II GSK 1176/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 14 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Lu 1154/20 w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od A.W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji), objętym skargą kasacyjną wyrokiem z 23 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Lu 1154/20, oddalił skargę A.W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: Dyrektor IAS) z [...] września 2020 r. o nałożeniu kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy: W wyniku przeprowadzonej w dniu 28 września 2019 r. na przejściu granicznym w Dorohusku kontroli pojazdu składającego się z dwuosiowego ciągnika samochodowego DAF oraz trzyosiowej naczepy marki KRONE, którym wykonywany był z Polski na Ukrainę międzynarodowy transport drogowy rzeczy w postaci naturalnych wód mineralnych o łącznej wadze brutto 21 570,75 kg (ładunek podzielny w postaci 24 palet umieszczonych w kontenerze) funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej stwierdzili, że masa statyczna pojazdu członowego wynosi 41 740 kg, co stanowi przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej (dmc) o 1740 kg, tj. o 4,35%. Pomiaru dokonano przy użyciu wagi nieautomatycznej elektronicznej typu Scalex o numerze fabrycznym [...], posiadającej ważne na dzień kontroli świadectwo legalizacji ponownej. Kierujący pojazdem nie zgłaszał uwag do procedury ważenia Zgodnie z międzynarodowym listem przewozowym CMR z [...] września 2019 r. podmiotem wykonującym przewóz drogowy był przedsiębiorca A.W. (dalej: skarżący). Decyzją z [...] lipca 2020 r. Naczelnik Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej (organ pierwszej instancji) nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 1000 zł za naruszenie lp. 10.2.1. załącznika nr 3 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2140 z późn. zm.; dalej cyt. jako: u.t.d.), tj. za dopuszczenie do wykonywania przewozu drogowego pojazdem lub zespołem pojazdów o dmc powyżej 12 ton, których dopuszczalna masa całkowita została przekroczona o mniej niż 5%. W ocenie organu nie wystąpiły przesłanki umożliwiające, zgodnie z art. 4 pkt 13–14a oraz art. 31a u.t.d., uznanie tego przewozu za transport intermodalny (międzynarodowy przejazd kombinowany). Ponadto, powołując się na treść art. 64 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 110 z późn. zm.; dalej cyt. jako: p.r.d.) organ pierwszej instancji wskazał, że przedstawione zezwolenie kategorii V nie dawało przewoźnikowi uprawnień do przewozu opisanego ładunku podzielnego. Zaskarżoną decyzją Dyrektor IAS utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ wskazał, że skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki z art. 92c ust. 1 u.t.d., będące podstawą do zwolnienia przewoźnika z odpowiedzialności za powstałe naruszenie. Za nietrafne organ uznał twierdzenie skarżącego, że okoliczności sprawy i zgromadzone dowody wskazują, że przedsiębiorca nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których nie mógł przewidzieć. Organ stwierdził, że strona podejmując przedmiotowy kontener nie znała jego masy własnej, nie podjęła żadnych działań zmierzających do jej ustalenia, opierając się wyłącznie – jak sama stwierdziła – na informacjach zawartych w dokumentach przewozowych. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie, działający przez profesjonalnego pełnomocnika skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji i umorzenie postępowania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. WSA w Lublinie działając na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842), rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym i opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej cyt. jako: p.p.s.a.). Sąd pierwszej instancji, powołując się na mające zastosowanie w sprawie przepisy, stwierdził że prawidłowo organy nałożyły na skarżącego karę w wysokości 1000 zł za naruszenie lp. 10.2.1 załącznika nr 3 do u.t.d. z tytułu wykonywania, zespołem pojazdów składającym się z dwuosiowego ciągnika samochodowego oraz trzyosiowej naczepy, przewozu ładunku innego niż niepodzielny z przekroczeniem dmc o mniej niż 5%. WSA podzielił stanowisko organów, że w sprawie nie zaistniały określone w art. 