II SA/Wa 862/07

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło (spr.), Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Asesor Sławomir Antoniuk, Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2007 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2006 r. 2. - zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku M. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...], którą to decyzją, na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletniej córki I. W. W uzasadnieniu organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie przesłanki określone w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), a mianowicie jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą. Wskazał, że zmarły w wieku 58 lat ojciec dziecka – L. W., posiadał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 29 lat 1 miesiąc i 23 dni. Ostatnio udowodniony okres ubezpieczenia przypada na dzień 12 lipca 1994 r., natomiast zgon nastąpił w dniu 25 lutego 2006 r., tj. po upływie 11 lat 7 miesięcy i 14 dni od ustania prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Podkreślił, iż do chwili zgonu wobec ojca dziecka nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 4 grudnia 2006 r. wynika, że do 20 grudnia 1994 r. ojciec dziecka był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Przy ocenie szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS fakt pozostawania bez pracy brany jest pod uwagę, jednak nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W związku z powyższym w sprawie nie stwierdzono szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do renty w trybie zwykłym. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżąca wskazała, iż z uzyskanych przez nią informacji wynika, że L. W. był całkowicie niezdolny do pracy od 2002 r. Podkreśliła, iż zmarły ma udokumentowany długi staż pracy wynoszący 29 lat 1 miesiąc i 23 dni pracy (w tym 11 lat w warunkach szkodliwych). W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał swoje stanowisko faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Użyty przez ustawodawcę zwrot "może przyznać" jednoznacznie wskazuje, że decyzja w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania świadczenia pozostawiona została uznaniu organu administracji publicznej. W literaturze stwierdza się, że "(...) uznanie dotyczy przyszłości. Przedmiotem jego nie jest ani ustalenie znaczenia tekstu prawnego, ani ocena występujących faktów, lecz określenie skutku prawnego" (M. Mincer, Uznanie administracyjne, Toruń 1983 r., s. 63). Tak też instytucję uznania administracyjnego rozumie się w orzecznictwie. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza do ustalenia czy na podstawie przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. W sprawie o świadczenie w drodze wyjątku ustawodawca uzależnił jego przyznanie m.in. od spełnienia przesłanki występowania szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły uzyskanie renty w trybie zwykłym. Nawiązując do wymienionej przesłanki zauważyć należy, iż w ocenie Prezesa Zakładu, przerwa w stażu ubezpieczeniowym zmarłego ojca dzieci, trwająca od daty wyczerpania zasiłku dla bezrobotnych w dniu 12 lipca 1994 r. do chwili zgonu w dniu 25 lutego 2006 r., nie pozwala przyjąć, że nie nabył on uprawnień do renty w trybie zwykłym wskutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, gdyż w tym czasie nie orzeczono wobec niego całkowitej niezdolności do pracy, zaś przerwa w ubezpieczeniu bez wskazania wiarygodnych przyczyn bezczynności zawodowej nie mieści się w pojęciu szczególnych okoliczności. Jednak jak wynika z akt administracyjnych i pism Rejonowego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] z dnia 29 czerwca 2004 r. i 14 grudnia 2006 r. L. W. od 1999 r. objęty był pomocą społeczną, a od 2002 r. pomocą w formie zasiłku stałego wyrównawczego, w związku z orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, a zatem już w tym okresie L. W. miał problemy zdrowotne, które mogą uzasadniać brak aktywności zawodowej w kwestionowanym okresie, a na pewno świadczą o mniejszej atrakcyjności skarżącego, jako pracownika, dla potencjalnych pracodawców. Chociaż skarżąca na te kwestie zwracała uwagę organu, Prezes ZUS w ogóle tych okoliczności nie uwzględnił. Przede wszystkim należy jednak wskazać, iż Prezes ZUS wydając decyzję z dnia [...] marca 2007 r., po zweryfikowaniu okresu ubezpieczenia zmarłego w oparciu o dokumenty przedstawione przez M. B. przy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznał iż wynosi on 29 lat 1 miesiąc i 23 dni, jednakże okoliczność tak długiego okresu ubezpieczenia całkowicie pominął, uznając ją za niemającą znaczenia, wobec niespełnienia przez L. W. przesłanki szczególnych okoliczności. Badanie spełnienia wymienionej przesłanki organ jednoznacznie łączy, co wynika z całości akt postępowania administracyjnego i uzasadnienia zaskarżonej decyzji, z treścią art. 58 ust. 1 i ust. 2 ustawy, zgodnie z którym warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, w myśl art. 57 ust. 1 pkt 2, uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony osiągnął okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie co najmniej 5 lat – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat (art. 58 ust. 1 pkt 5), a okres, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy; do tego dziesięcioletniego okresu nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub renty rodzinnej (art. 58 ust. 2). W ocenie organu przyznanie świadczenia w drodze wyjątku uzależnione jest zatem od posiadania przez wnioskodawcę, w ciągu ostatniego dziesięciolecia, udowodnionego pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego. Organ wskazał, że ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień 12 lipca 1994 r. i od tej daty do dnia zgonu, tj. 25 lutego 2006 r., czyli przez ponad 11 lat, L. W. nie udowodnił jakiegokolwiek okresu ubezpieczenia. W tym czasie nie był zaś niezdolny do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia, z czego organ wywodzi brak szczególnych okoliczności. W tym miejscu wskazać należy, że zgodne z treścią art. 57 ust. 1 ustawy, renta z tytułu niezdolności do pracy (przyznawana na zasadach ogólnych) przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki: 1) jest niezdolny do pracy; 2) ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy; 3) niezdolność do pracy powstała w okresach, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, pkt 3 lit. b, pkt 4, 6, 7 i 9, ust. 2 pkt 1, 3-8 i 9 lit. a, pkt 10 lit. a, pkt 11-12, 13 lit. a, pkt 14 lit. a i pkt 15-17 oraz art. 7 pkt 1-4, 5 lit. a, pkt 6 i 12, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Stosownie zaś do treści art. 57 ust. 2 ustawy, przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że na przestrzeni 58 lat życia L. W. posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący ponad 29 lat pracy. Tak długi staż pracy nie pozostaje bez wpływu na prawo do świadczenia, pomimo braku opłacania składek przez okres 5 lat w ostatnim dziesięcioleciu. Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 23 marca 2006 r. sygn. akt I UZP 5/05 (OSNP 2006/19-20/305), jednoznacznie stwierdził – usuwając rozbieżności w dotychczasowym orzecznictwie we wskazanym zakresie – że "Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy (art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust. 2 tej ustawy pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy". Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w powołanej uchwale i stwierdza jednocześnie, że pogląd ten, choć wyrażony w odniesieniu do świadczeń przyznawanych na zasadach ogólnych, zastosowanie znajduje również w sprawach o świadczenie (rentę z tytułu niezdolności do pracy) w drodze wyjątku. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku, z powołaniem się na brak spełnienia przesłanki w postaci szczególnych okoliczności, której konieczność zaistnienia organ odnosi do okresu ostatniego 10-lecia, naruszył również art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powyższe jest konsekwencją nieprawidłowej interpretacji i zastosowania wymienionego przepisu. Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinien wnikliwie rozpatrzyć materiał dowodowy z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł, jak w sentencji. W oparciu o art. 152 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.