IV U 52/25

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt IV U 52/25 upr</strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> <strong> <!-- --> Dnia 10 czerwca 2025 r.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Rejonowy w Łomży IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</strong> </p> <p>w składzie:</p> <p> <strong> <!-- --> Przewodnicząca: SSR Marta Małgorzata Sulkowska</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> Protokolant: st. sekr. sąd. Magdalena Laskowska </strong> </p> <p>po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2025 r. w Łomży</p> <p>na rozprawie</p> <p> <strong> <!-- -->sprawy z odwołania <span class="anon-block">J. B.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w <span class="anon-block">B.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->o zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> na skutek odwołania od decyzji <span class="anon-block"> (...) Oddział</span> w <span class="anon-block">Ł.</span> z dnia 14.03.2024 r. znak: <span class="anon-block">(...)</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje odwołującemu się <span class="anon-block">J. B.</span> prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu ojcowskiego tj. od 03.02.2025 do 16.02.2025 r. </strong> </p> <p>Sygn. akt IV U 52/25 upr</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Decyzją z dnia 5 marca 2025 r., znak:<span class="anon-block">(...)</span>,<strong> <!-- --> Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">R.</span> </strong>odmówił <span class="anon-block">J. B.</span> prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu ojcowskiego od dnia 3 lutego 2025 r. do dnia 16 lutego 2025 r. Organ rentowy jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał, że wniosek o udzielenie urlopu ojcowskiego został złożony przez odwołującego się w dniu 3 lutego 2025 r., a więc z naruszeniem wymogów określonych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 ()">kodeksie pracy</a>, zgodnie z którymi wniosek o urlop ojcowski powinien zostać złożony w terminie nie krótszym niż 7 dni przed jego rozpoczęciem. Z uwagi na niezachowanie wymaganego terminu, organ uznał, iż nie zostały spełnione warunki formalne do wypłaty zasiłku macierzyńskiego z tytułu urlopu ojcowskiego. Podstawę prawną decyzji stanowił <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19990600636" title="Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz. U. z 1999 r. Nr 60, poz. 636 (art. 29 a;art. 29 a ust. 1)">art. 29a ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa</a> (Dz.U. z 2022 r., poz. 1732, ze zm.), <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 182(3);art. 182(3) § 1;art. 182(3) § 2)">art. 182^{<!-- -->3} § 1 i 2 Kodeksu pracy</a> oraz § 26 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2025 r. (akta ZUS).</p> <p> <strong> <!-- --> <span class="anon-block">J. B.</span> </strong> wniósł odwołanie od wskazanej decyzji, kwestionując jej zasadność. W uzasadnieniu wskazał, że wniosek o udzielenie urlopu ojcowskiego został wypełniony w jego imieniu przez księgową. Jak podniósł, wniosek został przez nią sporządzony i zapisany w systemie teleinformatycznym <span class="anon-block"> (...)</span>, jednak omyłkowo nie został skutecznie wysłany i pozostał w wersjach roboczych. Odwołujący podał, iż w dniu 3 lutego 2025 r., tj. w dniu rozpoczęcia planowanego urlopu ojcowskiego, podczas rozmowy z księgową na inny temat, powrócił do kwestii złożenia wniosku. Wówczas okazało się, że dokument nie został przesłany. Po zalogowaniu się do systemu, księgowa dokonała edycji i zatwierdziła jego wysyłkę, jednak system automatycznie przypisał datę bieżącą, tj. 3 lutego 2025 r., a nie datę pierwotnego sporządzenia dokumentu. Zdaniem odwołującego, uchybienie terminowi wynikało z niezamierzonej omyłki technicznej, niezależnej od jego woli, co w jego ocenie uzasadnia uwzględnienie odwołania (odwołanie k. 2-2v.)</p> <p>W odpowiedzi na odwołanie <strong> <!-- -->Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">B.</span> </strong>wniósł o jego oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (odpowiedź na odwołanie k. 3).</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd ustalił, co następuje:</strong> </p> <p>Odwołujący się <span class="anon-block">J. B.</span> od około 5 lat prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. Z tego tytułu podlega on ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu) i dobrowolnemu ubezpieczenia chorobowemu (dowód - akta ZUS ).</p> <p> <span class="anon-block">W dniu (...) urodził się</span> jego syn – <span class="anon-block">K. B.</span>. Z tego względu odwołujący się nabył prawo do zasiłku macierzyńskiego z tytułu urlopu ojcowskiego w wymiarze dwóch tygodni (akt urodzenia syna k. 6)</p> <p>Wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego z tytułu urlopu ojcowskiego został, jak twierdzi odwołujący się, przygotowany w jego imieniu przez księgową w przeddzień planowanego rozpoczęcia urlopu. W wyniku omyłki technicznej dokument nie został jednak skutecznie złożony, lecz zapisany jedynie jako wersja robocza w systemie <span class="anon-block"> (...)