I OW 38/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Monika Nowicka, Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Rudnicka, Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta i Gminy O. z dnia [...] grudnia 2020 r., znak: [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy O. a Burmistrzem Miasta i Gminy Z. przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku R. K. o przyznanie zasiłku stałego i zasiłku celowego postanawia: umorzyć postępowanie z wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość. UZASADNIENIE Burmistrz Miasta i Gminy O. w piśmie z [...] grudnia 2020 r. znak: [...] wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość miejscową pomiędzy tym organem a Burmistrzem Miasta i Gminy Z. przez wskazanie Burmistrza Miasta i Gminy Z. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku z [...] listopada 2020 r. o przyznanie zasiłku stałego R. K. (osobie bezdomnej) oraz do rozpoznania wniosku o zasiłek celowy na zakup usługi energetycznej W uzasadnieniu wniosku Burmistrz Miasta i Gminy O. wskazał, że [...] listopada 2020 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. (dalej: MOPS) zwrócił się z wnioskiem do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o objęcie pomocą w formie zasiłku stałego R. K., osoby bezdomnej przebywającej na terenie Gminy O. (pod adresem: [...],[...] O.), mającej ostatni stały meldunek pod adresem: ul. [...],[...] Z. Następnie [...] grudnia 2020 r. MOPS w O., na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przekazał wniosek R. K. z [...] listopada 2020 r. w sprawie przyznania zasiłku celowego na zakup usługi energetycznej (doprowadzenie prądu do działki), do MOPS w Z. jako organu właściwego dla osoby bezdomnej zgodnie z art. 102 ust 2 ustawy o pomoc społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876), powoływanej dalej jako "u.p.s.". W dniu [...] grudnia 2020 r. do MOPS w O. wpłynęło pismo z MOPS w Z. z [...] grudnia 2020 r. znak: [...], w którym Dyrektor MOPS w Z. poinformował, że nie znaleziono podstaw do uznania, że właściwą miejscowo do przyznania zasiłku stałego R. K. oraz do rozpatrzenia wniosku o zasiłek celowy z [...] listopada 2020 r. jest Gmina Z., w związku z czym odesłano wnioski o pomoc R. K., celem rozpatrzenia i udzielenia pomocy zgodnie z właściwością zamieszkania. Jak wskazał Burmistrz Miasta i Gminy O., R. K. posiada tymczasowy adres zameldowania w miejscowości [...],[...] O. do [...] sierpnia 2022 r. Wnioskodawca jest klientem ośrodka od 2007 r. i wielokrotnie zwracał się o pomoc, którą otrzymywał. Były to zasiłki celowe na zakup opału, zasiłki celowe na zakup butli gazu, zasiłki celowe na zakup żywności, zasiłki celowe na pokrycie części lub całości kosztów leczenia, zasiłek celowy na zakup odzieży, remontu kontenera. Ponadto z wnioskodawcą prowadzona była praca socjalna. Na posesji pod wskazanym przez wnioskodawcę adresem znajduje się zagrażający zawalaniem budynek gospodarczy z częścią mieszkalną i inwentarską. Na podstawie informacji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowalnego z [...] marca 2011 r. znak: [...] budynek ten nie nadaje się do dalszego zamieszkania. Na terenie działki znajduje się także część kontenera socjalnego/mieszkalnego, który wnioskodawca obecnie zajmuje, a który został pozyskany z Caritas Diecezji K. i udostępniony mu ze względu na groźbę zawalenia budynku, który zajmował. Od [...] stycznia 2020 r. do [...] września 2020 r. kontener nie był zamieszkany (wnioskodawca przebywał wtedy w mieszkaniach chronionych). Gmina O. nie kierowała wnioskodawcy do mieszkania chronionego na podstawie decyzji administracyjnej, przebywał tam na podstawie umowy cywilnoprawnej, o której mowa w art. 53 ust 12 u.p.s. Obecnie kontener jest mocno zaniedbany i nie nadaje się do dalszego zamieszkania, w szczególności dla osoby starszej, niepełnosprawnej. Kontener nie posiada podłączenia energii, elektrycznej, bieżącej wody, odpływu nieczystości, ogrzewany jest piecykiem typu koza. Zdaniem Burmistrza