I SA/Lu 492/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Fita, Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca), NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Protokolant Referent stażysta Julita Urbaś, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 września 2009 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [....] nr [...] w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz M. P. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE I SA/Lu 492/09 UZASADNIENIE 1. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia M. P. / zobowiązanego /, utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Dyrektor Izby Skarbowej uzasadniał, że w stosunku do zobowiązanego, prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "A", Dyrektor Izby Celnej prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie 33 tytułów wykonawczych nr [...] do [...]. Tytuły wykonawcze zostały wystawione w oparciu o decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...], określające zobowiązanemu zobowiązanie w podatku akcyzowym za poszczególne miesięczne okresy rozliczeniowe 2003 r. do 2005 r., w łącznej kwocie 6076112 zł. Tytuły wykonawcze zostały doręczone zobowiązanemu w dniu 12 lutego 2008 r. Na podstawie tytułów wykonawczych nr [...1 ] do [...5] organ egzekucyjny w dniu 12 lutego 2008 r. dokonał zajęcia ruchomości zobowiązanego, trzech samochodów ciężarowych typu autocysterna, samochodu ciężarowego typu wywrotka, które pozostały pod dozorem zobowiązanego. Na podstawie tytułów wykonawczych nr [...6] do [...33] w dniu 20 lutego 2008 r. organ egzekucyjny sporządził zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Zawiadomienie to zostało doręczone zobowiązanemu w dniu 22 lutego 2008 r., bankowi w dniu 26 lutego 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej uzasadniał, że pełnomocnik zobowiązanego w dniu 26 lutego 2008 r. wniósł do Dyrektora Izby Celnej skargę na czynności organu egzekucyjnego w postaci zajęcia ruchomości. W skardze zawarł wniosek między innymi o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Wysokość kosztów egzekucyjnych prowadzonego postępowania egzekucyjnego została określona na kwotę 510 454 zł. Pełnomocnik zobowiązanego u podstaw wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych argumentował, że organ egzekucyjny z urzędu zna stan majątkowy zobowiązanego, który uzasadnia umorzenie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e § 1, § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji / Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. - ustawa egzekucyjna /. Pełnomocnik argumentował, że wysokość egzekwowanych zaległości podatkowych to ponad 6 milionów zł, koszty egzekucyjne to blisko 511 tysięcy zł. Majątek zobowiązanego nie daje możliwości wyegzekwowania takich kwot. Przeprowadzenie egzekucji, w tym pobranie kosztów egzekucyjnych, pozbawi zobowiązanego środków do życia, doprowadzi do skraju nędzy. Dyrektor Izby Skarbowej uzasadniał, że umorzenie kosztów egzekucyjnych stosownie do art. 64e § 2 ustawy egzekucyjnej jest pozostawione uznaniu organu. Przesłanka nieściągalności dochodzonego obowiązku jest spełniona, kiedy przy zastosowaniu wszelkich środków egzekucyjnych uzyskanie dochodzonej kwoty, choćby ze względu na brak jakiegokolwiek majątku, nie jest możliwe. W tym postępowaniu egzekucyjnym koszty egzekucyjne to 510 454 zł. Organ egzekucyjny wyegzekwował dotąd kwotę 4984,80 zł. Znany organowi egzekucyjnemu stan majątkowy zobowiązanego / obejmujący ruchomości i nieruchomości / świadczy o realnej możliwości uregulowania pozostałej części kosztów egzekucyjnych. Koszty egzekucyjne stosownie do art. 115 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej mają pierwszeństwo zaspokojenia. W tych okolicznościach nie ma miejsca nieściągalność kosztów egzekucyjnych. Dyrektor Izby Skarbowej uzasadniał, że nie zachodzą również pozostałe przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych z art. 64e § 2 ustawy egzekucyjnej. W szczególności zobowiązany nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej kosztów egzekucyjnych. Przeprowadzona