</span>. Ostateczne przesłanie wniosku nastąpiło w dniu 3 lutego 2025 r., a więc w dniu rozpoczęcia urlopu ojcowskiego.</p> <p>Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">R.</span> w dniu 5 marca 2025 r., wydał decyzję znak: <span class="anon-block">(...)</span>, odmawiającą <span class="anon-block">J. B.</span> prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu ojcowskiego od dnia 3 lutego 2025 r. do dnia 16 lutego 2025 r. Podstawą odmowy było ustalenie, że wniosek o udzielenie urlopu ojcowskiego został złożony dopiero w dniu 3 lutego 2025 r., a więc z naruszeniem ustawowego terminu określonego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 ()">Kodeksu pracy</a>, zgodnie z którym wniosek powinien zostać złożony co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. W konsekwencji uznano, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania prawa do zasiłku macierzyńskiego z tego tytułu (akta ZUS)</p> <p>Odwołujący się w dniu 13 marca 2025 r. złożył odwołanie od powyższej decyzji. Organ rentowny pismem z dnia 26 marca 2025 r. odmówił zmiany wcześniej zajętego stanowiska (k. 3).</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Odwołanie okazało się uzasadnione.</p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19990600636" title="Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz. U. z 1999 r. Nr 60, poz. 636 (art. 29 a;art. 29 a ust. 1)">art. 29a ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa</a> zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 ()">Kodeksu pracy</a> jako okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego.</p> <p>Organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do zasiłku macierzyńskiego za urlop ojcowski z uwagi na złożeniu wniosku o udzielenie świadczenia później niż w terminie 7 dni wynikającym z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 182(3);art. 182(3) § 2)">art. 182^{<!-- -->3} § 2 kp</a>. Zgodnie z powołanym przepisem urlop ojcowski jest udzielany na wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej składany <span class="underline"> <!-- -->przez pracownika</span> - ojca w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Do wniosku dołącza się dokumenty określone w przepisach wydanych na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 1868 a)">art. 1868a</a>. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika.</p> <p>Sąd ustalił, że odwołujący się <span class="anon-block">J. B.</span> nie jest pracownikiem, lecz osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Na tej podstawie stwierdził, że do niego termin wskazany w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 182(3);art. 182(3) § 2)">art. 182^{<!-- -->3} § 2 kp</a> nie ma zastosowania. Zaznaczyć należy także, iż we wszystkich przepisach powołanych przez organ rentowy w wydanej decyzji brak jest normy nakazującej złożenie przez ubezpieczonego, który nie jest pracownikiem, wniosku o zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego z zachowaniem 7-dniowego terminu. Ani w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19990600636" title="Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz. U. z 1999 r. Nr 60, poz. 636 (art. 29 a;art. 29 a ust. 1)">art. 29a ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa</a>, ani w innych przepisach regulujących sytuację prawną ojca dziecka niebędącego pracownikiem nie ma również regulacji, że <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 182(3);art. 182(3) § 2)">art. 182^{<!-- -->3} § 2 kp</a> stosuje się odpowiednio. Przepis ten odsyła do przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 ()">kodeksu pracy</a> jedynie w zakresie ustalenia okresu urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego. Stosowanie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 ()">kodeksu pracy</a> w zakresie terminów składania wniosków stanowiło zatem wykładnię rozszerzającą, niedopuszczalną w państwie prawa, skoro jej zastosowanie prowadzi do pozbawienia obywatela należnych mu świadczeń (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 2;art. 7)">art. 2 i 7 Konstytucji</a>).</p> <p>Warto zaznaczyć, że ani w ustawie zasiłkowej, ani <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ()">ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych</a>, ani w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 ()">Kodeksie pracy</a>, ani w innym akcie prawnym nie przewidziano sankcji za naruszenie terminu do złożenia wniosku o wypłatę zasiłku macierzyńskiego w postaci utraty prawa do tego zasiłku. Przepisy te nie zawierają żadnej sankcji.</p> <p>Wobec braku takiej normy prawnej, należy uznać, że pozbawienie prawa do zasiłku nie jest możliwe. W państwie prawa pozbawienie obywatela uprawnień bez podstawy prawnej jest niedopuszczalne.