II SA/Po 334/18

SENTENCJA Dnia 1 grudnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2020 roku sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych ( tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 1659 ), art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2, art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257) oraz art. 25 ust. 1 i 2 pkt 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1851, dalej u.p.w.d.) po rozpatrzeniu odwołania A. D. (dalej jako strona lub skarżący) od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...], w przedmiocie ustalenia, iż kwota wypłacona Panu A. D., w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] stycznia 2017 r., w wysokości [...] zł, jest nienależnie pobranym świadczeniem wychowawczym i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami, uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej zobowiązania do zwrotu kwoty odsetek ustawowych i umorzyło postępowanie pierwszej w tym zakresie, a w pozostałym zakresie utrzymało w mocy. Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu [...] kwietnia 2016 r. skarżący złożył za pomocą bankowości elektronicznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko - J. D.. Dnia [...] maja 2016 r. organ wydał decyzję nr [...] przyznającą skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na wskazane we wniosku dziecko. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] Organ dokonał weryfikacji danych PESEL wszystkich dzieci skarżącego wskazanych we wniosku, tj. J. i M. D. i ustalił, iż jedynie J. D. jest dzieckiem skarżącego i jego małżonki S. B.. W związku z tym organ wezwał skarżącego do przedłożenia wyroków sądowych lub innych dokumentów poświadczających sprawowanie opieki nad córką M. . W dniu [...] stycznia 2017 r. skarżący przedłożył w Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wyrok Sądu Okręgowego w [...] Wydział I Cywilny z dnia [...] września 2008 r. sygn. akt [...] orzekający rozwód oraz zasądzający alimenty. Zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2017 r. poinformowano Stronę o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w związku z decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] ustalił, że kwota wypłacona Panu A. D., w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] stycznia 2017 r., w wysokości [...] zł, jest nienależnie pobranym świadczeniem wychowawczym i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że ww. świadczenie należy uznać za nienależnie pobrane bowiem przyznane zastało na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. Decyzję doręczono Stronie w dniu [...] marca 2017 r. Pismem z dnia [...] marca 2017 r. (data wpływu do organu [...] marca 2017 r.) - uzupełnionym pismem z dnia [...] października 2017 r. (zawierającym wnioski dowodowe) skarżący - reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł odwołanie wraz z wnioskiem o uchylenie bądź stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] z uwagi na fakt wydania jej z rażącym naruszeniem prawa. Zaskarżonej decyzji zarzucono: naruszenie art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez błędną interpretację i nieuprawnione uznanie, iż M. D. nie jest pierwszym dzieckiem w rodzinie odwołującego się A. D. w rozumieniu tego przepisu; naruszenie art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez błędną interpretację i nieuprawnione uznanie, iż odwołujący się jako ojciec M. D. oraz J. D. nie jest osobą uprawnioną do otrzymywania świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci; naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 Kpa, tj. naruszenie przez organ wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy poprzez brak przeprowadzenia wywiadu i wysłuchania skarżącego co do okoliczności sprawowania opieki nad córką M. D.. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący podnosił, że wspólnie z byłą żoną sprawuje opiekę nad córką [...], w związku z czym miał prawo do wskazania we wniosku, że jego rodzina składa się z 4 osób- dwójki dzieci, jego i aktualnej małżonki. Wskazał, ze córka spędza z jego rodziną wakacje, ferie, często nocuje w trakcie tygodnia, a swój obowiązek wychowawczy skarżący spełnia nie tylko przez zapłatę alimentów, ale przez osobistą opiekę nad córką. Przy tym zaspokaja także potrzeby materialne córki takie jak sprzęt komputerowy, sportowy, ubrania i wyjazdy. Tym samym w rzeczywistości niezależnie od wyroku rozwodowego córka jest pełnoprawnym członkiem rodziny skarżącego w związku z czym skarżący nie powinien stracić uprawnień do świadczenia wychowawczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze opisaną we wstępie decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej zobowiązania do zwrotu kwoty odsetek ustawowych i umorzyło postępowanie pierwszej w tym zakresie, a w pozostałym zakresie utrzymało w mocy. W ocenie Kolegium w sprawie znajduje zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 4 u.p.w.d. wedle którego świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. Świadczenie wychowawcze, na rzecz J. D., na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r., zostały przyznane Panu A. D., przez Burmistrza Miasta i Gminy [...], decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] Organ ten, w wyniku wznowienia postępowania, decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] uchylił decyzję z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] i odmówił Panu A. D. prawa do świadczenia wychowawczego, na rzecz J. D.. W konsekwencji powyższego, SKO uznało, iż świadczenia wychowawcze w kwocie [...]zł, tj: [...] zł x [...] miesięcy, pobrane przez skarżącego, na podstawie decyzji, którą uchylono w wyniku wznowienia postępowania i odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego, uznać należy za świadczenie nienależnie pobrane, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.w.d. które podlega zwrotowi. SKO wskazało również, że skarżący został zobowiązany do zwrotu odsetek ustawowych od nienależnie pobranych kwot. W tej części jednak, organ odwoławczy postanowił uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie. W myśl bowiem art. 25 ust. 3 u.p.w.d., odsetki ustawowe naliczane są za opóźnienie od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5. W