I SA/Rz 582/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Piotr Popek, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2021 r. sprawy ze skargi Parafii [..] p.w. św. M. w G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za kwiecień i maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające je decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...], nr [...]. UZASADNIENIE Parafia "A" (dalej: skarżący, wnioskodawca, płatnik) poddała kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2020 r. nr [...]. Utrzymano nią w mocy dwie decyzje Zakładu z dnia [...] lipca 2020 r.: 1) nr [...]o odmowie przyznania prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, za osoby ubezpieczone, na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za maj 2020 r., 2) nr [...] o odmowie przyznania prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, za osoby ubezpieczone, na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za kwiecień 2020 r. Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynikało, że dnia [...] kwietnia 2020 r. wpłynął do Zakładu wniosek płatnika o zwolnienie go z obowiązku opłacania ww. składek, za marzec, kwiecień i maj 2020 r., za osoby ubezpieczone. Płatnik oświadczył, że na dzień [...] lutego 2020 r. zgłaszał do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 osób. W piśmie z dnia [...] czerwca 2020 r. Zakład powiadomił wnioskodawcę o zwolnieniu z opłacania składek za marzec 2020 r. Natomiast ww. decyzjami z dnia [...] lipca 2020 r., powołując się na przepisy art. 31zo ust. 1 i art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; dalej zwana jako: "ustawa o COVID-19"), uznał że wnioskodawca nie przesłał w wymaganym terminie do 30 czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych, za kwiecień i maj 2020 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy reprezentujący parafię proboszcz podniósł, że dokumenty rozliczeniowe do Zakładu wypełnia sam, ponieważ zatrudnia tylko jednego pracownika. Myślał, że do uzyskania zwolnienia wystarczy zgłosić sam wniosek, ponieważ z doniesień medialnych wynikało, że dokumentów rozliczeniowych z uwagi na COVID-19 nie trzeba składać. Dotychczas gdy nie składał dokumentów w terminie zawsze był o tym informowany, natomiast teraz takiej informacji nie otrzymał. Wymagane dokumenty złożył dnia [...] lipca 2020 r. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] września 2020 r. Zakład podtrzymał dotychczas wyrażone stanowisko. Podniósł, że odnośnie marca 2020 r. wymagane dokumenty zostały złożone w przepisanym terminie, natomiast odnośnie kwietnia i maja już nie. Czynności tych powinno się dokonać w terminach określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., podczas gdy dokonano tego dnia [...] lipca 2020 r. W skardze podniesiono, że wniosek o zwolnienie z opłacania składek został zgłoszony w ustawowym terminie, a Zakład nie wzywał parafii do złożenia zaległych dokumentów. Wynagrodzenie pracownika nie uległo w tym czasie zmianie, przez cały rok wysokość składek jest taka sama. Natomiast sytuacja wywołana COVID-19 spowodowała zamknięcie wielu instytucji, w tym Zakładu do dnia [...] maja 2020 r. Proboszcz zaznaczył, że w tamtym czasie sam także ograniczał swoje kontakty i wyjazdy poza parafię, aby nie narażać parafian na ryzyko związane z COVID-19. W odpowiedzi Zakład wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzjach. Organ podniósł, że płatnik nie był w analizowanym okresie zwolniony z obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych. Brak spełniania warunków określonych w art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy o COVID-19 uniemożliwiał przyznanie zwolnienia. Termin, o jakim mowa w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19, jest terminem zawitym prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu, a złożenie wymaganych dokumentów po terminie nie wywołuje skutków prawnych w postaci spełnienia rzeczonych warunków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Przeprowadzona kontrola wykazała konieczność zastosowania przez Sąd względem wymienionych na wstępie decyzji Zakładu środków określonych w art. 145 w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z zawartymi w nim przepisami, uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji następuje w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto Sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Może też stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach szczególnych. Zastosowanie powyższych środków możliwe jest względem wszystkich aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Właściwość sądu administracyjnego do kontroli ww. decyzji Zakładu wynika z kolei z art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19. Z przedłożonych Sądowi akt sprawy i stanowisk stron wynika, że skarżąca parafia ubiegała się o udzielenie pomocy mającej przeciwdziałać negatywnym skutkom COVID-19 w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania opisanych na wstępie składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r., o których mowa w art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19, za jednego zatrudnianego pracownika. Wniosek zgłoszono [...] kwietnia 2020 r. Niekorzystną decyzję z [...] lipca 2020 r. doręczono płatnikowi [...] sierpnia 2020 r. Powodem takiego rozstrzygnięcia było ustalenie, że jako płatnik składek parafia nie złożyła w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych, pomimo posiadania takiego obowiązku, za kwiecień i maj 2020 r. Skarżący przyznał, że dokumentów takich nie złożył, ponieważ był przekonany, że do otrzymania pomocy wystarczy zgłosić tylko wniosek, a ponadto wbrew dotychczasowej praktyce nie został powiadomiony o braku dokumentów. W ocenie Sądu kontrolowane decyzje wymagały uchylenia z powodu ich wydania z naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Po pierwsze, uzasadnienie decyzji niedostatecznie jasno wskazuje, dlatego na płatniku ciążył obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowej i imiennych raportów miesięcznych za odnośne miesiące, a ustalenie takie wymagało szczegółowej analizy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ze stanowiska płatnika wynika, że Parafia zatrudniała w odnośnym czasie jednego pracownika, wobec czego w świetle przepisów art. 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych powinna złożyć deklarację rozliczeniową i imienny raport miesięczny. Niemniej, tak jednoznaczne ustalenie wraz z wyjaśnieniem podstawy prawnej powinno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji, stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. Po drugie, płatnik złożył prawidłowo wypełniony wniosek o udzielenie wsparcia już dnia [...] kwietnia 2020 r., a zatem przed terminem określonym w art. 31zp ust. 1 ustawy o COVID. Zgodnie z ogólnymi terminami składania deklaracji rozliczeniowych, zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, termin do złożenia deklaracji rozliczeniowej został wyznaczony najpóźniej do 15 dnia następującego miesiąca (art. 47 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Ustawa o COVID-19 stanowiła zaś w art. 31zq ust. 1, że płatnik składek zobowiązany był przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony był z obowiązku ich składania. Czynności tej powinien dokonać najpóźniej do dnia 30 czerwca 2020 r. (art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID). Zakład zobowiązany został natomiast do rozpatrzenia wniosku w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony był z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Z akt sprawy wynika, że odnośnie wniosku dotyczącego marca 2020 r. Zakład powiadomił płatnika o przyznanym zwolnieniu w piśmie z dnia [...] czerwca 2020 r., ale w dokumencie tym nie ma żadnej informacji dla płatnika co do losów wniosku odnośnie pozostałych dwóch miesięcy pomimo, że żądanie udzielenia wsparcia odnośnie do wszystkich 3 miesięcy zawarte było w jednym wniosku. W szczególności w piśmie tym nie ma informacji, że odnośnie pozostałych miesięcy wniosek nie został rozpoznany z uwagi na nieodnotowanie wpływu wymaganych dokumentów rozliczeniowych, do czego Zakład był zobowiązany normą zawartą w art. 77 § 4 K.p.a. Fakty znane organowi z urzędu powinny bowiem zostać stronie zakomunikowane. Wydanie negatywnych dla wnioskodawcy decyzji miało miejsce dopiero dnia [...] lipca 2020 r., a nastąpiło to z uchybieniem obowiązków określonych w przepisach art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a K.p.a. Decyzje wydano także z uchybieniem ww. terminów załatwiania spraw, o czym wnioskodawca nie został powiadomiony, jak tego wymagają przepisy art. 35 K.p.a. W takich okolicznościach, w ocenie Sądu, Zakład, rozpatrując wniosek w czasie dłuższym, niż wynikający z ww. przepisów, mając na względzie przepisy art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a K.p.a. oraz zasadę lojalnej współpracy organu państwa z podmiotem administrowanym, powinien był poinformować płatnika przed dniem 30 czerwca 2020 r. o braku odnotowania obligatoryjnego złożenia przez niego deklaracji rozliczeniowej i imiennych