I SA/Wa 888/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), asesor WSA Anna Fyda-Kawula, sędzia WSA Joalnta Dargas, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2021 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę UZASADNIENIE Zaskarżoną do tut. Sądu decyzją [...] z [...] lutego 2021 r. Minister Rodziny i Polityki (dalej jako minister/organ) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...], znak: [...] w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W podstawie prawnej minister wskazał na art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej jako kpa) w związku z art. 1 ust. 2 i 3, art. 23a i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 8 i ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej jako ustawa). Z akt wynika, że decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. (utrzymaną w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] września 2019 r., dalej jako decyzja SKO) Wojewoda [...] odmówił M. F. prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko P. F., M. F. i J. F. za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 października 2013 r., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko J. F. za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 października 2013 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013/2014 na dziecko P. F.. Odmowę uzasadniono wiążącymi przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, z uwagi na prowadzenie w ww. okresie przez ojca dzieci działalności gospodarczej na terytorium Republiki Federalnej Niemiec (dalej: Niemcy). Uprzednio, osobną decyzją opisane wyżej świadczenia rodzinne zostały wypłacone stronie skarżącej na podstawie decyzji Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r., uchylonej następnie decyzją Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia [...] września 2015 r. w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W konsekwencji, minister za Wojewodą [...] uznał, że świadczenia rodzinne w kwocie 3 500 zł, wypłacone za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 października 2013 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi i zobowiązał stronę skarżącą do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty. W skardze na decyzję ministra M. F. (dalej jako skarżąca) zarzuciła mu naruszenie: 1) art. 104 kpa, art. 1, art. 2 ust 1, art. 3 ust 1 lit. j, art. 11 ust. 3 lit. a, art. 67, art. 68 ust. 1 lit. b (i) i ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ( Dz. U. UE L 04.166.1 późn. zm.), art. 60 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE L 09.284.1) i Decyzji Nr FI z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej wykładni art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 odnoszącego się do zasad pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń rodzinnych ( 2010/C 106/04), art. 1 ust. 2, art. 2 pkt 1, art.3, art.4, art.5, art. 6, art. 8-15 oraz art. 21, art.23, art. 23a ust. 4, art. 24 ust. 1 i 2, art. 25, art. 27, art. 30, art. 32 ust.1d ustawy z dnia 06 listopada 2018 r. o świadczeniach rodzinnych, rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne ( Dz. U z 2013 r. poz. 3) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących postawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009 r. nr 129poz. 1058); 2) art. 7, art. 77 oraz art. 80 kpa; 3) art. 30 ustawy poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że pobranie przez skarżącą świadczenia nastąpiło w złej wierze. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości podnosząc, że składając wnioski o świadczenia rodzinne była w dobrej wierze, gdyż nie była świadoma, że mąż T. F. pracując w 2008 i 2009 r. na terenie Niemiec założył działalność gospodarczą i wracając w 2009 r. do Polski nie "zamknął" tejże działalności, oraz że w 2013r. nie zgłosiła faktu wyjazdu męża i jego dochodów gdyż nie posiadała w tym zakresie oficjalnych dokumentów, a ponadto, że w kolejnych latach 2013-2015 dochody z działalności męża prowadzonej na terenie Niemiec "pozwalały jedynie przeżyć". Skarżąca zarzuciła także, że nie z jej winy upłynął tak długi okres do wydania decyzji Wojewody [...] (około pięć i pół roku) i niezasadne jest żądanie urzędników dotyczące zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił jednoznaczny przepis art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy. Jak wskazał organ, stosownie do przepisów art. 1 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Polski przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W myśl art. 23a ust. 2, 5 i 6 ustawy, przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Polski w innym państwie, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W kontrolowanej sprawie wiążącą ostateczną decyzją administracyjną zostało ustalone, że w przypadku rodziny strony skarżącej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ostateczną decyzją doszło do uchylenia decyzji Wójta Gminy [...] przyznającej świadczenia rodzinne za ww. okres, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jak wskazano wyżej zapadła też decyzja SKO - zgodnie z art. 21 ustawy. Na etapie orzekania o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia organ orzekający w tym zakresie nie bada czy strona skarżąca faktycznie korzystała ze świadczeń, jakie przysługiwały jej w innym państwie i czy one jej przysługiwały (w tym zakresie wiążąca pozostaje decyzja SKO z [...] września 2019 r.) lecz kieruje się jednoznaczną treścią art. 23a ust. 9 ustawy i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 2b i ust. 8 ustawy. Przepisy