92c u.t.d. okoliczności uwalniające przewoźnika od odpowiedzialności z tego tytułu, gdyż skarżący podejmując się przewozu spornego kontenera z ładunkiem nie znał jego rzeczywistej masy własnej i nie podjął wystarczających działań celem jej ustalenia. Przedstawiony przez skarżącego w postępowaniu administracyjnym jako dowód wydruk ze stron internetowych specyfikacji przykładowych kontenerów 40 ft typu HC – z uśrednieniem ich tary oraz oświadczenie skarżącego, że na tej podstawie przyjął tarę przewożonego kontenera, którą zsumował z masą własną pojazdu członowego i deklarowaną wagą przewożonego ładunku; nie świadczy – zdaniem sądu – o dołożeniu należytej staranności przy wykonywaniu przewozu, co pozwoliłoby na uwolnienie się od odpowiedzialności za naruszenie przepisów u.t.d. WSA wskazał, że skarżący, jako profesjonalny przedsiębiorca, powinien mieć świadomość faktu, że brak deklaracji określającej faktyczną masę kontenera oraz nadwozia wymiennego, może doprowadzić do przekroczenia masy całkowitej pojazdu, wobec czego powinien dołożyć starań, by takiej sytuacji uniknąć. Jego twierdzenie, że nie można było sprawdzić masy kontenera z ładunkiem, gdyż kontener był zamknięty, wbrew intencji strony, świadczy o tym, że skarżący w istocie – poza sprawdzeniem dokumentów i teoretycznym ustaleniem braku przekroczenia masy całkowitej pojazdu – nie podjął żadnych aktów staranności w celu ustalenia, czy rzeczywista masa całkowita pojazdu nie została przekroczona. W ocenie WSA, w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów procesowych, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej cyt. jako: k.p.a.). Organy podjęły wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy, w sposób wyczerpujący zgromadziły oraz rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i wydania rozstrzygnięcia w sprawie, co następnie znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji obu instancji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i uwzględnienie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący zrzekł się rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucił naruszenie: 1. prawa materialnego, tj. art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. przez niewłaściwe przyjęcie przez sąd, że nie znajduje zastosowania w realiach przedmiotowej sprawy, podczas gdy skarżący nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których skarżący nie mógł przewidzieć; 2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi, w sytuacji gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. W uzasadnieniu skarżący przedstawił argumenty mające świadczyć o trafności zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub sąd drugiej instancji) rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wnoszący skargę kasacyjną złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, zaś Dyrektor IAS, w terminie czternastu dni od doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym. Stosownie zaś do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna A.W. oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takim przypadku sąd drugiej instancji w pierwszej kolejności rozpoznaje podniesione w tej skardze zarzuty procesowe, a dopiero w dalszej dokonuje oceny sposobu stosowania prawa materialnego. Zachowanie takiej kolejności rozpoznawania zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że ocena stosowania prawa materialnego może być dokonana dopiero wówczas, gdy zostanie ustalone, że stan faktyczny sprawy jest niesporny, albo że nie został skutecznie zakwestionowany skargą kasacyjną. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. W ocenie NSA oczywiście niezasadny jest zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji przepisów postępowania. W tym zakresie skarga kasacyjna podnosi naruszenie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i stwierdza, że sąd pierwszej instancji wadliwie zastosował art. 151 p.p.s.a. i nie zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Zarzut kasacyjny zbudowany w taki sposób nie może być podstawą oceny skarżonego wyroku, ponieważ nie spełnia on warunków formalnych. Sąd drugiej instancji zauważa i podkreśla, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym skarga kasacyjna to sformalizowany