III SA/Kr 1828/14

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Molczyk po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. W. – M. na postanowienie Wojewody z dnia 12 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na skutek sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 19 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1828/14 postanawia: I. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych; II. ustanowić dla skarżącej adwokata, którego wyznaczyła Okręgowa Rada Adwokacka. UZASADNIENIE K. W. – M. (dalej: skarżąca) wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ze skargą na postanowienie Wojewody z dnia 12 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. Jednocześnie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżąca podała następujące informacje o swojej sytuacji: skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód netto wynosi 1.992,37 zł i obejmuje emeryturę w wysokości 1.292,37 zł i dochód z działalności gospodarczej w kwocie 700 zł. Skarżąca nie posiada żadnego majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Jej majątek został w całości zlicytowany w czerwcu 2012 r. i oddany wierzycielowi w czerwcu 2014 r. Skarżąca wskazała na brak możliwości wygospodarowania własnych środków na pokrycie kosztów wynagrodzenia obrońcy oraz nieznajomość zawiłych przepisów prawa. Od rozwodu w 2011 r. skarżąca przebywa u znajomych lub dalszych krewnych, lecz gospodaruje sama. Z działalności gospodarczej, która ma być prowadzona do grudnia 2014 r. pozostaje stronie ok. 700 zł, pozostała część przekazywana jest komornikowi sądowemu i przeznaczana na koszty samozatrudnienia. Część emerytury skarżąca przeznaczyła na naprawę samochodu użyczanego do pracy w terenie. Miesięczne koszty utrzymania skarżącej przedstawiają się następująco: 270,40 zł na ubezpieczenie zdrowotne, 300 zł na mieszkanie i media, 150 zł na leki i ok. 500 zł na żywność. Na wezwanie skarżąca wyjaśniła, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza została zawieszona z dniem 30 grudnia 2014 r., a od 2 lub 3 lutego 2015 r. działalność ta będzie całkowicie zamknięta. Skarżąca nie ma potwierdzenia wysokości opłat, które ponosi za mieszkanie i media, ponieważ nie otrzymuje za nie pokwitowania. Do pisma zostały załączone kopie następujących dokumentów: zeznania PIT-36 za 2013 rok, deklaracji VAT-7 za miesiące październik, listopad i grudzień 2014 roku, potwierdzenia Urzędu Miejskiego o zawieszeniu z dniem 30 grudnia 2014 roku działalności prowadzonej przez stronę, przekazów pocztowych wypłaty emerytury za grudzień 2014 r. i styczeń 2015 r. (1.292,37 zł), pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym o stanie prowadzonych spraw, z których wynika, że na dzień 10 września 2014 roku zadłużenie strony wynosiło łącznie 670.125,77 zł, zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym o przejęciu egzekucji do dalszego prowadzenia oraz o zajęciu wierzytelności, trzech wyciągów z rachunku bankowego strony za okres od 1 października do 31 grudnia 2014 roku (saldo: 0,32 zł), dokumentu dostawy wyrobów węglowych z dnia 12 grudnia 2014 r. z paragonem potwierdzającym płatność w kwocie 153,40 zł oraz recepty za lekarstwa na kwotę 71,95 zł. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1828/14, Referendarz sądowy ustanowił dla niej adwokata i oddalił wniosek o zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia, dotyczącym orzeczenia o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, skarżąca podtrzymała swoje pierwotne żądanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (§ 2), a w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Sąd zauważa przy tym, że z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 610/14, LEX nr 1465282). W ocenie Sądu, skarżąca rzeczowo i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację materialną, umożliwiając dokonanie rzetelnej analizy jej możliwości płatniczych. Z przedstawionych przez skarżącą informacji wynika, że skarżąca znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej spowodowanej przede wszystkim toczącymi się wobec niej postępowaniami egzekucyjnymi. Skarżąca uzyskuje stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego, a ponadto przez pewien okres usiłowała uzyskać dodatkowe środki finansowe z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Należy jednak zauważyć, że wszystkie ewentualne dochody skarżącej są w części objęte zajęciem komorniczym. Sąd uznał za wiarygodne twierdzenia skarżącej o znikomych szansach wygenerowania dodatkowego dochodu, tym bardziej, że na skarżącej ciążą zwyczajne wydatki związane z codziennym funkcjonowaniem, jak również korzystaniem z opieki medycznej. Nie bez znaczenia jest tu fakt, że skarżąca nie posiada stałego mieszkania i korzysta z gościnności przyjaciół i krewnych. Jej twierdzenia co do braku możliwości wygospodarowania środków na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym w niniejszej sprawie należało zatem uznać za wiarygodne. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że skarżąca wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z tego względu Sąd postanowił o zwolnieniu jej od kosztów sądowych i ustanowieniu dla skarżącej adwokata, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. Jednocześnie należy wyjaśnić, że orzeczenie o ustanowieniu dla skarżącej adwokata stanowi potwierdzenie dotychczasowego rozstrzygnięcia Referendarza sądowego i w związku z wyznaczeniem adwokata przez Okręgową Radę Adwokacką zarządzeniem z dnia 24 marca 2015 r. nie doprowadzi do zmiany pełnomocnika skarżącej ani ustanowienia dla niej kolejnego pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze postanowiono jak w sentencji.