IV SA/Wr 477/13

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "M. Z." z siedzibą w L. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia i zwolnienie od ewentualnych, przyszłych kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "M. Z." na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. UZASADNIENIE Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2013 r. wydanym w niniejszej sprawie odrzucono wniosek skarżącego Stowarzyszenia o przywrócenie terminu do złożenia na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Pismem z dnia 6 października 2013 r. Stowarzyszenie wniosło zażalenie od tego postanowienia. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 11 października 2013 r. wezwano Stowarzyszenie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na w/w wezwanie Stowarzyszenie wniosło o zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia. Następnie zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 30 października 2013 r. wezwano Stowarzyszenie do złożenia powyższego wniosku o zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia na wymaganym urzędowym formularzu oraz do nadesłania wymienionych w w/w zarządzeniu dokumentów źródłowych potwierdzających sytuację materialną skarżącego Stowarzyszenia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Stowarzyszenie złożyło na urzędowym formularzu z dnia 20 listopada 2013 r. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazało, że działa non profit i angażuje się w społeczną kontrolę przestrzegania przepisów ustawy o ochronie i opiece nad zabytkami. Podało, że Stowarzyszenia tego nie dotyczą rubryki urzędowego formularza o numerach: 6 - wysokość kapitału zakładowego, majątku oraz środków finansowych, 7 - wysokość środków trwałych wnioskodawcy, 8 - wysokość zysku lub start za ostatni rok obrotowy według bilansu, 9 - stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Do formularza dołączyło pisemne wyjaśnienie z dnia 20 listopada 2013 r., dotyczące wymaganych dokumentów źródłowych, w którym podało, że nie posiada konta bankowego, nie sporządza sprawozdań z działalności finansowej, ponieważ z uwagi na sytuację finansową członków Stowarzyszenia nie są pobierane składki członkowskie. Nie składa deklaracji podatkowych ze względu na brak działalności finansowej. Posiada trzech członków założycieli zgodnie z wymogami ustawy Prawo o stowarzyszeniach. Wyjaśniło również, że zgodnie z w/w ustawą nie może otrzymać dotacji, spadków i darowizn. Nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego i nie zatrudnia pracowników. Jest stowarzyszeniem non profit i działo pro publico bono, opierając swoją działalność na społecznej pracy członków. Postanowieniem z dnia 28 listopada 2013 r. wydanym w niniejszej sprawie referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem nadanym w palcówce pocztowej w dniu 9 grudnia 2013 r., w przewidzianym prawem terminie, skarżące Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od w/w postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy mieć na względzie również tę okoliczność, że przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. W efekcie bowiem prowadzi do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych - gdy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zważyć należy, że skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy, nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Wobec tego realizując cele regulaminowe członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. W piśmie z dnia 20 listopada 2013 r. skarżące Stowarzyszenie podało, że nie posiada konta bankowego, nie sporządza sprawozdań z działalności finansowej, ponieważ z uwagi na sytuację finansową członków Stowarzyszenia nie są pobierane składki członkowskie, nie składa deklaracji podatkowych ze względu na brak działalności finansowej, posiada trzech członków założycieli zgodnie z wymogami ustawy Prawo o stowarzyszeniach. Wyjaśniło również, że zgodnie ze wspomnianą ustawą nie może otrzymać dotacji, spadków i darowizn, nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego i nie zatrudnia pracowników. Jest stowarzyszeniem non profit i działa pro publico bono, opierając swoją działalność na społecznej pracy członków. W ocenie Sądu, stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swych praw przed sądem, winno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. To, że stowarzyszenie jest organizacją non profit, nie zwalnia go automatycznie od obowiązku zapewnienia środków na swą działalność - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Okoliczność, że skarżące Stowarzyszenie świadomie odstąpiło od pozyskiwania środków na swą działalność nie może oznaczać, że ciężar ten w całości przechodzi na Skarb Państwa (por. postanowienie NSA z 8 stycznia 2013 r., sygn. akt II OZ 1149/12, postanowienie NSA z 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 273/13). Należy podzielić także pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/09 (Centralna Baza Orzeczeń NSA), w którym wskazano, że skoro stowarzyszenie dobrowolnie pozbawiło się środków, z których mogłoby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony. Obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na podatników przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, że stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. też postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 114/12, Centralna Baza Orzeczeń NSA). Wobec braku przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w postanowieniu.