przez organ analiza sytuacji majątkowej zobowiązanego wykazała, że zobowiązany w zeznaniu rocznym wykazał dochód osiągnięty w 2007 r. w kwocie 110 440,37 zł. W tych okolicznościach brak jest podstaw do uznania, że zobowiązany nie ma środków na uregulowanie kosztów egzekucyjnych. Niewątpliwe trudna sytuacja finansowa zobowiązanego nie stanowi przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych. Trudna sytuacja finansowa zobowiązanego została spowodowana jego własnymi działaniami, podejmowanymi w toku prowadzonej działalności gospodarczej. Dyrektor Izby Skarbowej uzasadniał, że za umorzeniem kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego nie przemawia ważny interes publiczny. Pojęcie interesu publicznego nie może być utożsamiane z subiektywnym przekonaniem zobowiązanego o zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych. Zobowiązany nie przedstawił żadnych argumentów uzasadniających twierdzenie, że za umorzeniem obciążających go kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny. Znany organowi egzekucyjnemu i zabezpieczony majątek zobowiązanego uzasadnia stanowisko, że ściągnięcie kosztów egzekucyjnych nie nastąpi w warunkach przesłanek ich umorzenia. 2. Zobowiązany, reprezentowany przez pełnomocnika, złożył skargę na ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Zarzucił naruszenie: - art. 64e § 1 ustawy egzekucyjnej przez nadużycie uprawnienia uznania administracyjnego i podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o pobieżną, dowolną, nieobiektywną ocenę okoliczności faktycznych, dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej zobowiązanego; - art. 64e § 2 pkt 1 ustawy egzekucyjnej przez niewłaściwą wykładnię, polegającą na przyjęciu, że znany organowi stan majątkowy zobowiązanego pozwala na wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku w sytuacji finansowej zobowiązanego. Wniósł o uchylenie postanowienia zaskarżonego, postanowienia organu egzekucyjnego oraz o zasądzenia kosztów postępowania. Uzasadniał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia pokrycie kosztów egzekucyjnych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania jego samego i rodziny / żony, małoletniej córki /. Nie posiada żadnych oszczędności. Wszystkie uzyskiwane środki finansowe inwestował w prowadzoną działalność gospodarczą oraz przeznaczał na utrzymanie rodziny. Prowadzona działalność gospodarcza jest jedynym źródłem utrzymania jego samego i rodziny. Nieruchomości, majątek ruchomy są przedmiotem czynności w toku prowadzonej egzekucji. W ramach prowadzonej działalności gospodarczej zatrudnia dwie osoby. Prowadzona działalność gospodarcza za okres siedmiu miesięcy 2008 r. przyniosła dochód w kwocie 29670 zł. Na rachunkach bankowych posiada 1037,35 zł. Miesięczny koszt utrzymania firmy to 16488 zł. Zadłużenie z tytułu zakupu towarów na koniec lipca bieżącego roku to 120 954 zł. Należności za sprzedane towary to 65 936 zł. Miesięczne zobowiązania z tytułu rat leasingowych to 6 950,97 zł. Uzasadniał, że rozpoznając wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych, dokonując własnych ustaleń faktycznych, organ powinien rozważyć przede wszystkim aktualną sytuację zobowiązanego, jego aktualny dochód, nie dochód za rok ubiegły. Uzasadniał, że jego majątek nie jest wart 6 milionów zł. Wartość jego majątku nie pozwoli na zaspokojenie nawet należności głównej. Dlatego nie jest zasadne twierdzenie organów, że majątek zobowiązanego pozwala wyegzekwować koszty egzekucyjne bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania zobowiązanego, jego rodziny. Stanowisko organów w zasadzie opiera się tylko na tym, że dotychczas nie została stwierdzona nieściągalność kosztów egzekucyjnych. 3. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko, argumenty wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zaskarżone postanowienie, postanowienie organu pierwszej instancji nie odpowiadają prawu. 5. Stosownie do art. 64e § 1 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Stosownie do art. 64e § 2 ustawy egzekucyjnej koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1/ stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, 2/ za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, 3/ ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. 