środek prawny. Oznacza to, że jej skuteczność jest ściśle powiązana z wymogami określonymi przez prawo. Tylko skarga kasacyjna, która spełnia te wymogi może być podstawą oceny wyroku objętego skargą kasacyjną. Jeżeli wymogi takie nie zostają spełnione, to NSA nie ma podstaw do oceny wyroku sądu pierwszej instancji, bo w takiej sytuacji musiałby prowadzić kontrolę z urzędu, co w postępowaniu kasacyjnym jest niedopuszczalne. Z tych wszystkich powodów skarga kasacyjna jest profesjonalnym środkiem prawnym, a więc może być sporządzona tylko przez podmioty wskazane w ustawie. Wprawdzie orzecznictwo NSA doprowadziło do pewnego odformalizowania skargi kasacyjnej (zob. uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1), to jednak nie odnosi się to do wszystkich wymogów formalnych. Art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że skarga kasacyjna ma formułować zarzuty pod adresem wyroku i ma zawierać ich uzasadnienie. W przypadku zarzutów procesowych zarzut ma wskazywać na czym polegało naruszenie przepisów formalnych, natomiast uzasadnienie takiego zarzutu powinno wyjaśniać, jak przepis należało zastosować oraz przedstawić wpływ tego naruszenia na rozstrzygnięcie. Wypełnienie tych formalnych warunków jest niezbędne z tego powodu, że przecież nie wszystkie naruszenia przepisów postępowania mogą być podstawą skutecznej skargi kasacyjnej, ale tylko takie, które miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna w ogóle nie zawiera uzasadnienia zarzutów procesowych. Odnosi się tylko do treści listu przewozowego, ale nawet w tym zakresie nie łączy tego faktu z naruszeniem przepisów procesowych. Poza tym NSA stwierdza, że poprawnie zbudowany zarzut, zarówno procesowy, jak i materialny, musi wskazywać przepisy stosowane przez organ, a więc nie może opierać się tylko na naruszeniu przepisów stosowanych przez sąd, jeżeli nie mamy do czynienia tylko z naruszeniami procedury sądowej. Art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1–3 p.p.s.a. do takich przepisów nie należą. Ich treść odnosi się do prawidłowości kontroli rozstrzygnięć (decyzji) organów, zatem naruszenie tych norm może mieć miejsce tylko wtedy, gdy sąd pierwszej instancji akceptuje i nie uchyla decyzji wydanych z naruszeniem prawa. Tak więc, przy tych podstawach kasacyjnych, zarzut ograniczający się tylko do naruszenia przepisów p.p.s.a. jest również wadliwy, podobnie jak objęcie podstawą kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a tej ustawy, co ma miejsce w rozpoznawanym przypadku. Z tych wszystkich powodów zarzut kasacyjny podnoszący naruszenie prawa procesowego w sposób wcześniej przedstawiony należało uznać za niezasadny. Podobnie należy ocenić sformułowany w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej zarzut kasacyjny podnoszący naruszenie prawa materialnego. W tym zakresie zastosowanie znajdują wcześniej przedstawione uwagi co do niedostatków skargi kasacyjnej i jej uzasadnienia dotyczące zarzutu procesowego. Przede wszystkim zauważyć trzeba, że skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnienia tego zarzutu, bowiem nie można za takie uznać jednego zdania, w którym stwierdzono, że w sprawie może mieć zastosowanie art. 92c u.t.d. W ramach tego zarzutu skarga kasacyjna stwierdza tylko, że przepis ten powinien mieć zastosowanie przy ustalaniu kary za przejazd pojazdu nienormatywnego. W takim stanie przyjąć należy, że zarzut jest nieuzasadniony. Niezależnie jednak od tego wypada podkreślić, że w chwili orzekania o karze za przejazd pojazdu nienormatywnego podstawą wymierzenia kary były inne przepisy u.t.d., a skarga kasacyjna nie wyjaśnia jakie byłyby powody stosowania w takim przypadku art. 92c u.t.d., skoro ten przepis wskazuje określone przesłanki zastosowania, a strona w ogóle się do nich nie odnosi. W takim stanie rzeczy i obowiązującego prawa, mając na uwadze, że wyrok sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej (pkt 1 sentencji). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Zasądzona kwota 240 zł stanowi zwrot kosztów za sporządzenie i wniesienie w terminie przewidzianym w art. 179 p.p.s.a. odpowiedzi na skargę kasacyjną przez pełnomocnika organu, który nie występował przed sądem pierwszej instancji (pkt 2 sentencji).