II SA/Ol 799/12

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2012 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy oddala skargę. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia "[...]" Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" działając z upoważnienia Burmistrza "[...]" wystąpił do Starosty "[...]" o zatrzymanie prawa jazdy A. C. na podstawie art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). W uzasadnieniu wniosku podano, iż dłużnik nie stawił się w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz nie złożył oświadczenia majątkowego. W związku z powyższym decyzją z dnia "[...]" wyżej wymieniony został uznany za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzją z dnia "[...]" Starosta "[...]" zatrzymał A. C. prawo jazdy kategorii "[...]" nr "[...]". Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podał art. 5 ust. 5 w zw. z art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowy, (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.). W uzasadnieniu powołano się na wniosek Burmistrza "[...]" w sprawie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu oraz decyzję tego organu z dnia "[...]", którą wyżej wymieniony został uznany za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W odwołaniu od powyższej decyzji A. C. wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Przedstawił trudną sytuację życiową swojej rodziny spowodowaną stanem zdrowia oraz trudnościami w znalezieniu pracy. Podał również, iż prawo jazdy umożliwia mu podejmowanie prac dorywczych oraz dowożenie rodziny do lekarza. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", działając na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podano m.in., że zasady postępowania wobec osób zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja prowadzona przez komornika sądowego jest bezskuteczna, reguluje ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej jako: u.p.o.u.a.). Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy, w przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Stosownie do art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje, stosownie do art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a., wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks kamy (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 5 tej ustawy, na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Podniesiono, iż z brzmienia powołanych przepisów wynika, że decyzja w sprawie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu ma charakter obligatoryjny, a mianowicie organ administracji publicznej ma obowiązek wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy w przypadku zaistnienia okoliczności określonych w art. 5 ust. 5 u..p.o.u.a. Z akt rozpatrywanej sprawy wynika, że zostały w niej spełnione wszystkie przesłanki do zatrzymania prawa jazdy A. C. określone w art. 5 ust. 5 powołanej ustawy. W aktach sprawy znajduje się bowiem wniosek organu właściwego dłużnika o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, a do tego wniosku dołączono odpis ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wskazano również, iż nie można było uwzględnić argumentów podnoszonych w odwołaniu, ponieważ zgodnie z powołanymi wyżej przepisami nie mają one znaczenia. Skargę na decyzję Kolegium z dnia "[...]" wniósł do Sądu A. C. żądając jej uchylenia, jak też uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Zarzucił organom naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, a przede wszystkim sytuacji finansowej zarówno jego, jak i najbliższej rodziny, naruszenie art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a oraz naruszenie zasad współżycia społecznego poprzez pozbawienie skarżącego środków do życia, które mógłby zdobyć wyłącznie poprzez prace dorywczą. W odpowiedzi na skargę Kolegium, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Dodało, że w przypadku wystąpienia okoliczności określonych w art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. organ jest zobowiązany do zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Wobec powyższego bez znaczenia jest sytuacja majątkowa dłużnika alimentacyjnego oraz jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu albowiem decyzja o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy nie naruszyła prawa. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę na fakt, że procedura zatrzymania prawa jazdy skarżącemu jako dłużnikowi alimentacyjnemu, została przeprowadzona w 2012 r. już przy zastosowaniu art. 5 u.p.o.u.a w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011r, Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. Przed nowelizacją powyższego przepisu, jego treść stanowiła powtórzenie brzmienia art. 5 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), który to przepis wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r., sygn. P 46/07, został uznany za niezgodny z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny tymże wyrokiem stwierdził, że obowiązujący pod rządami art. 