II GZ 516/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "B." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt III SA/Lu 438/11 w zakresie przyznania prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "B." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w części dotyczącej nieprzekraczalnego terminu rozpoczęcia działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z 5 października 2011 r., sygn. akt III SA/Lu 438/11, odmówił "B." spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie terminu rozpoczęcia działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. W uzasadnieniu Sąd przedstawił dane dotyczące sytuacji finansowej spółki, wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazano, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą związaną z grami losowymi i zakładami wzajemnymi. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych (według bilansu za rok 2010) – [...] zł. Z dokumentów księgowych dołączonych przez skarżącą wynika, że spółka za ostatni rok obrotowy wykazała stratę – [...] zł. Ujawniono także, że posiada jeden rachunek bankowy, na którym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o prawo pomocy znajdowała się kwota [...] zł. W ocenie Sądu pierwszej instancji wykazywana przez spółkę wartość aktywów (w tym środków pieniężnych) nie dawała podstaw do przyjęcia, że nie ma ona wystarczających środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych (wpisu od skargi w kwocie 200 zł, ewentualne innych kosztów mogących wystąpić w zależności od wyniku sprawy i działań podjętych przez strony). "B." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) polegające na błędnym przyjęciu, że spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnosząca zażalenie w uzasadnieniu podniosła, że wraz z wejściem w życie ustawy o grach hazardowych jej sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu, co było niemożliwe do przewidzenia i uwzględnienia w planowanych wydatkach. Na skutek podwyższenia podatku od gier oraz eksploatowania obecnie jedynie 25 % automatów, które były w eksploatacji w latach ubiegłych, przychody Spółki znacznie zmalały w stosunku do lat 2009 i 2010. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powołanego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli na podstawie powołanego przepisu uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych umieszczonej na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, który stwierdził iż skarżąca nie wykazała, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA szczegółowo zbadał sytuację materialną strony, przeanalizował bilans zysków i strat oraz wyciągi z rachunku bankowego. W oparciu o powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że sytuacja finansowa skarżącej Spółki nie wskazuje na utratę przez nią płynności. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że spółka wciąż prowadzi działalność gospodarczą i brak jest jakichkolwiek informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez stronę skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za ostatni rok obrotowy w wysokości [...] zł. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa jednocześnie, że w chwili składania wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca posiadała na rachunku bankowym wolne środki w kwocie [...] zł, co zdaniem Sądu, w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych oraz oznacza że osoba prawna dysponująca środkami finansowymi, których wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu od skargi, nie spełnia warunku określonego w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.