II FSK 1880/07

TEZY Użycie w art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 1993 r., nr 71, poz. 342 z późn. zm.) w brzmieniu nadanym temu przepisowi przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. nr 124, poz. 585 z późn. zm.), wyrażenia "a ponadto" oznaczało, że do składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie miał w okresie do dnia 2 maja 2004 r. zastosowania art. 35 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 42, poz. 202 z późn. zm.) regulujący zagadnienie przedawnienia. SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, Sędziowie NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Jacek Brolik, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 lipca 2007 r. sygn. akt I SA/Po 197/07 w sprawie ze skargi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 20 grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w P. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w P. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 20 grudnia 2006 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. 1. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jako wierzyciel wystawiła 3 tytuły wykonawcze obejmujące zaległości J. M. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników za okresy: IV kwartał 1994 r. oraz I, II i III kwartał 1995 r. (pierwszy tytuł wykonawczy), IV kwartał 1995 r. oraz I, II i III kwartał 1996 r. (drugi tytuł wykonawczy) oraz IV kwartał oraz I, II i III kwartał 1997 r. (trzeci tytuł wykonawczy). Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. skierował tytuły wykonawcze do egzekucji administracyjnej. Poborca skarbowy sporządził protokoły o stanie majątkowym i doręczył odpisy tytułów wykonawczych dłużnikowi w dniu 17 lutego 2005 r. oraz 14 marca 2006 r. Pismem z dnia 7 września 2006 r. organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o braku możliwości zastosowania środków egzekucyjnych i wezwał go do podania składników majątkowych wystarczających na zaspokojenie zaległości względnie złożenie stosowanego wniosku o przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości w terminie 7 dni pod rygorem uznania przyjęcia do wiadomości przesłanek prowadzących do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wobec braku odpowiedzi organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 29 września 2006 r. umorzył postępowanie egzekucyjne. 2. W zażaleniu wierzyciel podniósł brak protokołu o stanie majątkowym dłużnika oraz nieuwzględnienie możliwości zajęcia ewentualnych kwot dopłat na rachunkach rolnikach. Dyrektor Izby Skarbowej w P. wezwał wierzyciela do przedstawienia zdarzeń, mających wpływ na przedawnienie objętych tytułami wykonawczymi zaległości z tytułu składek. W odpowiedzi wierzyciel wyjaśnił, że należności wymienione w trzech powyższych tytułach wykonawczych zostały objęte wpisem do hipoteki przymusowej. Poza upomnieniami i przypomnieniami nie podejmowano innych czynności wobec dłużnika, ale decyzją z dnia 18 kwietnia 1996 r. spłatę zadłużenia z tytułu składek za okres od IV kwartału 1994 r. do I kwartału 1996 r. rozłożono na raty, wyznaczając termin płatności ostatniej raty na dzień 30 kwietnia 1998 r., jednakże dłużnik układu ratalnego nie wykonywał od dnia 29 lipca 1996 r. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2006 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego i uznał za prawidłowe ustalenia organu pierwszej instancji co do sytuacji majątkowej dłużnika. Ponadto stwierdził, że w stosunku do przedmiotowych składek doszło do przedawnienia, co nie wyklucza ich dochodzenia z dokonanego zabezpieczenia hipotecznego. 