II OZ 1017/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms po rozpoznaniu w dniu 25 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 1098/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. i J. W. na postanowienie Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] marca 2011 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej J. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. i J. W. na postanowienie Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] marca 2011 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżąca nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej ją do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca posiada stały miesięczny dochód oraz mieszkanie o powierzchni [...] m2, dom drewniany oraz dwie działki. Dochód, z którego skarżąca utrzymuje się wraz z mężem wynosi 2997,84 zł. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżąca nie znajduje się w takiej sytuacji i jest w stanie ponieść ewentualne przyszłe koszty sądowe. W zażaleniu na postanowienie skarżąca podniosła, że nie podziela stanowiska Sądu, iż jest w stanie gromadzić oszczędności, wprost przeciwnie została zmuszona do zaciągnięcia kredytu. Skarżąca przedłużyła umowę kredytową na kwotę 3000 zł, aby zabezpieczyć się w przypadku nagłej choroby czy śmierci. Skarżąca podniosła, że jej dochody były niższe od wydatków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygające znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów i wydatków koniecznych. Jak wynika ze złożonego przez skarżącą oświadczenia dochody dwuosobowej rodziny wynoszą 2997,84 zł. Ponadto skarżąca jest właścicielką mieszkania ([...] m2) oraz dwóch działek o łącznej powierzchni 3500 m2. Skarżąca w formularzu zamieściła szczegółowe wyliczenia wydatków, jakie obciążają gospodarstwo domowe, wskazując, że jej comiesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania (czynsz, telewizor, telefon, PZU) wynoszą 1001,61, a koszty wyżywienia, leków oraz środków czystości kształtują się na poziomie około 1147, 94 zł. Skarżąca podała, że ponosi także znaczne koszty związane z prowadzeniem licznych postępowań administracyjnych i sądowych, które w kwietniu wyniosły 532,97 zł. W rozpoznawanej sprawie uznać należy, że skarżący nie wykazał dostatecznie, iż nie dysponuje wystarczającymi środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Uwzględniając wysokość dochodów skarżącej i jej męża (2997,84 zł), a także wysokość ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem koniecznym (koszty mieszkania, wyżywienia, leków, środków czystości - 2149, 55 zł), należało dojść do wniosku, iż skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe. Natomiast szczegółowo wyliczone wydatki związane z prowadzeniem postępowań administracyjnych i sądowych (ksero, dojazdy do sądów i urzędów, wpisy od skarg) nie mają charakteru stałego, w szczególności wpis od skargi stanowi jednorazową opłatę. Oznacza to, że poniesione przez skarżącą wydatki w kwietniu 2011 r. na prowadzenie postępowań administracyjnych i sądowych nie wpływają na możliwość partycypowania skarżącej w kosztach postępowania w tej sprawie. Wprost przeciwnie wskazują na to, że jest ona w stanie ponosić koszty sądowe we wszczętych przez nią postępowaniach sądowych. Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, skarżąca nie przytoczyła takich okoliczności, które wskazywałyby, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowy bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w szczególności nie wykazała takich stałych wydatków, które w istocie pochłaniałyby w całości jej dochód. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.