6. W tym stanie prawnym co do zasady prawidłowe jest stanowisko organów, że umorzenie kosztów egzekucyjnych jest instytucją poddaną uznaniu organu egzekucyjnego. Decyzja uznaniowa, która nie uwzględnia wniosku strony, odpowiada prawu zarówno kiedy organ w rezultacie prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego stwierdził nieistnienie przesłanek do uwzględnienia wniosku strony, jak i kiedy organ stwierdził istnienie przesłanek do uwzględnienia wniosku strony, ale w ramach przyznanego ustawowo uznania decyduje nie uwzględnić wniosku. Sądową kontrolą legalności decyzji uznaniowej nie jest objęty sam rezultat uznania, lecz postępowanie organu prowadzące do tego rezultatu. Dla wyniku sądowej kontroli legalności decyzji uznaniowej rozstrzygające znaczenie ma czy organ kompletnie zgromadził dowody, czy ocenił je w granicach ustawowo przyznanej swobody, czy na tej podstawie prawidłowo i wyczerpująco ustalił istotne okoliczności faktyczne, czy tak ustalone okoliczności faktyczne wszechstronnie rozważył w świetle ustawowych przesłanek u podstaw decyzji uznaniowej, czy uzasadnienie decyzji zawiera wszystkie ustawowo konieczne elementy. Podsumowując, dla wyniku sądowej kontroli legalności decyzji uznaniowej rozstrzygające znaczenie ma czy postępowanie organu, którego rezultatem jest decyzja uznaniowa, odpowiada art. 7, art. 77, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej. 7. Wniosek zobowiązanego o umorzenie kosztów egzekucyjnych wymagał w pierwszej kolejności rozważenia czy zobowiązany wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej / w sprawie nie była sporna okoliczność, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie została stwierdzona nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku /. Rozważenie tej przesłanki wymagało od organu ustalenia rozmiaru znanego organowi majątku zobowiązanego. Wymagało ustalenia jaka część należności objętych tytułami wykonawczymi wraz z kosztami egzekucyjnymi będzie mogła zostać egzekucyjnie zaspokojona z tego majątku zobowiązanego. Wymagało ustalenia czy i w jakim rozmiarze znany organowi majątek zobowiązanego przewyższa podlegające pobraniu koszty egzekucyjne. Dopiero te ustalenia dadzą organowi podstawę do rozważenia i oceny czy zobowiązany wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Ma rację zobowiązany, kiedy zarzuca, że organy obu instancji nie rozważyły tej ustawowej przesłanki, dającej możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych. 8. Dyrektor Izby Celnej uzasadniając odmowę umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 510 586,40 zł, obciążających zobowiązanego argumentował, że zobowiązany za rok 2007 r. zadeklarował organowi podatkowemu dochód z działalności gospodarczej w wysokości 110 440,37 zł. Argumentował, że zobowiązany ma nadpłatę w podatkach w wysokości 4 844 zł. Dyrektor Izby Celnej argumentował, że "/.../ Nie można zgodzić się z twierdzeniem pełnomocnika strony, że majątek zobowiązanego nie wystarczy na zaspokojenie całości określonych wobec niego zobowiązań podatkowych łącznie z odsetkami, bowiem w wyniku dotychczasowego postępowania egzekucyjnego nie stwierdzono nieściągalności od zobowiązanego dochodzonego obowiązku. Należne organowi egzekucyjnemu koszty w kwocie: 510.586,40 zł stanowią 6,06 % kwoty dochodzonej zaległości podatkowej /należność główna 6076112,00 zł i odsetki od należności głównej w wysokości 2342067,00 zł według stanu na dzień: 12.02.2008 r., tj. na dzień naliczenia kosztów egzekucyjnych/. Z należnej kwoty kosztów wyegzekwowano kwotę: 4984,80 zł. Pozostała do wyegzekwowania kwota kosztów egzekucyjnych stanowi 6,0 % dochodzonej zaległości podatkowej / podatek akcyzowy i odsetki od podatku /. Należne organowi celnemu koszty w kwocie: 510586,40 zł stanowią 462,3 % osiągniętego przez zobowiązanego dochodu w 2007 r. Pozostała do wyegzekwowania kwota kosztów egzekucyjnych 505601,60 zł stanowi 457,8% dochodu osiągniętego