II FZ 905/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Antoni Hanusz po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. K. na postawienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 4 września 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 115/12 odmawiające zmiany postanowienia w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 30 grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowych. postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z dnia 4 września 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 116/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 marca 2012 r. odmawiającego K. K. (zwany dalej: skarżącym) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 30 grudnia 2011 r. w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowych. 2. Sąd pierwszej instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 16 maja 2012 r. sąd oddalił złożoną przez stronę skargę. Pismem z dnia 5 lipca 2012 r. pełnomocnik skarżącego wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, do której dołączył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący ponownie wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych wskazał, że wraz z żoną uzyskują dochody z tytułu umowy o pracę oraz z działalności gospodarczej w łącznej wysokości 2.813,72 zł brutto miesięcznie, przy czym ponoszą koszty utrzymania (łącznie z zakupem żywności i leków) w wysokości 2.813 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie sądu skarżący przedłożył kopie rachunków za media. Jednocześnie oświadczył, że wraz z żoną nie posiadają rachunków bankowych i lokat, a ponadto samochód, który posiadają od 10 lat, jest niesprawny i nie jest eksploatowany. 3. Uzasadniając wydane postanowienie sąd pierwszej instancji wskazał, że skoro postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 30 marca 2012 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stało się prawomocne, to ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w w/w zakresie mógł być rozpoznany jedynie w kontekście przesłanek z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) zwana dalej: u.p.p.s.a. Wątpliwości sądu wzbudziły wskazane przez stronę wysokości poszczególnych wydatków ponoszonych na utrzymanie, w szczególności wysokość wydatków na media, która nie znalazły potwierdzenia w przedłożonych następnie na wezwanie Sądu fakturach dokumentujących ich nabycie. Wskazano, że według oświadczenia miesięczny wydatek na wodę wynosi 230 zł podczas, gdy według faktury dokumentującej nabycie wody i odprowadzanie ścieków za okres od 1 lutego do 27 kwietnia 2012 r. strona poniosła wydatek w wysokości 306,86 zł, co odpowiadało kwocie ok. 102,29 zł miesięcznie. Podobne uwagi sąd uznał, że należałoby odnieść do wydatków ponoszonych na gaz i energię elektryczną. Budziło to wątpliwości, co do wysokości pozostałych pozycji wskazanych we wniosku wydatków rodziny. W konsekwencji uniemożliwiło to sądowi dokonanie bezsprzecznej oceny, co do tego, jaką kwotą po dokonaniu zapłaty za należności z w/w tytułów, skarżący dysponuje. W tym kontekście samo ustalenie, co do tego, że wysokość dochodów rodziny skarżącego uległa obniżeniu o kwotę 1.391,28 zł, tj. o ok. 1/3 w porównaniu do danych według pierwotnego wniosku, wobec braku niepodważalnych ustaleń, co do wysokości wydatków strony, nie mogło stanowić uzasadnionej podstawy do twierdzenia o wystąpieniu przesłanki, o której mowa w art. 165 u.p.p.s.a. Sąd dokonując ponadto porównania stanu majątkowego skarżącego poddanego analizie w uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 marca 2012 r., jak i wyłaniającego się z aktualnie złożonego wniosku nie stwierdził, by zaszła istotna zmiana, co do poszczególnych składników majątku skarżącego i jego żony. W szczególności na taką okoliczność nie wskazywał we wniosku sam skarżący. Wraz z żoną w dalszym ciągu są właścicielami 4 nieruchomości o łącznej wartości 2.150.000 zł. Za aktualne uznano uwagi poczynione w uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 marca 2012 r., co do ewentualnego wykorzystania przedmiotowych nieruchomości celem osiągnięcia dodatkowych źródeł przychodów np. z tytułu najmu bądź dzierżawy, czy w przypadku nieruchomości rolnej – z jej uprawy i w związanych z tym płatności obszarowych. Przeszkody dla tej możliwości nie stanowił fakt ustanowienia na tych nieruchomościach hipotek, w tym również przymusowych. Ponadto skarżący nie sygnalizował zmiany okoliczności sprawy w zakresie posiadanych przez niego i jego żonę udziałów w spółkach z o.o. o łącznej wartości 150.000 zł, co jak zaznaczono w uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 marca 2012 r., wykluczało możliwość uznania go za osobę na tyle ubogą, aby uzasadnione było zwolnienie go od kosztów sądowych. Sąd w tych warunkach uznał, że skarżący nie wykazał, iż po wydaniu prawomocnego postanowienia z dnia 30 marca 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy jego sytuacja majątkowa uległa istotnej zmianie. 4. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił sprzeczność dokonanych ustaleń z rzeczywistym sanem faktycznym i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu odnosząc się do wątpliwości sądu w zakresie prawidłowości wysokości pozycji dotyczących wydatków rodziny wskazał, że różnica między zadeklarowaną fakturą w oświadczeniem wynika z faktu, że ponosi on dodatkowy koszt w wysokości 110 zł z uwagi na konieczność kupowania wody butelkowanej. Natomiast w zakresie posiadanych nieruchomości rolnych podniesiono, że nie wydzierżawiany nikomu majątek przez lata nieremontowania uległy zniszczeniu. Natomiast posiadane udziały w spółkach to jedynie zapisy księgowe i nie można ich zamienić na gotówkę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało je oddalić. 5. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji prawidłowo potraktował kolejny wniosek strony w tej sprawie, jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia w trybie art. 165 u.p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienie niekończące postępowania w sprawie, które jest prawomocne, może być zmienione, jednakże warunkiem tej zmiany jest zmiana okoliczności sprawy. Innymi słowy warunkiem bezwzględnym weryfikacji orzeczenia prawomocnego w przypadku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez zainteresowanego, że okoliczności dla rozstrzygnięcia istotne - a więc sytuacja materialna - uległy zmianie na tyle ważkiej, że uzasadniają one zmianę orzeczenia prawomocnego. Pamiętać przy tym należy, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Rozpoznając wniosek skarżącej, Sąd pierwszej instancji zobowiązany był zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie a przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżącej w dacie wydania uprzedniego postanowienia, a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Takiej analizy sąd pierwszej instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Sąd pierwszej instancji prawidłowo dostrzegł tożsamość podnoszonych przez skarżącego argumentów, jak również zmianę dochodu. Sąd wskazał na wątpliwości związane z ponoszonymi przez stronę wydatkami na utrzymanie, w szczególności wysokość wydatków na media, która nie znalazły potwierdzenia w przedłożonych następnie na wezwanie sądu fakturach dokumentujących ich nabycie. Wskazano również, że skarżący wraz z żoną w dalszym ciągu są właścicielami 4 nieruchomości o łącznej wartości 2.150.000 zł, które nadal nie są wykorzystywane w celu ewentualnego osiągnięcia dodatkowych źródeł przychodów np. z tytułu najmu bądź dzierżawy, czy w przypadku nieruchomości rolnej – z jej uprawy i w związanych z tym płatności obszarowych. Ponadto skarżący nie sygnalizował zmiany w zakresie posiadanych wraz z małżonkiem udziałów w spółkach o łącznej wartości 150.000 zł. Dlatego za uzasadniony należało uznać wniosek sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, iż po wydaniu prawomocnego postanowienia z dnia 30 marca 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy jego sytuacja majątkowa uległa istotnej zmianie w stosunku do tej, jaka była przedmiotem wcześniejszej oceny. A tym samym trafnie uznano, że brak było przesłanek do zastosowania art. 165 u.p.p.s.a. 6. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 u.p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.