nie może być więc uznany za lokal mieszkalny. Nieruchomość, na której znajduje się ww. budynek oraz kontener nie jest własnością wnioskodawcy – właścicielem była jego zmarła matka, A. K. Postępowanie spadkowe nie zostało przeprowadzone, a wnioskodawca jest jedynie osobą zarządzającą. Organ wskazał też, że pomimo trudnej sytuacji życiowej (bezdomność) wnioskodawca nie wyraża zgody na skierowanie do schroniska dla osób bezdomnych, mieszkania chronionego lub domu pomocy społecznej. Burmistrz Miasta i Gminy O. uznał, że wnioskodawca jest osoba bezdomną, skoro nie ma możliwości zamieszkania w lokalu mieszkalnym. Tym samym - mając na uwadze art. 6 pkt 8 i art. 101 ust. 2 u.p.s. - organ przyjął, że gminą właściwą do rozpatrywania wniosków o pomoc dla wnioskodawcy jest Gmina Z. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, z uwagi na zamianę sytuacji życiowej wnioskodawcy i uznanie go za osobę bezdomną, MOPS w O. uchylił [...] października 2020 r. mu prawo do zasiłku stałego. Wnioskodawca z uwagi na to, że dalej spełniał przesłanki ustawowe do pobierania zasiłku stałego, został poinformowany aby niezwłocznie po uprawomocnieniu się ww. decyzji zwrócić się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z wnioskiem o przyznanie prawa do zasiłku stałego. organ wskazał, że wnioskodawca, choć nie uważał się za osobę bezdomną, nie złożył odwołania od ww. decyzji. Nie złożył też wniosku do MOPS w Z. o przyznanie zasiłku stałego. W związku z tym Kierownik Ośrodka w O., mając na uwadze dobro klienta w zachowaniu ciągłości świadczenia, wystąpił z takim wnioskiem w imieniu wnioskodawcy do MOPS w Z. W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Burmistrz Miasta i Gminy Z. w piśmie z [...] kwietnia 2021 r. poinformował, że [...] marca 2021 r. R. K. zmarł. Odnosząc się do wniosku, organ wniósł o wskazanie Burmistrza Miasta i Gminy O. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie zasiłku stałego R. K. oraz do rozpoznania wniosku o zasiłek celowy na zakup usługi energetycznej (doprowadzenie prądu do działki w miejscowości M.). Burmistrz Miasta Z. przypomniał, że ze stanowiskiem organu pomocy społecznej w O. nie zgodził się sam wnioskodawca, wskazując, że nie jest osobą bezdomną. W dniu [...] listopada 2020 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy w Z. wpłynęło pismo R. K., w którym podnosił, że nie jest osobą bezdomną i stanowisko Kierownika MOPS w O. uważa za bezzasadne zwłaszcza z uwagi na wieloletnią pomoc uzyskiwaną od tej jednostki. Wskazał, że na terenie Gminy O. zamieszkuje od 20 lat i dopiero w 2020 r. został uznany za osobę bezdomną przez tamtejszą jednostkę pomocy społecznej. Organ ustalił, że wnioskodawca był zameldowany na pobyt stały w Z. W Z. istnieje także budynek mieszkalny, stanowiący własność jego zmarłej matki pod adresem [...]. Wnioskodawca, ok. 15-20 lat temu, zrezygnował z korzystania z pomocy Ośrodka i przeprowadził się do Gminy O. Tam było jego centrum życia, spraw codziennych i tam mieszkał od dłuższego czasu z wolą stałego pobytu. Co więcej, wnioskodawca sam wyrażał zamiar i wolę stałego pobytu w O. a nie w Z. Podejmowane przez niego działania, w tym złożenie wniosku o zasiłek celowy na doprowadzenie przyłącza energii elektrycznej, starania o wyczyszczenie studni, zakup opału były odnotowywane w dokumentacji MOPS w O. i dotyczyły nieruchomości zlokalizowanych na terenie tej gminy. Wnioskodawca w poprzednich latach otrzymywał zasiłek stały oraz zasiłki celowe również od MOPS w O. Swoje stanowisko ten organ pomocy społecznej zmienił dopiero w październiku 2020 r. i uznał się za niewłaściwy pomimo wieloletniego przyznawania form wsparcia. Zdaniem Burmistrza Miasta Z. wnioskodawca nie spełniał warunków do uznania go za osobę bezdomną w świetle art. 6 pkt 8 u.p.s. Wnioskodawca zamieszkiwał w budynku przeznaczonym do rozbiórki, a przejściowo w kontenerze socjalnym, ale cały czas posiadał zameldowanie na pobyt stały w Z. Lokal (budynek) w Z. nie został zaś zakwalifikowany jako lokal, w którym nie