I FZ 274/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 26 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 949/10 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 12 lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia rocznego limitu do zwrotu oraz odmowy zwrotu podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 12 sierpnia 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 949/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił H. W. przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata. Sąd pierwszej instancji podał, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że nie pracuje, utrzymuje się z renty w wysokości 400 zł, osiąga dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości ok. 1400 zł rocznie. Wskazał, że utrzymuje wielodzietną rodzinę - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trójką dorosłych dzieci. Do swojego majątku zaliczył dom o pow. 100 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 2,78 ha. Podał, że jego żona J. W. otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 900 zł miesięcznie oraz osiąga dochody z gospodarstwa rolnego w wysokości 5000 zł rocznie. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd wezwał skarżącego do nadesłania zeznania podatkowego jego i żony za 2010 r., zaświadczenia o zarobkach żony skarżącego, wyciągów z rachunków bankowych małżonków za trzy ostatnie miesiące, a nadto przedstawienia zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów, poprzestając na wyjaśnieniach, że nie posiada rozliczenia podatkowego, ponieważ rozlicza go z urzędu Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz że Urząd Skarbowy, z uwagi na ochronę danych, odmawia wydania zeznania podatkowego jego żony. Ponadto w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, skarżący przytoczył poszczególne pozycje z listy wydatków, nie przypisując do nich jakichkolwiek kwot. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że nie był w stanie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej skarżącego, nie dysponował bowiem dokumentami na poparcie wniosku. Strona zaskarżyła powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i zmianę. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że jego sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. w postaci ustanowienia adwokata. Skarżący wskazał, jak we wniosku, że źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 402 zł miesięcznie oraz dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 1500 zł rocznie. Skarżący powołał się również na prawo do sądu i stwierdził w szczególności, że nie może być ono uzależnione od sytuacji majątkowej strony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z powyższego wynika zatem, że podstawą przyznania prawa pomocy osobie fizycznej jest zawarte we wniosku oświadczenie o jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Jeśli jednak oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd rozpoznający wniosek może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, polegające na wezwaniu tegoż wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W kontekście powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Z akt sprawy wynika, że skarżący wprawdzie we wniosku wskazał ogólnie na swoją sytuację majątkową i rodzinną, podając, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trójką dorosłych dzieci, wskazał też na źródła i wysokość dochodów, jednakże danych tych nie udokumentował. W formularzu zamieszczono jedynie zeskanowany druk przekazu pocztowego dokumentujący otrzymane świadczenie rentowe za kwiecień 2011 r. w kwocie 400,53 zł. Wobec powyższego trzeba przyznać, że brak dodatkowej dokumentacji nie pozostaje bez wpływu na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy – ocena ta jest znacznie utrudniona. Na podstawie danych zawartych we wniosku nie można jednoznacznie stwierdzić, czy skarżący rzeczywiście zasługuje na wsparcie finansowe ze strony Skarbu Państwa, gdyż taki charakter ma w istocie przyznanie prawa pomocy. Sąd nie ma bowiem możliwości zweryfikowania danych zawartych w formularzu pod względem ich wiarygodności. Jak podniesiono już wcześniej, to wnioskodawca powinien wykazać swoją rzeczywistą sytuację majątkową, gdyż to w jego interesie leży, aby sąd rozstrzygający w zakresie wniosku nie miał wątpliwości co do prawdziwości zamieszczonych w nim danych. Wobec tego, że skarżący w niniejszej sprawie nie uzupełnił wniosku, do czego został wezwany na podstawie art. 255 P.p.s.a. przez Sąd pierwszej instancji (nie uwiarygodnił zatem danych wskazanych w formularzu PPF), należało uznać, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji majątkowej i rodzinnej, która uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.