II SA/Ol 835/12

SENTENCJA Dnia 11 października 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Matczak Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2012 roku sprawy ze skargi T. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego - oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją dnia 31 maja 2012 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. uchylił z dniem 1 maja 2012 r. własną decyzję z dnia 20 kwietnia 2011 r., którą przyznał T.L. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2011 r. do 31 marca 2014 r. Organ pierwszej instancji podał w uzasadnieniu, że od dnia 15 kwietnia 2012 r. strona odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w I. Stosownie zaś do art. 16 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.), zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie przebywającej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 7 tej ustawy, instytucją taką jest zakład karny. W związku z powyższym, stronie nie przysługiwał zasiłek pielęgnacyjny. W złożonym odwołaniu T. L. wyjaśnił, że zakład karny zapewnia mu wyłącznie noclegi i obiady, a śniadania i kolacje musi przygotować samodzielnie z dostarczonych przez zakład produktów. Odwołujący się jest niepełnosprawny i potrzebuje pomocy innej osoby, z uwagi na znacznie ograniczoną samodzielność – niedowład obu rąk. Zasiłek pielęgnacyjny został więc przyznany mu, aby mógł opłacić pomoc osoby trzeciej w takich czynnościach, jak pranie, sprzątanie czy przygotowanie posiłków. Świadczenie to nie ma związku z utrzymaniem się strony, na który to cel przyznano mu zasiłek stały. Odwołujący się stwierdził, że w zakładzie karnym nie może liczyć na bezinteresowną pomoc. Z uwagi na powyższe wstrzymanie zasiłku jest niehumanitarne i niezgodne z Konstytucją, gwarantującą opiekę i pomoc osobom niepełnosprawnym. Decyzją z dnia 9 lipca 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wyjaśniło, że na mocy art. 16 ust. 5 w zw. z art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych z kręgu osób uprawnionych do zasiłku pielęgnacyjnego wyłączone zostały osoby przebywające w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, jaką jest m.in. zakład karny. Bezspornym jest, że taką instytucją są Zakład Karny w I. i Areszt Śledczy w G. Kolegium wyjaśniło powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych, że fakt pozostawania osadzonych na utrzymaniu Państwa i zapewniania im warunków niezbędnych do życia i opieki medycznej powoduje, że osoby te nie muszą samodzielnie zaspokajać swoich potrzeb bytowych i zabiegać o pomoc lekarską, konieczną w związku z niepełnosprawnością. Osadzony może - na podstawie odrębnych przepisów - ubiegać się o przeniesienie do właściwego dla niego systemu odbywania kary, zapewniającego specjalistyczną opiekę. Nie ma jednak przesłanek udzielania mu dodatkowego wsparcia w ramach pomocy społecznej czy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 32 ust. 1 powołanej ustawy, właściwy organ może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. W stanie faktycznym sprawy, początek odbywania kary pozbawienia wolności przez odwołującego się nastąpił w dniu 15 kwietnia 2012 r., co spowodowało, że zmieniła się jego sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. W dacie wydania zaskarżonej decyzji odwołujący się przebywał w Zakładzie Karnym w I., a więc instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie w rozumieniu art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co uzasadniało zmianę decyzji przyznającej przedmiotowe świadczenie. Kolegium dodało, że przepis ten ma charakter obligatoryjny, niezależny od stanu zdrowia osadzonego ani od jego szczególnej sytuacji życiowej, dlatego organ nie mógł przyznać osadzonemu w zakładzie karnym zasiłku pielęgnacyjnego na zasadzie uznania administracyjnego. W złożonej do tut. Sądu skardze T.L. powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu. Ponadto zarzucił, że organ odwoławczy pobieżnie i z pominięciem zasad doświadczenia życiowego uzasadnił podjętą decyzję. Zdaniem skarżącego jednoczesne powołanie ust. 1 i ust. 5 art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych dowodzi luki w prawie i dowolnej interpretacji przepisów. Dodał, że nie został poinformowany, jakie przepisy prawa umożliwiają mu zmianę zakładu karnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził bowiem naruszeń prawa, które mogłyby spowodować wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przedmiotowe świadczenie przysługuje więc niepełnosprawnemu dziecku; osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; osobie, która ukończyła 75 lat, a także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia (ust. 2 i ust. 3). Stosownie jednak do art. 16 ust. 5 cytowanej ustawy, zasiłek ten nie przysługuje osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Instytucją taką, zgodnie z art. 3 pkt 7 tej ustawy jest dom pomocy społecznej, placówkę opiekuńczo-wychowawczą, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że w dniu 15 kwietnia 2012 r. skarżący rozpoczął wykonywanie kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w I. Skarżący podał, że zakład karny zapewnia mu bezpłatnie nocleg i wyżywienie w postaci obiadów i produktów do samodzielnego przygotowania śniadań i kolacji. W przedstawionym stanie faktycznym i prawnym organy administracji były zatem zobligowane do orzeczenia o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji z dnia 20 kwietnia 2011 r., którą przyznano skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny. Sam fakt pobytu w zakładzie karnym uniemożliwia bowiem pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego, niezależnie od przytoczonej przez skarżącego w skardze i w odwołaniu argumentacji, dotyczącej trudności w samodzielnym funkcjonowaniu w warunkach zakładu karnego osoby niepełnosprawnej. Skoro zakład karny zapewnia skarżącemu nieodpłatnie pełne utrzymanie, którego ciężar ponosi budżet Państwa, to pobyt w takiej placówce wyklucza prawo do otrzymania, także z budżetu Państwa, dodatkowych środków w postaci zasiłku pielęgnacyjnego. Nie ma przy tym znaczenia, że zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek ten przyznawany jest osobie w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przepis ten zawiera przesłanki pozytywne warunkujące przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, natomiast w ust. 5 tego artykułu ustawodawca określił przesłankę negatywną, jaką jest pobyt osoby w instytucji zapewniającej jej całodobowe utrzymanie. W tej sytuacji organy administracji nie naruszyły prawa nie uwzględniając przy rozpoznawaniu sprawy tego, że skarżący w zakładzie karnym nie znajduje bezinteresownej pomocy w wykonywaniu codziennych czynności związanych z utrzymaniem higieny czy przygotowaniem sobie posiłku. Okoliczność te, z woli ustawodawcy, nie miały bowiem znaczenia prawnego w sprawie. Zgodnie z art. 32 ust. 1 cytowanej ustawy, właściwy organ może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli m.in. uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. W rozpoznawanej sprawie z dniem rozpoczęcia wykonywania kary pozbawienia wolności przez skarżącego nastąpiła taka zmiana, co uzasadniało wydane zaskarżonej decyzji. W świetle powyższego zarzuty skargi uznać należało za niezasadne. Skarga zatem jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.