te stanowią, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in.: świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23 a ust. 5 ww. ustawy za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Przepisy w tym zakresie są jednoznaczne i nie dają organowi prawa uznania administracyjnego. Argumenty podniesione w skardze nie mają znaczenia dla wyniku sprawy. Zarówno organy orzekające w sprawie jak i strona skarżąca zwracają uwagę na treść pierwotnego wniosku o prawo do świadczeń rodzinnych. Zarzuty organu co do świadomego pominięcia w tym wniosku okoliczności świadczenia pracy na terytorium Niemiec jak i wszystkie zarzuty skargi wskazujące na brak winy i uchybień w informowaniu organów o sytuacji rodziny – pozostają w tej sprawie irrelewantne z uwagi na jednoznaczną treść art. 30 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy i treść wiążącej decyzji SKO i Wójta Gminy [...]. Wobec powyższego bez wpływu na wynik sprawy pozostaje, czy strona skarżąca wykazała cały, istotny dla sprawy stan faktyczny bądź czy zaniechała realizacji ciążącego na niej obowiązku informowania organu, o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia. Na tym etapie sprawy, wobec ostateczności decyzji SKO i decyzji Wójta Gminy [...] (zapadłej na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy), nie jest też uprawnione badanie stanu faktycznego sprawy tj. badanie czy faktycznie członek rodziny prowadził w tym spornym okresie działalność gospodarczą na terenie objętym przez przepisy o systemie koordynacji zabezpieczenia świadczeń rodzinnych, ani jakie przepisy powinny mieć tu zastosowanie. W konsekwencji nie można mówić o naruszeniu żadnego z wymienionych w pkt. 1 zarzutów skargi przepisu, gdyż w tej sprawie żaden z tych przepisów nie był przez organ stosowany. Przepisy te były podstawą niekwestionowanej w trybie sądowoadministracyjnym decyzji SKO, którą na obecnym etapie i minister i Sąd - są związani. Strona skarżąca pozostaje zresztą w wewnętrznej sprzeczności w swoich zarzutach: raz twierdząc, że ww. działalność nie była w Niemczech prowadzona a jedynie nie została skutecznie wyrejestrowana, a raz twierdząc, że środki z niej uzyskiwane pozwalały jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Wobec wiążącej decyzji SKO i wójta również kwestia skuteczności ewentualnych pouczeń (które w sprawie nie budzą wątpliwości) nie ma wpływu na wynik sprawy. Określona w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy przesłanka uznania świadczeń za nienależnie pobrane pozostaje niezależna od pozostałych przesłanek określonych w całym art. 30 ust. 2. Przepis ten stanowi, że nienależnie pobranym świadczeniem jest "świadczenie rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne". Skoro po decyzji Wójta Gminy [...], po ponownej weryfikacji prawa do świadczeń rodzinnych, organ rozpatrujący sprawę (wojewoda a następnie SKO), odmówił prawa do tych świadczeń a wskazane świadczenia zostały wypłacone, wojewoda jest zobowiązany do dochodzenia powstałej w ten sposób należności, z odsetkami, których wysokość regulują przywołane wyżej przepisy. Kwestia długiego okresu procedowania organu w sprawie zastosowania przepisów dot. Koordynacji systemów zabezpieczeń społecznych – jako że nie dotyczy kontrolowanej sprawy – nie może być uwzględniona, ewentualnie może być wzięta pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o rozłożenie na raty bądź umorzenie odsetek. O treści art. 30 ust. 9 ustawy strona została poinformowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Skarżąca nie wykazała na czym w realiach tej sprawy miałoby polegać naruszenie przez organ art.7, art. 77 oraz art. 80 kpa a w dalszej kolejności art. 30 ustawy. Należy ponownie podkreślić, że podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 pkt. 3 ustawy a nie inne podstawy określone w innej jednostce redakcyjnej art. 30. Przepis art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy jest w treści jednoznaczny i przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w takich okolicznościach ma charakter związany. Ta regulacja jest odmienną od pozostałych (zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt. 1 czy 2), a więc w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia. W świetle zawartej w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy definicji świadczenia nienależnie pobranego, dla zaistnienia podstaw do obowiązku jego zwrotu konieczne jest kumulatywne spełnienie trzech przesłanek z tego przepisu: po pierwsze - wypłacenia stronie świadczenia rodzinnego (co jest bezsporne); po drugie – uchylenie decyzji, która była pierwotnie podstawą tej wypłaty przy czym uchylenie ma pozostawać w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ostateczna decyzja Wójta Gminy [...] z 2015 r.); po trzecie - wypłacone świadczenia dotyczyły okresu od dnia uzyskania uprawnienia do świadczeń rodzinnych w innym państwie do dnia uchylenia decyzji przyznającej świadczenia w kraju (w tym zakresie zapadła decyzja SKO z 2019 r.). Jeśli jednak przyjąć, że przepisy z art. 30 ust. 2 muszą być spełnione łącznie, to minister punkt po punkcie wskazał, że skarżąca strona była poinformowana o obowiązku informacyjnym oraz że składając kolejne wnioski o świadczenia rodzinne pominęła okoliczności znane jej jako członkowi rodziny osoby zatrudnionej w innym państwie. Okoliczności przywołane w skardze, a zwłaszcza kwestia niskich dochodów uzyskiwanych na terenie Niemiec, nie ekskulpują strony skarżącej w kontrolowanej sprawie. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu (art. 151 ppsa).