3. Na powyższe postanowienie wierzyciel wniósł skargę zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie a mianowicie: - art. 11c ustawy dnia 20 grudnia 1993 r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 264 z późn. zm.), który to przepis wyłącza z zajęcia egzekucyjnego należności z tytułu dopłat, ale nie należności znajdujące się na koncie bankowym rolnika, - nieuznanie, że stan inwentarza żywego dłużnika zezwala na jego częściowe zajęcie, - art. 70 ustawy z dnia 29 sierpnia 2005 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm., dalej: ord. pod.), poprzez błędne zastosowanie go w niniejszej sprawie i na tej podstawie uznanie, że doszło do przedawnienia należności. Wszystkie bowiem należności, które do dnia 1 stycznia 2003 r. nie uległy przedawnieniu podlegają wydłużeniu okresowi przedawnienia o 10 lat, na podstawie art. 24a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11, poz. 25 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.) w wersji ustalonej ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.). - art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizowaniu i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 42, poz. 202) oraz art. 24 ust. 5 u.s.u.s. poprzez nieprzyjęcie, że przerwę biegu przedawniania powodowała każda inna czynność zmierzającą do ściągnięcia należności składkowych, o której dłużnik był zawiadamiany. 4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, wskazując jednocześnie na przedawnienie dochodzonych składek. 5. W ocenie Sądu stanowisko organu odwoławczego, iż dochodzone składki uległy przedawnieniu przed skierowaniem tytułów wykonawczych do organu egzekucyjnego było prawidłowe. Zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U z 1993 r. Nr 71, poz. 342 z późn. zm., dalej: u.s.r.) do składek stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Zastosowanie miał więc miał art. 30 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (tekst jedn. Dz. U z 1993 r. Nr 108, poz. 486 z późn. zm.), przewidujący pięcioletni termin przedawnienia dla zobowiązań podatkowych, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym należności te stały się wymagalne. Oznacza to, że do składek za okres od IV kwartału 1994 r. do IV kwartału 1996 r. włącznie termin przedawnienia upłynął kolejno: z końcem 1999 r. (za IV kwartał 1994 r.), z końcem 2000 r. (za wszystkie kwartały 1995 r.), z końcem 2001 r. (za wszystkie kwartały 1996 r.). Decyzją z dnia 18 kwietnia 1996 r. wierzyciel rozłożył na raty zaległości dłużnika w tym za okres od IV kwartału 1994 r. do I kwartału 1996 r. włącznie, określając płatności ostatniej raty na dzień 30 kwietnia 1998 r. Raty tej dłużnik nie zapłacił. Zgodnie z art. 30 ust. 2 i 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych rozłożenie na raty przerywa bieg przedawnienia, który biegnie na nowo od terminu płatności ostatniej niewpłaconej raty, a przedłużenie terminu nie może być dłuższe niż o pięć lat. Przedawnienie więc składek za okres od IV kwartału 1994 r. do I kwartału 1996 r. nastąpiło w dniu 30 kwietnia 2003 r., zaś za okres nieobjęty układem ratalnym czyli za okres od II do IV kwartału 1996 r. z dniem 31 grudnia 2001 r., a składek za trzy kwartały 1997 r. z dniem 31 grudnia 2002 r., tj. z upływem 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym stały się wymagalne. Oznacza to, że wszystkie powyższe zaległości składkowe przedawniły się przed skierowaniem ich do egzekucji oraz przed dniem 2 maja 2004 r., tj. przed datą wejścia w życie art. 41b ustawy z dnia 20 grudnia 1999 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst. jedn. Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 z późn. zm.) dodanego przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. 2004 r. (Dz. U. Nr 91, poz. 873) wprowadzającego 10 letnie przedawnienie dla składek na ubezpieczenie społeczne rolników. WSA przytaczając pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 5 kwietnia 2005 r. (sygn. akt I UK 232/04 i I UK 233/04), stwierdził, że stosowanie do art. 52 u.s.r. do składek w okresie 1 maja 2004 r. odpowiednie zastosowanie miały: ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników, a od 1 stycznia 1998 r. Ordynacja podatkowa, zaś od 2 maja 2004 r. ustawa o ubezpieczeniach społecznych rolników. Dodatkowo Sąd podkreślił, iż upomnienie oraz przypomnienie z zastrzeżeniem możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie jest żadnym ze zdarzeń przerywających bieg terminu przedawnienia. 