raportów miesięcznych za kwiecień i maj 2020 r. Zasady postępowania administracyjnego, które zostało zainicjowane wnioskiem płatnika, w szczególności skodyfikowana w art. 9 K.p.a., mają na celu zapewnienie stronie postępowania ochrony na wypadek nieznajomości regulacji normatywnych (nieznajomości prawa). Nie było też wykluczone skorzystanie w takim przypadku z regulacji określonej w art. 64 § 2 K.p.a., ponieważ wymóg faktycznego złożenia deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych jako takich mógł być potraktowany jako wymóg formalny wniosku, o jakim mowa w tym przepisie. Traktowanie tego wymagania li tylko w kategoriach materialnoprawnego warunku przyznania zwolnienia nie spełniłoby konstytucyjnego standardu proporcjonalności. Dokumenty te miały bowiem dla Zakładu charakter wyłącznie informacyjny (płatnik deklarował w nich kwoty składek, które Zakład odpisywał z konta płatnika, ale brak dokumentu i brak wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek nie zwalniał płatnika z obowiązku uregulowania tych należności), a odnośnie zatrudnianego przez parafię pracownika wysokość miesięcznych składek, jak wskazuje skarżący, była przez cały rok w takiej samej wysokości. Wydanie zaś decyzji po znacznym upływie czasu po terminie, do którego płatnik powinien uregulować zobowiązanie składkowe za kwiecień i maj 2020 r. oraz złożyć deklaracje rozliczeniowe i imienne raporty miesięczne, nie może stanowić dla podmiotu ubiegającego się o rzeczone wsparcie pułapki niedopełnienia wymogów formalnych, a tym bardziej materialnych (uchybienia określonego w ustawie o COVID-19 terminu zgłoszenia wniosku o wsparcie wraz z wymaganymi dokumentami), ponieważ byłoby to sprzeczne z intencją ustawodawcy wprowadzającym szereg nowych i nowatorskich rozwiązań prawnych w aktach prawnych mających na celu przeciwdziałanie negatywnym skutkom COVID-19. W szczególności, że miało to miejsce w okresie, kiedy na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020 r. sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 566, zob. § 5) obowiązywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zakaz przemieszczania się, z wyjątkami określonymi w przepisach tego rozporządzenia, który należało rozumieć jako wskazanie do pozostawania w miejscu zamieszkania. Instrumentalne powołanie się na zasadę legalności i wskazanie, jak to uczyniono w odpowiedzi na skargę, niedopełnienia przez płatnika wymagania określonego w przepisach art. 31zo i art. 31zq ustawy o COVID związanego z niezłożeniem deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych, byłoby nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawnego mającego urzeczywistniać zasadę sprawiedliwości społecznej. Okoliczności rozpatrywanej sprawy stanowiłyby także przekroczenie dopuszczalnego stopnia proporcjonalności, zdecydowanie nadmiernego formalizmu, w szczególności w sytuacji, kiedy - jak podnosi skarżący - wysokość składek za zatrudnianego pracownika przez cały rok była taka sama, a Zakład sam uchybił przepisom o terminach załatwiania spraw i przyczynił się do upływu określonego w ustawie o COVID-19 terminu, do którego płatnik powinien dopełnić określonych wymagań. Gdyby zaś płatnik otrzymał informację o braku wymaganych dokumentów, albo nawet negatywną decyzję w terminie określonym w ww. przepisach (do 14 maja lub 14 czerwca), składając odwołanie potencjalnie mógłby uzupełnić wskazane przez Zakład braki, niezależnie od powodu niezłożenia ich w wymaganym terminie. Z podanych względów Sąd, mając na względzie przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 31zo ust. 1 i 2 ustawy o COVID-19, a także art. 107 § 3, art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 64 § 2 i art. 79a K.p.a. w zw. z art. 2 i art. 8 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, uchylił kontrolowane decyzje. Wydano je przedwcześnie, z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rzeczą Zakładu w ponownie prowadzonym postępowaniu będzie poczynienie ustaleń odpowiadających stanowisku Sądu zaprezentowanym w uzasadnieniu. Wydanie negatywnej dla płatnika decyzji tylko z tego powodu, że do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożył on do Zakładu wymaganych dokumentów rozliczeniowych, nie będzie możliwe. Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, ponieważ skarżący nie był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, a sprawa sądowa zainicjowana jego skargą z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. była wolna od kosztów sądowych. Nie przedłożono zaś zestawienia innych wydatków.