przedmiotowej sprawie mamy natomiast do czynienia z kwotami nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego o których mowa w pkt 4 art. 25 ust. 2 ustawy, od którego odsetki nie są naliczane. Mając to na uwadze organ uchylił decyzję w tym zakresie i umorzył postępowanie. W skardze do WSA w Poznaniu A. D. reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części co do pkt 2 oraz o zobowiązanie organu samorządowego do uchylenia w całości decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] Skarżący podniósł następujące zarzuty: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie art. 25 ust. 1 i 2 pkt 4 u.p.w.d. poprzez błędną interpretację i nieuprawnione uznanie, iż świadczenie przyznane skarżącemu jest świadczeniem nienależnym skoro decyzja Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] o uchyleniu z dniem [...] stycznia 2017 r. decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze na dziecko J. D. nie jest decyzją ostateczną i toczy się w stosunku do niej postępowanie przed sądem; naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. polegające na braku zawieszenia postępowania mimo wystąpienia przesłanek do jego obligatoryjnego zawieszenia z urzędu do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] o uchyleniu z dniem [...] stycznia 2017 r. decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze na dziecko J. D., toczącego się przed WSA w Poznaniu w sprawie o sygn. akt II SA/Po [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Słusznie organy przyjęły, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 4 u.p.w.d. wedle którego nienależnie pobrane jest świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której nieważność następnie stwierdzono z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. Świadczenia wychowawcze na rzecz J. D. na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r., zostały przyznane Panu A. D. przez Burmistrza Miasta i Gminy [...] decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] Organ ten, w wyniku wznowienia postępowania, decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] uchylił decyzję z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] i odmówił Panu A. D. prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz J. D.. W konsekwencji powyższego, SKO uznało, iż świadczenia wychowawcze w kwocie [...]zł, tj: [...] zł x [...] miesięcy, pobrane przez skarżącego, na podstawie decyzji, którą uchylono w wyniku wznowienia postępowania i odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego, uznać należy za świadczenie nienależnie pobrane, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.w.d. które podlega zwrotowi. Decyzja ta, wydana w następstwie decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...], ma charakter decyzji związanej, wobec czego organy nie miały możliwości zastosowania innego rozwiązania. W szczególności zwrócić należy uwagę na sformułowany w skardze zarzut naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. naruszenia art. 25 ust. 1 i 2 pkt 4 u.p.w.d. poprzez błędną interpretację i nieuprawnione uznanie, iż świadczenie przyznane skarżącemu jest świadczeniem nienależnym skoro decyzja Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] o uchyleniu z dniem [...] stycznia 2017 r. decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze na dziecko J. D. nie jest decyzją ostateczną i toczy się w stosunku do niej postępowanie przed sądem. Zarzut ten był nieuprawniony już z tego względu, że błędnie skarżący przyjął, by wskazana decyzja nie miała przymiotu ostateczności. Zwrócić należy uwagę, że przedmiotowa decyzja Burmistrza została wydana w wyniku postępowania wznowieniowego i rozstrzygała sprawę co do meritum, a skarżący nie wniósł od niej odwołania. Następnie Kolegium odmówiło stwierdzenia jej nieważności. Była zatem decyzją ostateczną, a skarga do tutejszego sądu, w której skarżący domagał się uchylenia decyzji SKO i stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza nie niweczyła tej ostateczności. Niezależnie od tej konstatacji wskazać należy, że postępowanie w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia [...] lipca 2018 r. zostało na podstawie art. 125§1 pkt 1 ppsa zawieszone do czasu prawomocnego zakończenia sprawy II SA/Po 133/18, toczącej się ze skargi na decyzję SKO odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] W sprawie tej tutejszy Sąd w dniu [...] lipca 2018 r. oddalił skargę A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Z kolei wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2020 r. w sprawie I OSK 4152/18 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od wskazanego wyroku tutejszego sądu. W tej sytuacji w obrocie prawnym wciąż funkcjonuje decyzja Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] o uchyleniu z dniem [...] stycznia 2017 r. decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze na dziecko J. D.. Nie ma zatem wątpliwości, że pobrane przez A. D. w wyniku wcześniejszych decyzji świadczenie wychowawcze było świadczeniem nienależnie pobranym, które na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.w.d. podlega zwrotowi. Niezasadny okazał się również zarzut naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. polegające na braku zawieszenia postępowania mimo wystąpienia przesłanek do jego obligatoryjnego zawieszenia z urzędu do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] o uchyleniu z dniem [...] stycznia 2017 r. decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze na dziecko J. D., toczącego się przed WSA w Poznaniu w sprawie o sygn. akt II SA/Po 133/18. Jak wskazano wyżej, w chwili podejmowania przez organ II instancji zaskarżonej decyzji, decyzja Burmistrza Miasta i Gminy K. z dnia [...] lutego 2017 r. była ostateczna, zatem organ nie miał obowiązku zawieszenia postępowania do czasu zakończenia sprawy przed sądem administracyjnym. W przedstawionym stanie rzeczy, wobec niezasadności podniesionych w skardze zarzutów, oraz braku wad zaskarżonego aktu, jakie Sąd ma obowiązek badać z urzędu, zgodnie z art. 151 ppsa skargę należało oddalić. Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z [...] października 2020 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.). ----------------------- Sygn. akt II SA/Po [...]