6. Od powyższego wyroku wierzyciel wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego tj. art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r. przez niewłaściwe zastosowanie tj. zastosowanie do przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników, art. 30 ust. 1- 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, art. 70 ord. pod., zamiast art. 35 ust. 3 i 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych oraz art. 24 ust. 4- 6 u.s.u.s. Związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości. 7. W uzasadnieniu dokonując analizy przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wierzyciel zarzucił WSA błędne oparcie wyroku o przepisy obowiązujące uprzednio. W pierwszej kolejności należało bowiem stosować przepisy ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Wobec zmiany art. 24 u.s.u.s. od dnia 1 stycznia 2003 r. okres przedawnienia został wydłużony do 10 lat. Składki więc za okres od IV kwartału 1994 r. do I kwartału 1996 r. nie ulegały przedawnieniu, w związku z rozłożeniem ich spłaty na raty i wejściem w życie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowiących, iż od dnia 1 stycznia 2003 r. okres przedawnienia wynosi 10 lat. Przyjęcie takiego okresu przedawnienia wynika również z zasady bezpośredniego działania nowej ustawy. W odniesieniu do pozostałych składek były podejmowane inne czynności zmierzające wyegzekwowaniu należności, co spowodowało przerwanie biegu przedawnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. 8. Podkreślić już na wstępie należy, że nie budzi jakichkolwiek wątpliwości to, że wystawione przez wierzyciela trzy tytuły wykonawcze dotyczyły po pierwsze egzekucji składek na ubezpieczenie społeczne rolników, a nie pracowników, a po drugie zostały one złożone w organie egzekucyjnym- w dniu 29 października 2004 r. (za IV kwartał 1994 r. i za I, II i III kwartał 1995 r.)- w dniu 7 października 2005 r. (za IV kwartał 1995 r. i za I, II, III kwartał 1996 r.)- w dniu 7 października 2005 r. (za IV kwartał 1996 r. i za I, II i III kwartał 1997 r.). Istotnie zgodnie z art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r. "w sprawach nieuregulowanych w ustawie [...] do składek na ubezpieczenia stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Z kolei przepis art. 40 ust. 1 u.s.r. postanawiał, że składki na ubezpieczenie opłaca się co kwartał, a termin ich płatności przypada ostatniego dnia pierwszego miesiąca danego kwartału [...]. Oznacza to, że nie objęte układem ratalnym składki na ubezpieczenie społeczne rolników za okres II, III i IV kwartału 1996 r. oraz za I, II i III kwartał 1997 r. były wymagalne i mogły być skierowane do egzekucji administracyjnej jeszcze inne w 1996 r. i 1997 r. w stosownych terminach początkowych, wyznaczonych przez art. 40 ust. 1 u.s.r. Jeżeli zaś chodzi o składki za okres objęty układem ratalnym to, skoro z niezakwestionowanych ustaleń faktycznych przyjętych przez sąd pierwszej instancji wynika, że od dnia 29 lipca 1996 r. nie odnotowano wpłat to oznaczało to, że nieuiszczone raty w terminie płatności także stawały się zaległościami podatkowymi (składkowymi) i podlegały egzekucji. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych bieg terminu przedawnienia przerywa się przez rozłożenie zaległości na raty, przy czym w tym przypadku przedawnienie biegnie na nowo od terminu płatności ostatniej niewpłaconej raty, a przedłużenie terminu przedawnienia nie może być większe niż o dalsze pięć lat. Jednakże zasadą z art. 30 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych było, że zobowiązania te, a więc i z tytułu składek także przedawniały się z upływem 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku. Prowadziło to do wniosku, że rozłożone na raty składki na ubezpieczenie społeczne ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od terminu ostatniej niezapłaconej raty- co nastąpiło 30 kwietnia 1998 r. + 5 lat- z dniem 30 kwietnia 2003 r. Natomiast składki na ubezpieczenie społeczne nie objęte układem ratalnym ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności (podatku) składek, co oznacza, że składki za II, III i IV kwartał 1996 r. przedawniły się z dniem 31 grudnia 2001 r. a za