</p> <p>Jak wynika z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 31;art. 31 ust. 3)">art. 31 ust. 3 Konstytucji</a> ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.</p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 18)">art. 18 Konstytucji</a> rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 47 ustawy zasadniczej stanowi, że każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Z kolei art. 71 ust. 1 wskazuje, że państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny.</p> <p>Z powyższego wynika, że prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu ojcowskiego jest prawem obywatela związanym z rodzicielstwem, które jest chronione na poziomie konstytucyjnym. Nie można obywatela pozbawić tego prawa, gdy żadna ustawa takiej sankcji nie przewiduje.</p> <p>Przepisy o dacie złożenia wniosku o zasiłek mają charakter techniczny, ich celem jest zapewnienie uprawnionemu środków finansowych na czas korzystania z urlopu ojcowskiego. Wcześniejsze wystąpienie z wnioskiem daje gwarancję, że te środki otrzyma w czasie sprawowania opieki nad dzieckiem, a nie później. Przepisy te mają również ułatwić pracę organom rentowym, a w przypadku pracowników- pracodawcy, pozwalają bowiem na zaplanowanie wydatków na te cele w najbliższej przyszłości, a w przypadku pracodawców- także zaplanowanie pracy pod nieobecność pracownika korzystającego z urlopu ojcowskiego. Oznacza to, że jeśli termin nie zostanie zachowany przez osobę uprawnioną, to nie może ona domagać się odsetek za opóźnienie. Innych sankcji w prawie nie ma.</p> <p>Skoro organ rentowy nie podważył, że odwołujący się w okresie od 3 lutego 2025 r. do dnia 16 lutego 2025 r. korzystał z urlopu ojcowskiego (w toku postępowania okoliczność ta nie była nigdy kwestionowana), to niezależnie od terminu złożenia wniosku o zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego, świadczenie to mu się należało i winno być mu wypłacone. Jedyna okoliczność, która mogłaby pozbawić ubezpieczonego prawa do tego świadczenia, to przedawnienie, które w tej sprawie nie wystąpiło.</p> <p>Podkreślić należy, że ZUS winien przy rozpoznawaniu spraw stosować <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 9)">art. 9 kpa</a>, zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jak wyjaśnił Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 2 kwietnia 2020 r., sygn. akt III AUa 59/20: „Obowiązków informacyjnych organu z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 9)">art. 9 KPA</a> nie należy utożsamiać z obowiązkiem świadczenia pomocy prawnej, udzielania porad prawnych czy instruowania stron o wyborze optymalnego sposobu postępowania. Obowiązek organu wynikający z dyspozycji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 9)">art. 9 KPA</a> należy rozumieć jako bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. W postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje zatem zasada ignorantia iuris nocet (nieznajomość prawa szkodzi). Obowiązkiem organu jest informowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw strony, w tym także wskazanie stronie właściwego trybu uzyskania informacji. W konsekwencji, organ rentowy nie może, powołując się na powyższą zasadę, uzasadniać swoich działań, przede wszystkim tych błędnych. Organ nie może wykorzystywać błędu strony lub jej nieporadności, nie umożliwiając jej wyjaśnienia budzących się w sprawie wątpliwości, lecz zobligowany jest do podjęcia wszystkich niezbędnych czynności służących dokładnemu wyjaśnieniu stanu faktycznego oraz załatwieniu sprawy, mając na względzie nie tylko interes społeczny, ale także słuszny interes odwołującego się obywatela.”</p> <p>W przedmiotowej sprawie z informacji księgowej odwołującego się (k. 22) wynika, że była ona kilka razy zobowiązywana do usuwania braków przez pracownicę ZUS, ale nie poinformowano jej, że wniosek nie jest złożony w terminie. Gdyby taka informacja została jej przekazana, złożyłaby nowy wniosek o inny okres. Niestety o zastrzeżeniach ZUS co do daty złożenia wniosku odwołujący się i jego księgowa dowiedzieli się po upływie 12 miesięcy od urodzenia się dziecka, co uniemożliwiło złożenie ponownego wniosku, tym razem w dacie, która nie byłaby kwestionowana przez organ rentowy.</p> <p>Niewątpliwie ZUS korzysta z rozbudowanych narzędzi informatycznych, a zatem powinien posiadać funkcjonalność informującą składającego o błędach formalnych jego wniosku, by ten mógł je niezwłocznie skorygować. Jeśli takiej funkcjonalności nie ma, a pracownicy ZUS nie badają na bieżąco składanych wniosków, to organ narusza <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 9)">art. 9 kpa</a>.</p> <p>Mając powyższe na względzie, z uwagi na fakt, że decyzja organu rentowego pozbawiona była podstawy prawnej, Sąd na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 2)">art. 477^{<!-- -->14} § 2 kpc</a> uwzględnił odwołanie uznając, że zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie odwołującemu się prawa do zasiłku macierzyńskiego za urlop ojcowski za okres od dnia 3 lutego 2025 r. do dnia 16 lutego 2025 r.</p> </div>