nie jest uzasadniony. W konsekwencji nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., do którego odwołał się także kasator. Powyższe oznacza, że przesłanka umorzenia wynikająca z art. 41a ust. 1 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie została spełniona, co uzasadniało trafne oddalenie skargi przez Sąd I instancji. Z przyczyn powyższych na podstawie art. 184 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga kasacyjna podlegała oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi w ramach pomocy prawnej, skoro przepisy art. 209 i 210 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 tej ustawy) przyznawane jest przez wojewódzkie sądy administracyjne w postępowaniu uregulowanym w przepisach art. 258 do 261 tej ustawy.