II FSK 2301/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Grażyna Nasierowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 1083/17 w sprawie ze skargi R. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 25 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od R. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE 1. Wyrokiem z 12 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 1083/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę R. S. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ odwoławczy) z 25 lipca 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. 2. W skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącego zaskarżył rzeczony wyrok w całości, zarzucając naruszenie następujących przepisów: I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. - Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na merytoryczne, materialne rozstrzygnięcie sprawy poprzez: 1) naruszenie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. – Dz. U. z 2016 r. poz. 599 z późn. zm., dalej: u.p.e.a.), a zwłaszcza art. 71 w zw. z art. 1 ust. 2 i art. 2 u.p.e.a., w przedmiocie naruszenia zasady proporcjonalności przy badaniu granicy swobody organu administracyjnego w zakresie uznania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy; 2) art. 31 ust. 3 Konstytucji w przedmiocie naruszenia zasady proporcjonalności przy badaniu granicy swobody organu administracyjnego w zakresie uznania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy; 3) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegającego na przyjęciu przez sąd pierwszej instancji stanu faktycznego ustalonego przez organ (rzeczywistego), mimo że dokonane przez organ ustalenia nie są wystarczające do przyjęcia braku podstawy do występowania przesłanki bezskuteczności egzekucji, gdyż ustalonych bez wyczerpującego rozpatrzenia całego dostępnego materiału dowodowego na okoliczność wypłacalności skarżącego oraz wpływu tej przesłanki na skuteczność egzekucji; 4) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegającego na dokonaniu niewystarczających ustaleń faktycznych w przedmiocie skuteczności egzekucji, naruszając przez to ustawę; 5) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegającego na naruszeniu zasady prawdy obiektywnej w wyniku przyjęcia bez wyczerpującego postępowania, iż skarżący pozostaje wypłacalny; II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez oddalenie przez WSA w Gliwicach skargi na postanowienie organu odwoławczego, mimo iż organ ten, w swoim rozstrzygnięciu nie odniósł się w sposób właściwy do wszystkich żądań i okoliczności powoływanych przez skarżącego, jako że rozpatrzył sprawę wyłącznie w oparciu o przepisy art. 59 § 1 u.p.e.a., podczas gdy powinien również zbadać, czy w sprawie zachodzą podstawy do umorzenia postępowania w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a., w szczególności z uwagi na fakt, iż skarżący w pismach kierowanych do organu egzekucyjnego powoływał się na brak jakiegokolwiek majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji, a w odwołaniu skierowanym do organu odwoławczego wskazywał wprost na art. 59 § 2 u.p.e.a., przy czym opisane naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ rozpatrzenie wniosku skarżącego w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. mogło doprowadzić do uwzględnienia wniosku skarżącego i umorzenia postępowania egzekucyjnego; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. – Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm., dalej: k.p.a.) poprzez oddalenie przez WSA w Gliwicach skargi na postanowienie organu odwoławczego mimo naruszenia przez organ wskazanych przepisów k.p.a. oraz przekroczenie granic uznania administracyjnego, jako że nie wyjaśnił on dokładnie stanu faktycznego sprawy, zaniechał odniesienia się do dowodów i wyjaśnień przedstawionych przez skarżącego, wyciągnął wnioski nieuwzględniające tych dowodów i wyjaśnień, jak również nie odniósł się w uzasadnieniu rozstrzygnięcia do wszystkich dowodów i wyjaśnień przedstawionych przez skarżącego. Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi. Nadto na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. skarżący zrzekł się rozprawy. Skarżący zawnioskował nadto o dopuszczenie dowodów oznaczonych nr 1-10 na okoliczność braku majątku własnego, dalej dochodów oraz wydatków przewyższających sumę zobowiązań codziennych dalej, egzekwowanych przez organy skarbowe, konieczności skierowania sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo w dacie 12 lipca 2018 r. do sądu pierwszej instancji wpłynęła kolejna odpowiedź organu na ww. skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Wyrokowi sądu pierwszej instancji zarzuca się przede wszystkim nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, co spowodowało w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną niezasadne oddalenie skargi. Jak słusznie podkreślił Sąd pierwszej instancji postępowanie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego wszczęte zostało na wniosek zobowiązanego, który powoływał się wyłącznie na okoliczności wymienione w art. 59 § 2 u.p.e.a. Złożony przez skarżącego wniosek zakreślał zatem ramy postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z tego względu organy - prowadząc to konkretne postępowanie wpadkowe - miały obowiązek rozważyć zasadność umorzenia postępowania w kontekście przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego określonej w art. 59 § 2 u.p.e.a. Zgodnie zaś z tym przepisem postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Zastosowanie art. 59 §2 u.p.e.a. wymaga zatem potwierdzenia ewidentnej i definitywnej bezskuteczności egzekucji spowodowanej brakiem majątku przewyższającego wydatki egzekucyjne. Sąd pierwszej instancji oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy wyjaśnił, że orzekające w sprawie organy obu instancji wykazały, że zobowiązany posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia wypłacanego przez Wojskowe Biuro Emerytalne. Pozostaje we wspólności ustawowej małżeńskiej z żoną, która pobiera emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Majątek wspólny małżonków stanowią także nieruchomości : mieszkanie własnościowe, dwie nieruchomości gruntowe oraz garaż. Na mocy art. 29 § 1 w związku z art. 26 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 201 z późn. zm.) odpowiedzialność podatnika za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki obejmuje bowiem nie tylko cały majątek tegoż podatnika, ale także majątek wspólny tego podatnika i jego małżonka. Skarżący w skardze nie kwestionował wskazywanych przez organy obu instancji danych dotyczących jego majątku, są one udokumentowane w aktach sprawy, a z załączonego przez stronę do wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego spisanego przez poborcę skarbowego w dniu 17 marca 2016 r. wynika m.in., że nieruchomość, której w ½ właścicielem jest skarżący została wyceniona w operacie szacunkowym na kwotę 193.000 zł. Zamieszczone w skardze kasacyjnej wyliczenia potwierdzają, że wspólne dochody małżonków pozwalają na kontynuację postępowania egzekucyjnego. Również wskazania skargi kasacyjnej co do posiadanych nieruchomości w żaden sposób nie wykazują, aby ewentualna egzekucja w tym zakresie miała okazać się bezpodstawna. Bezzasadny i niezrozumiały jest zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 59 §2 u.p.e.a. poprzez oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach i rozpatrzenie sprawy wyłącznie na podstawie art. 59 §1 u.p.e.a. Podstawą rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie był art. 59 §2 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie wymienionego przepisu w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowościowymi. Organ egzekucyjny ma zatem prawo umorzenia postępowania, gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka, nie ciąży na nim jednak w tym zakresie żaden obowiązek. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy ustalono, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie, w zakresie w jakim było to niezbędne z punktu widzenia przesłanek zawartych w art. 59 §2 u.p.e.a., nosi cechy zupełności, a jego ocena w sposób jednoznaczny wskazuje na konieczność dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący nie podważył ustaleń faktycznych dokonanych przez organ egzekucyjny i zaakceptowanych następnie przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania należy zatem uznać za bezzasadne. W skardze kasacyjnej wadliwie powołano się na art. 141 §4 p.p.s.a. jako przepis prawa materialnego. Przepis ten jest przepisem prawa procesowego. Przepis ten może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. Inna jest natomiast sytuacja, jeżeli uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia wskazuje jaki stan faktyczny sprawy został przez sąd przyjęty i dlaczego. Wówczas przepis art. 141 §4 p.p.s.a. nie może stanowić wystarczającej podstawy kasacyjnej. Bez odniesienia się bowiem do treści art. 145 §1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami postępowania administracyjnego nie jest możliwe skuteczne zakwestionowanie stanowiska sądu pierwszej instancji, który formalnie z nałożonego na niego obowiązku się wywiązał, ale w ocenie strony przyjęte ustalenia są merytorycznie błędne ( uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09). Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób jednoznaczny wynika stanowisko Sądu co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. To, że skarżący nie zgadza się z przyjętymi ustaleniami faktycznymi (czy też wskazuje, że są one niewystarczające) nie stanowi podstawy do stawiania zarzutu naruszenia art. 141 §4 p.p.s.a. bez powiązania go z innymi przepisami procedury sądowoadministracyjnej oraz administracyjnej. Uzasadniając zarzuty co do naruszenia art. 71 w zw. z art. 1 ust.2 i art. 2 u.p.e.a. oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji w przedmiocie naruszenia zasady proporcjonalności przy badaniu granicy swobody organu administracyjnego w zakresie uznania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, wnoszący skargę kasacyjną nie zgadza się z oceną zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Powyższe zarzuty nie mogą prowadzić do próby zakwestionowania ustaleń faktycznych w sprawie. Ponadto wskazać należy, że art. 71 u.p.e.a. zawiera trzy paragrafy, art. 1 tej ustawy trzy punkty (nie ustępy), a art. 2 trzy paragrafy. Brak precyzji co do naruszonych jednostek redakcyjnych poszczególnych przepisów również uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do wymienionego wyżej zarzutu skargi kasacyjnej. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 §2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzekł natomiast stosownie do art. 204 pkt 1 tej ustawy.