przez zobowiązanego w 2007 r. Trudna sytuacja finansowa nie może być samoistną przesłanką umorzenia kosztów egzekucyjnych bez jednoczesnego wykazania przez wnioskodawcę niemożności ich ponoszenia bez uszczerbku dla tejże sytuacji finansowej. W przedmiotowej sprawie Pan M. P.nie wykazał niemożności ponoszenia kosztów egzekucyjnych bez uszczerbku dla ich sytuacji finansowej. /.../" / s. 4 uzasadnienia postanowienia /. Dyrektor Izby Skarbowej, utrzymując w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej argumentował, że "/.../ Organ egzekucyjny wziął pod uwagę fakt, iż w zeznaniu rocznym złożonym w Drugim Urzędzie Skarbowym wykazał Pan dochód osiągnięty w 2007 r. w łącznej kwocie 110440,37 zł. Ustalenia powyższe w ocenie organu egzekucyjnego nie dają podstaw do uznania, że nie posiada Pan środków na uregulowanie pozostałej części kosztów egzekucyjnych. Sytuacja finansowa Pana jest niewątpliwie trudna, ale w ocenie organu nadzoru nie stanowi przesłanki dającej podstawę umorzenia powstałych kosztów egzekucyjnych. Należy również zwrócić uwagę na fakt iż obecna trudna sytuacja finansowa została spowodowana Pana działaniem w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej./.../Natomiast wobec znanego i zabezpieczonego przez organ egzekucyjny majątku nie zachodzi obawa, iż ściągnięcie tych kosztów spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne./.../" / s. 6 -7 uzasadnienia postanowienia /. W przedstawionej argumentacji organy obu instancji nie wskazały jaka część znanego organowi egzekucyjnemu majątku zobowiązanego pozostanie po egzekucyjnym pobraniu należnych kosztów egzekucyjnych. Nie wskazały w jakiej sytuacji finansowej pozostanie zobowiązany po egzekucyjnym pobraniu należnych kosztów egzekucyjnych w całości, z majątku zobowiązanego znanego organowi egzekucyjnemu. To zaniechanie na obecnym etapie stanowi o dowolności oceny organów obu instancji, że skarżący nie wykazał niemożności poniesienia kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Organy obu instancji w swej argumentacji pomijają też, że dochód zadeklarowany przez zobowiązanego z działalności gospodarczej w 2007 r. ma tylko o tyle istotne znaczenie dla rozważenia spornej przesłanki z art. 64e § 2 pkt 1 ustawy egzekucyjnej, o ile ten dochód pozostał w majątku zobowiązanego, do którego jest lub może zostać skierowana egzekucja. Poza zakresem spornej przesłanki z art. 64e § 2 pkt 1 ustawy egzekucyjnej pozostaje argumentacja organu w brzmieniu: "/.../ Należne organowi egzekucyjnemu koszty w kwocie: 510.586,40 zł stanowią 6,06% kwoty dochodzonej zaległości podatkowej /należność główna 6 076112,00 zł i odsetki od należności głównej w wysokości 2.342.067,00 zł według stanu na dzień: 12.02.2008 r., tj. na dzień naliczenia kosztów egzekucyjnych/. Z należnej kwoty kosztów wyegzekwowano kwotę: 4.984,80 zł. Pozostała do wyegzekwowania kwota kosztów egzekucyjnych stanowi 6,0% dochodzonej zaległości podatkowej / podatek akcyzowy i odsetki od podatku /. Należne organowi celnemu koszty w kwocie: 510.586,40 zł. stanowią 462,3% osiągniętego przez zobowiązanego dochodu w 2007 r. Pozostała do wyegzekwowania kwota kosztów egzekucyjnych 505.601,60 zł. stanowi 457,8% dochodu osiągniętego przez zobowiązanego w 2007 r. /.../". Tylko ta argumentacja organu nie przesądza, nie dowodzi, że wyegzekwowanie z majątku zobowiązanego całości kosztów egzekucyjnych należnych organowi egzekucyjnemu nastąpi bez znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej zobowiązanego. 9. Rozpatrując wniosek zobowiązanego o umorzenie kosztów egzekucyjnych organ powinien przeprowadzić postępowanie w sposób zgodny z art. 7, art. 77, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej. Dopiero tak przeprowadzone postępowanie da rezultat w postaci decyzji uznaniowej odpowiadającej prawu. 10. Z tych względów zaskarżone postanowienie, postanowienie organu egzekucyjnego, podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/, przy zastosowaniu art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./. Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200 i art. 205 § 2 - § 4 tej ustawy.