II OZ 892/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia del. WSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 9 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. K. i Z. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 67/08 o odmowie przyznania skarżącym S. K. i Z. K. prawa pomocy w sprawie ze skargi R. K., S. K. i Z. K. na postanowienie Wojewody W.-M. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wniesienia odrębnych podań do właściwych organów postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Ol 67/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił skarżącym S. K. i Z. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskazując jako podstawę orzeczenia przepis art. 246 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270, z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a). Uzasadniając powyższe Sąd wskazał, że wnioskiem z dnia 10 kwietnia 2008 r. skarżący zwrócili się o zwolnienie ich od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewody W.-M. z dnia [...] Na podstawie oświadczeń i złożonych przez skarżących na wezwanie WSA w Olsztynie dokumentów Sąd ten ustalił, że skarżący utrzymują się z rent w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie (netto). Posiadają na utrzymaniu trzy niepracujące córki zaś czwartej córce i synowi pomagają finansowo. Będącym na ich utrzymaniu dwóm starszym córkom przekazują miesięcznie po 1000 zł. Na utrzymanie najmłodszej córki studentki przeznaczają 1200 zł miesięcznie. Opłacają również czesne za studia w wysokości 6500 zł rocznie. Spłacają raty kredytów i odsetki w kwocie powyżej 200 zł miesięczne, wydatki na wodę 250 zł miesięcznie, składkę K.R.U.S. powyżej 180 zł za kwartał. Skarżący posiadają dożywotnie prawo użytkowania domu o pow. [...] m2, który wymaga kapitalnego remontu, oraz dożywotnie prawo użytkowania działki o pow. [...] m2. Ponieważ w ocenie WSA w Olsztynie środki wydatkowane przez skarżących nie znajdują pokrycia w dochodach członków ich rodziny mając na uwadze zasady logiki i wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego Sąd ten uznał, że okoliczności prezentowane przez skarżących muszą odbiegać od rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny. Powyższe, zdaniem WSA w Olsztynie, uzasadnia stwierdzenie, że skarżący nie przedstawili w sposób przekonujący, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, czy też nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a zatem ich żądaniu o przyznanie prawa pomocy należało odmówić. WSA w Olsztynie stwierdził również, że zgodnie z przepisem art. 106 § 3 p.p.s.a. przed sądem administracyjnym nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania dowodowego z zeznań świadków i na tej podstawie nie uwzględnił zawartego w sprzeciwie wniosku dowodowego skarżących. WSA w Olsztynie nie stwierdził także niezbędności włączenia do materiału dowodowego zaświadczeń potwierdzających brak propozycji zatrudnienia albowiem nie mogły one wyjaśnić wątpliwości jakie wzbudzają oświadczenia złożone przez skarżących. Zażalenie na wyżej wymienione postanowienie z dnia 23 czerwca 2008 r. wnieśli S. K. i Z. K., żądając jego uchylenia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu przez WSA w Olsztynie, że skarżący "w żaden sposób nie wykazali i nie wyjaśnili wydatkowania środków nie znajdujących pokrycia w dochodach członków rodziny". Zadaniem skarżących zaskarżone postanowienie narusza przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., gdyż pomimo wypełnienia przez nich przesłanek do uzyskania prawa pomocy w zakresie całkowitym wniosek ich rozpoznano negatywnie. W uzasadnieniu wskazali, że ich jedyny miesięczny dochód stanowią otrzymywane renty. Z kwot tych w miesiącu wydatkują: 2083,30 zł na utrzymanie córki studentki (mieszkanie i czesne), 450 zł na spłaty zaciągniętych kredytów, 70 zł na opłacenie składki na KRUS, 100 zł na opłatę za wodę, 100 zł na opłatę za światło. Oświadczyli, że po uregulowaniu powyższych opłat pozostaje im kwota 400 zł miesięcznie "na suchy chleb". Podali, że dotychczas bezrobotne córki podjęły pracę (jedna pracuje od maja druga od czerwca 2008 r.), co nie zmienia faktu, iż nadal pomagają finansowo zarówno córkom jak i synowi. Nie podali jednak jaką kwotę przeznaczają miesięcznie na pomoc finansową dla córek i syna. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wskazać należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do treści art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem to strony postępowania sądowego obciąża obowiązek wykazania istnienia przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Obowiązkiem sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej i swobodnej, lecz nie dowolnej, analizy oświadczeń, informacji oraz dokumentów przedłożonych przez strony ubiegające się o przyznanie prawa pomocy. Należy podnieść, że jakkolwiek uzasadnienie zaskarżonego postanowienia może budzić pewne zastrzeżenia, z tej przyczyny, że WSA w Olsztynie odniósł się jedynie do zawartych w sprzeciwie zarzutów w odniesieniu do postanowienia referendarza sądowego, które - stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. - utraciło moc, to wnioski dotyczące całokształtu sytuacji majątkowej skarżących przedstawione przez Sąd pierwszej instancji są prawidłowe. Na gruncie niniejszej sprawy uzasadnione wątpliwości budzą dochody skarżących w zestawieniu z deklarowanymi przez strony wydatkami. Ze znajdujących się w aktach sprawy: oświadczeń skarżących, wyciągów z rachunku bankowego S. K. oraz przedstawionych rachunków wynika bowiem, że uzyskują oni dochód w kwocie [...] zł miesięcznie i jednocześnie wydatkują – na: opłaty za media, składki na KRUS, kredyty i utrzymanie najmłodszej córki studentki - kwotę 2803,30 zł. Pozostałe zaś środki finansowe przeznaczają na pokrycie kosztów miesięcznego własnego utrzymania oraz pomoc finansową dla trójki dorosłych dzieci (dwóch starszych córek i syna). Skarżący, co prawda, nie wskazali w zażaleniu jakie kwoty przeznaczają obecnie na pomoc finansowcom dla dzieci (w poprzednich pismach podawali, że każdej z córek przekazują miesięcznie po 1000 zł) to i tak uzasadnionym jest twierdzenie, że kwota jaką dysponują - 229,58 zł, stanowiąca różnicę pomiędzy dochodami skarżących a przedstawionymi przez nich wydatkami, nie jest wystarczającą na zakup żywności w miesiącu dla dwóch osób oraz na udzielenie nawet niewielkiej pomocy finansowej dzieciom. Reasumując należy wskazać, że WSA w Olsztynie zasadnie orzekł, iż żądanie skarżących nie może być uwzględnione. Z całą pewnością bowiem nie wykazali oni w sposób wiarygodny, że ich faktyczne zasoby finansowe nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania sądowego i ustanowienia adwokata. Wysokość osiąganych przez nich dochodów (ok. [...] tys. netto), nawet przy uwzględnieniu stałych wydatków na ich utrzymanie oraz utrzymanie studiującej córki nie daje podstaw do przyjęcia, że nie są oni w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy także podnieść, że w zażaleniu skarżący oświadczyli, że ich dwie starsze córki podjęły pracę (jedna od maja druga od czerwca 2008 r.). Skoro zatem uprzednio cały ciężar utrzymania córek spoczywał na skarżących, zaś obecnie tylko w jakiejś (nieokreślonej przez skarżących) części partycypują oni w kosztach utrzymania córek, to w ocenie Sądu sytuacja skarżących uległa istotnej poprawie. Zasadnie również rozstrzygnął WSA w Olsztynie w kwestii wniosku dowodowego skarżących stwierdzając, że przed sądem administracyjnym nie jest dopuszczalne przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z innych niż dokumenty środków dowodowych (np. ze świadków). Powyższy pogląd jest zgodny z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych i nie budzi wątpliwości (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2000 r. sygn. akt I SA 428/99, LEX nr 55767). Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.