I, II i III kwartał 1997 r. z dniem 31 grudnia 2002 r. 9. Trafnie podnosi się w skardze kasacyjnej, ze art. 52 ust. 1 u.s.r. został zmieniony ustawą z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 124, poz. 585 z późn. zm.), ale nie dostrzega się, jakie było brzmienie tego przepisu po tej zmianie. Otóż w art. 1 pkt 19 tej ustawy zmieniającej ustawodawca postanowił, że "w art. 52 ust. 1 po wyrazach "w sprawach nie uregulowanych w ustawie" dodaje się wyrazy "stosuje się przepisy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a ponadto". Oznaczało to, że pomimo tej zmiany pozostawał w mocy m. in. ust. 1 art. 52 u.s.r. w brzmieniu "do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych". Ustawa zmieniająca weszła w życie pierwszego dnia kwartału rozpoczynającego się po upływie 7 dni od dnia jej ogłoszenia, a skoro ogłoszenie nastąpiło dnia 23 października 1996 r., oznacza to, że weszła ona w życie od dnia 1 stycznia 1997 r. Taki tekst przepisu art. 52 ust. 1 pkt 1 i 2 u.s.r. potwierdza późniejszy opublikowany w Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 tekst jednolity tej ustawy, a mianowicie, że otrzymał on następuje brzmienie: "w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a ponadto: 1) do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych, 2) do przyznawania świadczeń z ubezpieczenia i do ich wypłaty stosuje się odpowiednio przepisy regulujące przyznawanie analogicznych świadczeń przysługujących pracownikom i członkom ich rodzin oraz wypłatę tych świadczeń". Jeżeli zauważy się, że ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników zagadnienie składek regulowała w rozdziale 2 "zakres podmiotowy ubezpieczenia, składki na ubezpieczenie i świadczenia pieniężne z ubezpieczenia", a w istocie tylko kwestie wysokości składki (np. art. 8 ust. 1 i 3, art. 17 ust. 1 i 2) oraz rozdziale 3 "postępowanie w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia" w odniesieniu do terminu płatności składki (art. 40 ust. 1 i 2), to całkowicie niezrozumiały był art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r. rozumiany tak jak przedstawia to skarga kasacyjna, że zagadnienie przedawnienia składek regulować miałby następnie art. 35 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a dalsze kwestie ustawa o zobowiązaniach podatkowych a od dnia 1 stycznia 1998 r. przepisy działu III ustawy- Ordynacja podatkowa. Taka wykładnia byłaby poza tym sprzeczna z brzmieniem art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r., który wyraźnie określa, że "a ponadto do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych". Oznacza to odesłanie do całości problematyki składek w zakresie nieuregulowanym w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wyrażenie "a ponadto" oznacza w ujęciu językowym "oprócz tego, w dodatku, co więcej" (Słownik języka polskiego, pod. red. M. Szymczaka, Warszawa 1979, t. II, s. 801), a w ujęciu gramatycznym jest przyimkiem złożonym z dwóch przyimków: "po" i "nad" pisanych łącznie, a który oznacza, że coś lub ktoś znajduje się, wznosi się itp. powyżej czegoś, nad czymś (Słownik poprawnej polszczyzny, red. M. Doroszewski, Warszawa 1976, s. 543). Tym samym znaczenia te potwierdzają, że użycie w art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 1993 r., nr 71, poz. 342 z późn. zm.) w brzmieniu nadanym temu przepisowi przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. nr 124, poz. 585 z późn. zm.), wyrażenia "a ponadto" oznaczało, że do składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie miał w okresie do dnia 2 maja 2004 r. zastosowania art. 35 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 42, poz. 202) regulujący zagadnienie przedawnienia. Tym samym zarzuty skargi kasacyjnej o dokonaniu przez Sąd pierwszej instancji niewłaściwego zastosowania w sprawie art. 52 ust. 1 u.s.r., art. 30 ust. 1- 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, art. 70 ord. pod. a niezastosowanie art. 35 ust. 3 i 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych są błędne i nieuzasadnione. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.