III SA/Gd 212/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2021 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...]na rzecz skarżącej J.K. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Prezydent Miasta decyzją z dnia 16 listopada 2020 r. nr [...] odmówił P. K. przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2020 r. do dnia 30 września 2021 r. Decyzja została skierowana do J. K.-K. (dalej zwanej "stroną") jako przedstawiciela osoby uprawnionej. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ powołał art. 10 § 1, art. 79a § 1, art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej powoływanej jako "k.p.a.", art. 1a, art. 2 pkt 2, pkt 4, pkt 5, pkt 11, pkt 12, pkt. 17, pkt 18, art. 9 ust. 2, ust. 3, ust. 4a, art. 12, art. 15 i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 808 ze zm.), powoływanej dalej także jako "ustawa" oraz rozporządzenie Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach w sprawach o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1467). W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie dokumentów uzyskanych z systemów teleinformatycznych Ministerstwa Finansów i ZUS, oraz zaświadczenia komornika sądowego z dnia 15 września 2020 r. ustalono, iż rodzina strony, składającą się z dwóch osób, w 2019 r. uzyskała dochód w kwocie 26.242,25 zł netto. Po uwzględnieniu utraty dochodu z tytułu utraty zatrudnienia w 2019 r. oraz po doliczeniu uzyskanego dochodu za 2019 r., dochód miesięczny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 1.313,24 zł netto i przekroczył kwotę 900 zł, to jest określone w art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. J. K.-K. odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że jej córka jest osobą niepełnosprawną, wydatki na córkę są wysokie. W związku z tym strona musi ciężko pracować, a komornik jest w stanie wyegzekwować jedynie niewielkie kwoty alimentów. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19 stycznia 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu stwierdził, że zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 900 zł (art. 9 ust. 2 ustawy). Jak wynika z akt sprawy, organ pierwszej instancji wziął pod uwagę stosowne przepisy i ustalił, na podstawie danych zawartych w systemie informatycznym, oświadczenia strony z dnia 23 września 2020 r., zaświadczenia komornika sądowego z dnia 15 września 2020 r. o kwotach wyegzekwowanych na rzecz wierzyciela w 2019 r., że w 2019 r. dochód rodziny wynosił ogółem 26.242,25 zł netto. Po uwzględnieniu utraty dochodu z powodu utraty zatrudnienia w 2019 r. oraz doliczeniu dochodu uzyskanego z tytuły zatrudnienia za okres od marca 2019 r. do grudnia 2019 r. w wysokości miesięcznej 2.530,59 zł oraz dochodu ustalonego w kwocie miesięcznej 95,87 zł na podstawie w zaświadczenia komornika sądowego (2.626,46 zł) - miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę wyniósł 1.313,24 zł i przekroczył kryterium dochodowe. W tej sytuacji organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organ dodał, że ustalony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, zgodnie z warunkami opisanymi w art. 9 ust. 2a i 2b powoływanej ustawy, nie pozwala na ustalenie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości różnicy między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie. W ocenie organu odwoławczego, przedstawione w odwołaniu argumenty nie dają podstawy do zmiany kwestionowanej decyzji, gdyż przepisy ustawy szczegółowo określają przesłanki przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. J. K.-K., reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Nadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego mające wpływ na treść skarżonej decyzji, to jest: - art. 77 § 1 w zw. z art. 7 oraz art. 80 k.p.a., poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w niniejszej sprawie, a tym samym wydanie decyzji w oparciu o wybiórczy materiał dowodowy, oceniony przez organ administracji w sposób dowolny, a w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że dochód miesięczny strony dzieli się na dwie osoby, pomimo iż strona w dalszym ciągu ma obowiązek alimentacyjny względem swojej pełnoletniej lecz niesamodzielnej córki M. K. i zgodnie z tym, dochód rodzinny organ winien podzielić na trzy osoby; - art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie w sposób budzący zaufanie do organów administracji uzasadnienia faktycznego swojej decyzji; - art. 9 k.p.a. poprzez nienależyte informowanie