mógł zamieszkać. To sam wnioskodawca podjął samodzielną decyzję o zamieszkaniu w swojej drugiej nieruchomości (według wiedzy organu był jedynym następcą prawnym po swojej matce) i manifestował tę wolę wobec organu pomocy społecznej w O. przez okres co najmniej 15 lat. Burmistrz Miasta Z. podniósł, że – mając na uwadze przepisy art. 101 ust. 1 i art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740), powoływanej dalej jako "K.c." - miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której koncentrują się czynności życiowe danej osoby, bez względu na adres jej zameldowania. Z uwagi więc na niespełnianie przez R. K. przesłanek do zakwalifikowania go do osób bezdomnych, zastosowanie w sprawie powinien mieć art. 101 ust. 1 u.p.s. i właściwość jednostki pomocy społecznej w O. Zarządzeniem z [...] maja 2021 r. Przewodniczący Wydziału I wezwał Burmistrza Miasta i Gminy O. do wskazania, czy wobec śmierci wnioskodawcy podtrzymuje swój wniosek z [...] grudnia 2020 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość. W piśmie z [...] maja 2021 r. Burmistrz Miasta i Gminy O. wskazał, że podtrzymuje złożony wcześniej wniosek. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne rozpoznają, na mocy art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", spory o właściwość oraz spory kompetencyjne. W przedmiotowej sprawie negatywny spór o właściwość powstał pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy O. a Burmistrzem . gdyż żaden z nich nie uznał się za organ właściwy do rozpoznania i załatwienia wniosku R. K. z [...] listopada 2020 r. o przyznanie zasiłku stałego i celowego. Z informacji przekazanych przez Burmistrza Miasta Z. w odpowiedzi na wniosek wynika, że R. K. zmarł [...] marca 2021 r. W aktach sprawy znajduje się też kopia potwierdzona za zgodność odpisu skróconego aktu zgonu z [...] kwietnia 2021 r. nr [...]. Zgodnie z art. 161 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe: 1. jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę; 2. w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania; 3. gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Zgodnie z art. 193 P.p.s.a. jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. W tej sytuacji należy odwołać się do przepisów regulujących postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym. W sprawie nie ulega wątpliwości, że przedmiot postępowania administracyjnego, tj. przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego i celowego dotyczył wyłącznie praw ściśle związanych z R. K. Postępowanie o rozstrzygnięcie sporu o właściwość staje się natomiast bezprzedmiotowe, gdy istniejący w chwili wszczęcia postępowania spór o to, kto jest właściwy do załatwienia sprawy administracyjnej przestał istnieć również z tej przyczyny, że wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy nie jest już konieczne z uwagi na fakt, że strona - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - zmarła. Z akt sprawy wynika, że organy pozostają także w sporze co do refundacji wydatków tytułem przyznanych R. K. świadczeń w miejscu pobytu osobie bezdomnej, jak określił to MOPS w O. Wyjaśnienia wymaga więc, że zwrot wydatków gminie, która przyznała świadczenia w miejscu pobytu, na podstawie art. 101 ust. 7 u.p.s., nie podlega rozstrzygnięciu w formie decyzji administracyjnej. Przepis art. 101 ust. 7 u.p.s. nie odnosi się do organów, ale do samych gmin, które są osobami prawnymi, stąd spór taki stanowić może podstawę do wszczęcia sprawy cywilnej (por. postanowienia NSA z: 28 lutego 2007 r. sygn. akt I OW 73/06, 22 grudnia 2008 r. sygn. akt I OW 97/08, 2 lipca 2010 r. sygn. akt I OW 55/10, 6 września 2013 r. sygn. akt I OW 82/13 i 3 grudnia 2013 r. sygn. akt I OW 248/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 w związku z art. 15 § 2 oraz art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. O zwrocie wpisu nie orzeczono, ponieważ Burmistrz Miasta i Gminy O. nie cofnął wniosku (por. art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).