II SA/Bk 705/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar (spr.), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Burmistrza N. z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącej I. W. kwotę 480,00 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE W dniu [...] czerwca 2022 r., I. W. (dalej powoływana także jako skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika, wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką Z. J.. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...] Burmistrz N. (dalej powoływany jako organ pierwszej instancji, Burmistrz) odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką Z. J. W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że niepełnosprawność u Z. .j istnieje od 70 roku życia, a ponadto skarżąca posiada prawo do renty, w związku z czym stwierdził, że skarżąca nie spełnia warunków ustawowych z art. 17 ust. 1b i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615, dalej jako: u.ś.r.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. (dalej powoływane jako organ odwoławczy, Kolegium), po rozpoznaniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...]utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że bezspornie skarżąca do dnia [...]kwietnia 2022 r. miała przyznaną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i od [...] maja 2022 r. ponownie uzyskała prawo do renty. Kolegium uznało również jako bezsporne, że wymagająca opieki Z. J. zmarła w dniu [...] lipca 2022 r. Organ odwoławczy ocenił, że skarżącej nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ma ona przyznane prawo do renty, przez co zachodzi przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Podkreśliło, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że możliwe jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zawieszenia prawa do renty lub emerytury, jednakże w rozpatrywanej sprawie, z uwagi na śmierć osoby wymagającej opieki, jak również fakt, że zawieszenie prawa do renty nie może nastąpić z datą wsteczną, okoliczności te pozostają obojętne dla rozstrzygnięcia. Kolegium uznało natomiast, że przy rozpatrywaniu sprawy nie powinno się uwzględniać regulacji wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od momentu powstania niepełnosprawności. Nie zgadzając się z powyższą decyzją, skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika, wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zaskarżając ją w całości. Skarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej oraz niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17. W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał, że niniejsza sprawa, w odróżnieniu od innych dotyczących kolizji pomiędzy prawem do świadczenia pielęgnacyjnego i prawem do emerytury, wpisuje się wprost w kontekst prawny objęty skutkami wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że w wyroku tym stwierdzono w pkt I, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zaś w pkt II, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem autora skargi forsowanie potrzeby wyrównania sytuacji opiekuna-rencisty, a zwłaszcza zmuszanie go do rezygnacji z renty w istocie niweczy skutki wyroku SK 2/17. W jego ocenie wyrok TK jest jednoznaczny w swojej sentencji, zaś prawodawca nie wprowadził ustawowego rozwiązania regulującego specyficzny status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wskazując na powyższe zarzuty, pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją wydanie decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę, Kolegium potrzymało stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że przedmiotowa sprawa została rozpoznania w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli dokonanej przez sąd, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja o odmowie przyznania skarżącej I. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką Z. J. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy skarżąca spełnia przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką w sytuacji, gdy ma ona ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W ocenie organów obu instancji, przepis ten należy odczytywać literalnie, co skutkowało odmową przyznania wnioskowanego świadczenia skarżącej z uwagi na przyznane prawo do renty. Zdaniem sądu powyższy pogląd jest nieprawidłowy. Wskazać przede wszystkim należy, że w obowiązujących w dacie wydawania zaskarżonej decyzji przepisach (mowa o ich literalnym brzmieniu) brak jest regulacji, która odnosi się do osób spełniających przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, uzależniającej przyznanie im tego świadczenia od skutecznej rezygnacji z renty. Nie ma również regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia o najwyższej kwotowo wysokości (świadczenia pielęgnacyjnego) z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższego kwotowo świadczenia (renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy), czy też wstrzymaniem wypłaty niższego kwotowo świadczenia. Podkreślić należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest obecnie pogląd, zgodnie z którym zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (zob. m.in. wyroki NSA z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, I OSK 2375/19, dostępne w bazie orzeczenia.nsa.gov.pl., dalej powoływana jako