V SA/Wa 2280/13

SENTENCJA Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi L. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. UZASADNIENIE Występując z wnioskiem o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł, L. S. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wnioskodawczyni wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z mężem oraz dwójką dzieci, posiada dom o pow. 140 m2, natomiast nie posiada innych nieruchomości ani zasobów pieniężnych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczyła, iż ani ona ani dzieci nie osiągają dochodów, natomiast jej mąż otrzymuje miesięcznie 4.000 zł brutto z tytułu umowy o pracę. Dodatkowo wskazała, iż mąż posiada samochód osobowy. W uzasadnieniu podniosła, iż od 2006 r. pozostaje bez pracy z uwagi na zły stan zdrowia, nie otrzymuje również z tego tytułu żadnych świadczeń, pozostaje na utrzymaniu męża. W dodatkowym oświadczeniu z dnia [...] 2013 r. wnioskodawczyni wskazała miesięczne wydatki rodziny, na które składają się: wydatki na utrzymanie domu w łącznej wysokości 1.050 zł, wydatki na wyżywienie w wysokości 1.000 zł, wydatki na kształcenie dwójki dzieci w wieku 22 i 15 lat w wysokości 1.338 zł, wydatki na leczenie w wysokości 100 zł oraz wydatki na utrzymanie samochodu w wysokości 300 zł. Łączna kwota miesięcznych wydatków wynosi – zgodnie z oświadczeniem – 3.788 zł. Wnioskodawczyni złożyła również wyciągi z 5 rachunków bankowych jej męża. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Prawo pomocy stanowi wyjątek od obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., może zostać ono przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżąca nie wykazała tego, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym (na obecnym etapie wpis sądowy w wysokości 100 zł) z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zaznaczyć także należy, co nie pozostawało bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie, iż w orzecznictwie sądowym podnosi się, że wysokość wpisu należnego w rozpatrywanej sprawie nie może być obojętna dla oceny kondycji finansowej strony i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08; orzeczenia NSA dostępne na stronie internetowej, pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należało, iż złożone przez stronę oświadczenia – na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie można uznać za wiarygodne i rzetelne. Wskazać bowiem należy, iż we wniosku z dnia 30 października 2013 r. skarżąca oświadcza, że jej czteroosobowa rodzina pozostaje na wyłącznym utrzymaniu męża, który uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 4.000 zł brutto. Z załączonego wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż Tadeusz Strzałkowski otrzymał wynagrodzenie za miesiąc październik 2013 r. w wysokości 2.623,25 zł, zaś za miesiąc listopad 2013 r. w wysokości 2.763,19 zł. Zatem nie sposób przyjąć za wiarygodne by rodzina wnioskodawczyni, utrzymująca się z miesięcznego dochodu w wysokości około 2.700 zł ponosiła – według oświadczenia strony – miesięczne wydatki w wysokości 3.788 zł. Powoduje to, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych wnioskodawczyni, co z kolei uniemożliwia dokonanie ich porównania z ciążącymi na niej kosztami sądowymi. Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędna dla utrzymania. Wnioskodawczyni przedstawiła w piśmie z dnia 9 grudnia 2013 r. zarówno wydatki tego rodzaju (na wyżywienie, opłaty za mieszkanie, leczenie), jak również inne, których nie można uznać za niezbędne dla utrzymania rodziny. Dla przykładu wskazać można wydatki na utrzymanie samochodu, które skarżąca wyliczyła na 300 zł miesięcznie, a które mogą zostać przeznaczone na opłacenie wpisu sądowego w wysokości 100 zł bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny. Przedstawione wątpliwości powodują, iż nie można było dokonać oceny, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie (postanowienie dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.