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej mechanizm zatrzymywania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, naruszał zasadę sprawiedliwej procedury poprzez brak stosownego trybu odwoławczego umożliwiającego dłużnikowi alimentacyjnemu poddanie kontroli instancyjnej merytorycznej zasadności wniosku uprawnionego organu o zatrzymanie prawa jazdy, a także konstytucyjną zasadę proporcjonalności poprzez brak służebnej roli zatrzymania prawa jazdy dla realizacji podstawowego celu ustawy, jakim jest zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych, którego to celu nie można osiągnąć – z zasady – poprzez zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, którego aktywność zawodowa łączy się z posiadaniem prawa jazdy. Nadto, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, przewidziany w poprzedniej regulacji prawnej, mechanizm odzyskiwania prawa jazdy zatrzymanego dłużnikowi alimentacyjnemu, naruszał zasadę prawidłowej legislacji poprzez niejednoznaczne określenie okoliczności pozwalających na wystąpienie z wnioskiem o zwrot dokumentu. Zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny regulacja przewidywała następujące zasady postępowania wobec dłużników alimentacyjnych. W przypadku bezskutecznej egzekucji świadczenia alimentacyjnego, komornik sądowy prowadzący postępowanie egzekucyjne, był zobowiązany do poinformowania właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o stanie egzekucji i przyczynach jej bezskuteczności (art. 3 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zwanej dalej ustawą o dłużnikach alimentacyjnych). Na wniosek organu właściwego dłużnika alimentacyjnego, ośrodek pomocy społecznej, przeprowadzał wywiad środowiskowy u dłużnika alimentacyjnego (art. 4 ust. 1 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych). W wypadku, gdy dłużnik alimentacyjny nie mógł się wywiązać ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika zwracał się do urzędu pracy o przedstawienie informacji o możliwościach aktywizacji zawodowej dłużnika (art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych). W razie braku takich możliwości, na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy, organ właściwy dłużnika występował z wnioskiem do starosty o skierowanie dłużnika do prac organizowanych na zasadach robót publicznych, określonych w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Jeżeli dłużnik uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu środowiskowego lub odmawiał proponowanej mu pracy zawodowej bądź robót publicznych albo uchylał się od nich, organ właściwy dłużnika, informował podmiot uprawniony do złożenia wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 k.k. tj. za uporczywe uchylanie się od obowiązków alimentacyjnych (art. 4 ust. 3 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych). Po złożeniu wniosku o ściganie, następowało skierowanie przez organ właściwy dłużnika, wniosku do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego (art. 5 ust. 1 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych). Wniosek o zatrzymanie prawa jazdy stanowił podstawę decyzji o jego zatrzymaniu (art. 5 ust. 2 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych). Po stwierdzeniu, że przyczyna zatrzymania prawa jazdy ustała, następował jego zwrot na wniosek organu właściwego dłużnika alimentacyjnego (art. 5 ust. 3 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych). Opisany wyżej mechanizm zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym pierwotnie został powtórzony w art. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378), która z dniem 1 października 2008 r. zastąpiła ustawę z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym pojawiły się wówczas wyroki uchylające decyzje o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym w oparciu o ww. przepis w następstwie dostrzeżenia tzw. wtórnej niekonstytucyjności regulacji prawnej, która - zdaniem poszczególnych składów orzekających - pozwalała sądom administracyjnym na odmowę zastosowania in concreto art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jako niezgodnego z Konstytucją RP (vide; między innymi wyroki w sprawach III SA/Łd 333/10 z 5.10.2010 r, IIISA/Łd 519/09 z 13.01.2010 r., IISA/Bd 662/09 z 6.01.2010 r., IISA/Po 187/10 z 7.07.2010 r, IISA/Po 715/10 z 7.12.2010 r, IISA/GL 443/10 z 26.07. 2010 r., IVSA/Po 1204/11 z 16.02.2012 r., IIISAŁd 40/11 z 25.05.2011 r, IISA/Rz 374/11 z 7.09.2011 r). Nowelizacja przepisu art. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dokonana ustawą zmieniającą z dnia 19 sierpnia 2011 r. wprowadziła istotne, zdaniem sądu, zmiany mechanizmu zatrzymywania dłużnikom alimentacyjnym prawa jazdy. Jak wynika z dostępnego w programie Lex uzasadnienia projektu ustawy nowelizacyjnej, wprowadzenie nowych rozwiązań w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym, nastąpiło w wykonaniu opisanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Od 1 stycznia 2012 r. postępowanie w sprawie zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy, poprzedzone musi być postępowaniem w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Postępowanie, przy tym, w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, może być wszczęte jedynie w sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub złożenie oświadczenia majątkowego, zarejestrowanie się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy lub bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmawia przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowemu dorosłych (vide: obecne brzmienie art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Nadto sama decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie może być wydana wobec takiego dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Jak wynika z art. 3b powyższej ustawy wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty dopiero, gdy decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna i – jak wynika z art. 5 ust. 5 ww. ustawy - na podstawie powyższego wniosku jest wydawana decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy. Do wniosku o zatrzymanie prawa jazdy organ dołącza odpis decyzji oraz składa jednocześnie wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 k.k. Uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje – jak stanowi obecne brzmienie art. 5 ust. 6 u.p.o.u.a – na wniosek organu właściwego dłużnika alimentacyjnego , gdy: - ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3 oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiąże się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub - nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Nowe rozwiązania w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym eliminują automatyzm stosowania instytucji niezależnie od okresu zalegania z płatnością alimentów oraz wielkości zadłużenia a także pozwalają dłużnikowi alimentacyjnemu na podważanie wystąpienia przesłanek formalnych i materialnych do uznania go za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Automatyzm wydawania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy został złagodzony wprowadzeniem postępowania w sprawie uznania dłużnika za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Zatrzymanie prawa jazdy nie nastąpi wobec dłużnika, który częściowo wywiązuje się z zobowiązań alimentacyjnych, a postępowanie w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, konieczne dla wydania decyzji przesądzającej o powyższym statusie dłużnika, niezbędnej dla uruchomienia procedury zatrzymania prawa jazdy, nie będzie wszczęte wobec dłużnika, który pracuje, nie unika składania oświadczenia majątkowego a jeśli jest bezrobotny, to rejestruje się w urzędzie pracy i nie odmawia propozycji odpowiedniego zatrudnienia czy udziału w aktywizacji zawodowej. Wyniki kontroli zaskarżonej decyzji poprzez pryzmat opisanej wyżej i mającej zastosowanie w sprawie procedury zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym, nie pozwala na jej uchylenie. Z akt sprawy wynika, że wniosek o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy MOPS w "[...]" skierował do Starostwa Powiatowego w "[...]" w dniu "[...]" dołączając do niego decyzję z dnia "[...]" o uznaniu skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z treści tej decyzji wynika zaś, że postępowanie w sprawie uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wszczęte zostało w dniu "[...]" w następstwie ustalenia, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku złożenia oświadczenia majątkowego i nie uczestniczył w wywiadzie alimentacyjnym. W uzasadnieniu decyzji wskazano także, że z zaświadczenia komornika prowadzącego egzekucję alimentów wynikało, że w okresie ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano od skarżącego kwoty, które nie wynosiły więcej niż 50% kwoty bieżąco zasądzonych alimentów. Decyzja zawierała pouczenie o sposobie i terminie wniesienia odwołania, z którego skarżący nie skorzystał. Skarżący zareagował dopiero po wystąpieniu przez MOPS z wnioskiem o zatrzymanie dokumentu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Ta okoliczności nie mogła mieć jednak wpływu na wydanie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Zarzuty skargi wniesionej przez dłużnika alimentacyjnego także nie zmieniają oceny sprawy. Jak słusznie wskazało Kolegium w odpowiedzi na skargę bez znaczenia dla legalności zakwestionowanej decyzji pozostaje sytuacja majątkowa dłużnika alimentacyjnego oraz jego rodziny. Zauważyć ponadto należy, że wywiązywanie się z zobowiązań alimentacyjnych pozwoli skarżącemu na odzyskanie prawa jazdy. Końcowo Sąd nadmienia, że z urzędu nie dostrzegł potrzeby zawieszenia postępowania sądowego do czasu rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny sprawy K 23/10 dotyczącej zbadania konstytucyjności art. 5 ust. 3 i 5 ust. 5 i 6 u.p.o.u.a z uwagi na fakt, że w sprawie kontrolowanej przez Sąd, decyzja została oparta na treści art. 5 ust. 5 tej ustawy w brzmieniu znowelizowanym. Mając powyższe na uwadze skargę oddalono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270).