CBOSA). Jednak jak słusznie wskazała skarżąca, powyższe stanowisko nie odnosi się do okoliczności niniejszej sprawy. Skarżąca ma bowiem ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a nie prawo do emerytury. Bezsporny, ustalony w sprawie stan faktyczny wpisuje się w kontekst prawny objęty skutkami wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 (OTK ZU A/2019, poz. 36, Dz.U. z 2019 r. poz. 1257). Trybunał Konstytucyjny orzekł, w pkt I że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zaś w punkcie II, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wyrok o sygn. akt SK 2/17 opublikowany został dnia 8 lipca 2019 r. w związku z czym od dnia 9 stycznia 2020 r. norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, że zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zestawienie treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i sentencji wyroku o sygn. akt SK 2/17 nie pozostawia w tym zakresie żadnych wątpliwości. Przypomnienia w tym miejscu wymaga, iż zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a skutkiem prawnym stwierdzenia niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją RP jest utrata mocy obowiązującej tego aktu. Z powszechnego charakteru wyroków Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i utraty mocy obowiązującej zaskarżonego przepisu (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP), wynika, że możliwość rozstrzygnięcia sprawy z pominięciem derogowanego przepisu odnosi się zasadniczo do wszystkich spraw, w których niekonstytucyjny przepis był podstawą orzeczenia o prawach osób uprawnionych, bez względu na to, kto i w jakim trybie zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z odpowiednim żądaniem. Ponadto zauważenia wymaga, że Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 odroczył utratę mocy obowiązującej uznanego za niekonstytucyjny przepisu o sześć miesięcy uznając, że wydanie orzeczenia stwierdzającego niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją RP będzie skutkowało koniecznością poczynienia przez Skarb Państwa znacznych nakładów, które nie zostały ujęte w obowiązującej ustawie budżetowej. W ocenie bowiem Trybunału Konstytucyjnego w związku z utratą mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. potencjalnie nieodzowna stać się miała wypłata świadczenia pielęgnacyjnego osobom znajdującym się w tożsamej sytuacji jak skarżąca. Jednak pomimo upływu wskazanego wyżej terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, prawodawca nie wprowadził w ustawie o świadczeniach rodzinnych jakichkolwiek regulacji ograniczających wysokość świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę a mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Przyjąć zatem należy, że z uwagi na brak jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., uznać należy, iż osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (zob. wyrok NSA z 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2052/21, CBOSA). Jak już podkreślono wyżej, wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest w swej sentencji jednoznaczny. Wyraźnie wskazuje, że utraciła moc regulacja czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy, uprawniony do takiej renty ma po prostu prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taki stan rzeczy ponosi odpowiedzialność prawodawca. Po wydaniu ww. wyroku nie wprowadzono bowiem ustawowych rozwiązań regulujących specyficzny status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Należy więc przyjąć, że obecnie uprawnienia takich osób wynikają wprost z zestawienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. z sentencją wyroku o sygn. akt SK 2/17. Mając powyższe na uwadze, zgodzić się należało ze skarżącą, że organy obu instancji dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zrównując sytuację prawną skarżącej – mającej przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy z sytuacją prawną osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne mających przyznane prawo do emerytury. Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy, organy - stosownie do przepisu art. 153 p.p.s.a. - uwzględnią ocenę prawną sądu wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Organy wezmą zatem pod uwagę prawidłową wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i ocenią, czy skarżąca spełnia wymogi do przyznania świadczenia wynikające z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Końcowo wskazać należy, że poczynione w sprawie ustalenie – śmierć wymagającej opieki matki skarżącej – Z. J. w dniu 27 lipca 2022 r., w żadnym zakresie nie świadczy o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Jak wskazuje art. 24 ust. 2 i 4 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z kolei prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Mając na uwadze powyższe regulacje, oraz fakt złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu [...] czerwca 2022 r. (data nadania pisma w placówce pocztowej [...] czerwca 2022 r.), stwierdzić należy, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą zobowiązane do merytorycznej oceny złożonego wniosku przez skarżącą, mimo iż osoba wymagająca opieki już nie żyje. Wobec powyższego, sąd działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącej, ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).