skarżącej o okolicznościach faktycznych sprawy, mających znaczenie dla właściwego załatwienia sprawy to jest przyznania świadczenia na rzecz małoletniej P. K. - co też doprowadziło do błędnego nieujawnienia członka rodziny to jest córki M. K., która pozostaje na utrzymaniu skarżącej. Skarżąca zarzuciła również błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu przez organ, że dochód strony przeznaczony jest na utrzymanie dwóch osób, podczas gdy przeznaczony jest on na utrzymanie trzech osób. Nadto, strona wnioskowała o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci oświadczenia potwierdzającego podejmowanie nauki na uczelni wyższej przez M. K. i pozostawaniu na utrzymywaniu skarżącej, na okoliczność istnienia obowiązku alimentacyjnego matki względem M. K., braku samodzielności po stronie M. K., nieuwzględnienia przez organ administracji jednego członka rodziny podczas podejmowania decyzji w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych na rzecz P. K., błędnego wyliczenia przez organ administracji dochodu rodziny w przeliczeniu na jedną osobę. Uzasadniając zarzuty skarżąca wskazała, że organ administracji nie uwzględnił faktu, że skarżąca utrzymuje nie tylko małoletnią córkę, ale także córkę – M. K., która mimo, iż jest pełnoletnia, w dalszym ciągu nie jest w stanie utrzymywać się samodzielnie. M. K. wciąż się uczy, jest studentką pedagogiki i wsparcie finansowe matki jest jej niezbędne, by ukończyła studia. Strona ma zatem do tej pory obowiązek alimentacyjny względem swojej pełnoletniej córki, a w konsekwencji organ administracji powinien podzielić dochód rodziny nie na dwie osoby, a na trzy osoby. Skarżąca wskazała, że M. K. nie może korzystać z pomocy ojca, który nie wywiązuje się względem niej z obciążającego go obowiązku alimentacyjnego. Organy nie poinformowały skarżącej, że we wniosku winna ona ujawnić drugie dziecko, które jest na jej utrzymaniu - a nie tylko to, którego wniosek dotyczy. Dokonując właściwych obliczeń z uwzględnieniem drugiej córki jako członka rodziny dochód miesięczny w przeliczeniu na osobę wynosi 875,48 złotych i tym samym nie przekracza kryterium uprawniające do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego, organy prawidłowo także zastosowały przepisy prawa materialnego do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Niemniej jednak w sprawie zaistniałą podstawa wznowieniowa uzasadniająca uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca powołała się na nową, istotną, nieznaną organowi okoliczność, która istniała w dniu wydania decyzji (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). Okolicznością tą jest istnienie trzeciego członka rodziny, który nie został przez skarżącą wskazany w złożonym wniosku i nie został uwzględniony przez organ przy wyliczeniu dochodu rodziny. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit b p.p.s.a., podstawę uchylenia decyzji stanowi m.in. naruszenie prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zaznaczyć należy, że w zakresie wykładni art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w piśmiennictwie ukształtowały się dwa poglądy. Według pierwszego z nich nie ma podstaw, by pojęcie "naruszenia prawa" w rozumieniu ww. przepisu ograniczać jedynie do części przesłanek wznowienia postępowania. Naruszenie prawa nie może bowiem być odnoszone tylko do sytuacji, gdy zachodzi prosta sprzeczność między treścią przepisu a sposobem jego zastosowania przez organ administracji. Zwolennicy tego poglądu wskazują, że każda podstawa wznowienia postępowania administracyjnego jest tożsama z "naruszeniem prawa" i powinna być brana pod uwagę w toku sądowej kontroli decyzji (tak m.in. NSA w wyrokach z dnia 13 marca 2019 r. sygn. akt II OSK 3632/18, z dnia 23 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 2947/14, z dnia 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OSK 815/11; z dnia 9 grudnia 2011 r. sygn. akt II OSK 807/11 oraz powołane w tych wyrokach orzecznictwo). Zwolennicy drugiego poglądu wskazują natomiast, że sam fakt zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania nie przesądza o wadliwości decyzji w stopniu uzasadniającym konieczność jej uchylenia. Warunkiem bowiem zastosowania tego przepisu jest stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania. Ujawnienie zatem nowych istotnych dla sprawy okoliczności lub dowodów istniejących w dacie wydawania decyzji, a nieznanych organowi w dacie jej wydawania, będzie stanowiło podstawę do uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy powiązane będzie z jakimiś zaniedbaniami ze strony organu (tak m.in. NSA w wyrokach z dnia 25 maja 2017 r. sygn. akt II OSK 1714/16, z dnia 17 maja 2011 r. sygn. akt I GSK 227/10, z dnia 28 czerwca 2018 r. sygn. akt II OSK 3284/17). Sąd przychyla się do pierwszego z wyrażonych stanowisk. Zaistnienie przesłanki wznowieniowej może wystąpić zupełnie niezależnie od sposobu działania organu załatwiającego sprawę (np. w przypadku art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.), a odsyłanie strony na drogę postępowania nadzwyczajnego w sytuacji rozpoznawania skargi przed sądem administracyjnym uznać należy za niecelowe i przedłużające postępowanie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lutego 2020 r. sygn. akt II OSK 145/20 każda podstawa wznowienia postępowania administracyjnego jest tożsama z "naruszeniem prawa" i powinna być brana pod uwagę w toku sądowej kontroli decyzji. W postępowaniu administracyjnym przez wydanie decyzji z naruszeniem prawa rozumie się także takie sytuacje, w których organowi administracji nie można postawić zarzutu naruszenia przepisów w chwili wydawania decyzji. Dotyczy to m.in. podstaw wznowienia postępowania administracyjnego określonych w art. 145 § 1 pkt 5 i 8 k.p.a. Wznowienie postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wymaga stwierdzenia, że nowa okoliczność, może stanowić podstawę wznowienia postępowania - ma charakter istotny - a zatem taki, który wpływa na wynik sprawy. Uchylenie przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w związku ze stwierdzeniem naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wiążące się z ujawnieniem nowych okoliczności lub dowodów, musi być poprzedzone oceną ich przydatności dla potrzeb postępowania prowadzonego przez organ administracyjny po uchyleniu decyzji przez sąd. Dla uchylenia przez sąd zaskarżonego aktu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.b p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie wystarcza samo stwierdzenie, że po jego wydaniu doszło do ujawnienia nowych istotnych dla sprawy dowodów lub okoliczności faktycznych, istniejących w dniu wydania tego aktu, nieznanych organowi orzekającemu, lecz konieczne jest ustalenie ich istotności dla sprawy poprzez dokonanie oceny przydatności dowodów przedstawionych przez stronę dla potrzeb ponownego postępowania przed organem. Istotne dla sprawy będą zatem tylko te dowody lub okoliczności faktyczne, których istnienie lub brak będzie bezpośrednio wpływać na treść orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II OSK 767/20). W niniejszej sprawie wskazywana w skardze okoliczność niewątpliwe ma wpływ na wynik sprawy. Odmowa przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego nastąpiła z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego, przy założeniu, że w skład rodziny skarżącej wchodzą dwie osoby, skarżąca i jej małoletnia córka uprawniona do alimentów. Natomiast zgodnie z art. 2 pkt 12 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie oznacza to także pozostające na utrzymaniu rodziców dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia. Córka skarżącej M. K. ma 24 lata, studiuje i jak wskazała skarżąca, pozostaje na utrzymaniu skarżącej. Na poparcie tej okoliczności skarżąca przedudzia oświadczenie M. K. Wskazana okoliczność ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem uwzględnienie trzeciej osoby jako członka rodziny w istotny sposób wpłynęłoby na obliczenie dochodu członka rodziny oraz prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Fakt, że skarżącej znana była okoliczność przytoczona w skardze (posiadania i utrzymywania 24-letniej, studiującej córki) nie wklucza możliwości powołania się przez nią na tę okoliczność, w sytuacji gdy skarżąca, działająca w toku postępowania administracyjnego bez pełnomocnika, nie miała świadomości znaczenia prawnego tej okoliczności, a w toku postępowania kwestia ta nie podlegała wyjaśnieniu. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji. Wskazania dotyczące ponownego rozpatrzenia sprawy, wynikają z treści uzasadnienia. Organ poczyni ustalenia dotyczące wszystkich członków rodziny skarżącej oraz wysokości ich dochodów, a następnie dokona oceny wniosku skarżącej pod kątem spełnienia kryterium dochodowego przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.) oraz koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Powoływane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl.