II SA/Gl 713/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2021 r. sprawy ze skargi J.B., K.B. na zarządzenie Prezydenta Miasta M. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wpisania budynku do ewidencji zabytków oddala skargę. UZASADNIENIE Skarżące J. B. oraz K. B. są współwłaścicielkami willi znajdującej się na nieruchomości położonej w M., przy ulicy [...]. Z załącznika do zaskarżonego w niniejszej sprawie zarządzenia Prezydenta Miasta M. z dnia [...] r., nr [...], w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków dla Miasta M., wynika, że powyższa nieruchomość została wpisana do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta M. Pismem z dnia 5 października 2020 r. skarżące zwróciły się do Prezydenta Miasta M. (zwanego dalej organem) o nie włączanie karty adresowej ww. nieruchomości do ewidencji. W piśmie przytoczyły definicję zabytku wskazaną w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (obecnie: Dz. U z 2021 r., poz. 710), zwanej dalej u.o.z., wskazując, iż przedmiotowa nieruchomość nie posiada żadnej z cech wskazanych w ww. przepisie, dlatego nie ma podstaw do wpisania jej do gminnej ewidencji zabytków. Skarżące podkreśliły również, że uznanie nieruchomości jako zabytku bez zgody i wiedzy właścicieli stanowi ograniczenie prawa do dysponowania nią. Wskazały, iż budynek wymaga w najbliższym czasie szeregu prac modernizacyjnych, a przepisy dotyczące zabytków w znacznej mierze to ograniczają lub uniemożliwiają. Organ pismem z dnia [...] r. poinformował skarżące, że przedmiotowa nieruchomość została wpisana do Gminnej Ewidencji Zabytków zaskarżonym zarządzeniem na podstawie wykazu zabytków przewidzianych do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków, o którym mowa w art. 7 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 75, poz. 474), zwanej dalej ustawą nowelizującą. Wskazano, iż w opinii Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków obiekt nadal przedstawia wysoką wartość artystyczną i jest świadectwem rozwoju architektury. Zdaniem organu art. 22 ust. 5 u.o.z. wraz z art. 7 ustawy nowelizującej wskazuje, iż wykaz zabytków wojewódzkiego organu konserwatorskiego stanowi wiążącą informację co do zasobu zabytków znajdujących się na terenie gminy. Wyjaśniono, że wszystkie zamieszczone w tym wykazie obiekty powinny być ujęte w katalogu zabytków ewidencji gminnej, a jego pominięcie byłoby uchybieniem. W związku z powyższym kwestia nieujęcia willi skarżących w gminnej ewidencji zabytków nie mogła być rozważana na bieżącym etapie. W skardze na powyższe zarządzenie skarżące zarzuciły naruszenie: - art. 22 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt 1 u.o.z. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. polegające na nieprawidłowym uznaniu, że budynek przy ul. [...] w M. jest "willą" stanowiącą zabytek podlegający wpisowi do gminnej ewidencji zabytków; - § 18 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (obecnie: Dz. U. z 2021 r., poz. 56), zwanego dalej rozporządzeniem, poprzez włączenie do ewidencji karty adresowej zabytku nieruchomego obejmującej sporny obiekt bez sprawdzenia, czy dane zawarte w karcie są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym. W konsekwencji wniesiono o uchylenie zaskarżonego zarządzenia w zakresie włączenia nieruchomości stanowiącej własność skarżących go gminnej ewidencji zabytków. W uzasadnieniu skarżące ponownie wskazały, że aby obiekt spełniał definicją zabytku, musi on reprezentować określoną wartość historyczną, artystyczną lub naukową, natomiast przedmiotowa nieruchomość nie posiada żadnych z ww. wartości. W związku z powyższym zaakcentowano, iż brak było podstaw do wpisania wskazanej nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, iż organ miał obowiązek wprowadzić do gminnej ewidencji zabytków wszystkie zabytki nieruchome umieszczone na liście Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Katowicach z dnia [...] r., znak sprawy: [...]. Uznano, iż nieruchomość należąca do skarżących spełnia definicję zabytku, gdyż kilkukrotnie przechodziła weryfikację Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków i za każdym razem pozostawała na liście budynków wskazanych przez ten organ do wpisania do gminnej ewidencji zabytków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone zarządzenie odpowiada prawu i brak jest podstaw do przyjęcia, że zostało one wydane z naruszeniem prawa dającym podstawę do jego wzruszenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Na wstępie wskazać przyjdzie, że wpis nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków powoduje, co zresztą podniesiono w skardze, powstanie określonej ochrony konserwatorskiej (np. w przypadku obiektów ujętych w gminnej ewidencji zabytków, zgodnie z ustawą prawo budowlane, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę takiego obiektu wymaga uzgodnienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków). Powyższe prowadzi do wniosku, że dokonanie wpisu w gminnej ewidencji zabytków wkracza w uprawnienia właścicielskie skarżących, przez co w ocenie Sądu istnieje interes prawny strony skarżącej, wskazany w art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, do złożenia skargi do sądu administracyjnego. Dlatego też należy przyjąć, iż zaskarżone w niniejszej sprawie zarządzenie stanowi akt organu jednostki samorządu terytorialnego z zakresu administracji publicznej podlegający kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym (art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a.), a skarga na wspomniany akt może być wniesiona w każdym czasie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Stosownie do art. 7 pkt 1 u.o.z. wpis do rejestru zabytków stanowi formę ochrony zabytków. Zgodnie z art. 22 ust. 4 u.o.z. wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Stosownie zaś do treści art. 22 ust. 5 u.o.z., w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 5 lit. b) ustawy nowelizujące, prowadzona przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) gminna ewidencja zabytków winna obejmować: 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru; 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków; 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Stosownie zaś do art. 7 ustawy nowelizującej, w terminie 6 miesięcy od dnia jej wejścia w życie (czyli od dnia 5 czerwca 2010 r.) wojewódzki konserwator zabytków przekaże wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) i staroście wykaz zabytków, o których mowa w art. 1 pkt 5 lit. b niniejszej ustawy oraz wykaz zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Wypada wskazać, iż wspomniane powyżej przepisy określają tryb ujęcia przez organ wykonawczy gminy obiektów w gminnej ewidencji zabytków, której założenie pozostaje w ścisłym związku z działaniami wojewódzkiego konserwatora zabytków obowiązanego do sporządzenia wykazu zabytków, o których mowa w art. 1 pkt 5 lit. b ustawy nowelizującej. W opisanym przypadku nie jest przewidziana możliwość ingerencji organu wykonawczego gminy w strukturę zabytków. Tym samym należy przyjąć, iż sporządzony przez wojewódzkiego konserwatora wykaz zabytków stanowi wiążącą informację co do zasobu zabytków znajdujących się na terenie gminy. Dlatego też wszystkie zamieszczone w nim obiekty powinny być ujęte w ewidencji gminnej, a pominięcie któregokolwiek zabytku przez organ wykonawczy gminy należy uznać za uchybienie, przez które dochodzi do wyjęcia spod ochrony konserwatorskiej obiektu, który z mocy ustawy powinien być nią objęty (zob. wyrok NSA z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt II OSK 2041/15). Wypada podkreślić, iż ustawodawca nie pozostawił organom gminy w tym zakresie żadnej swobody, a kwestia wpisania zabytku do gminnej ewidencji opiera się na swoistym automatyzmie. W orzecznictwie wskazuje się również, iż czynność materialno-techniczna polegająca na wpisie do gminnej ewidencji zabytków sprowadza się jedynie do stwierdzenia, czy dany obiekt jest faktycznie wpisany do wojewódzkiej ewidencji zabytków, a ciężar oceny w tym zakresie spoczywa na organie prowadzącym ewidencję wojewódzką (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Gd 634/20). W niniejszej sprawie wykaz obiektów zabytkowych wyznaczonych przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków został przekazany organowi przy piśmie z dnia [...] r. (skorygowany pismem z dnia [...] r.) i na jego podstawie dokonano wpisu obiektów do ewidencji gminnej. W wykazie tym zarówno przed korektą, jak i po niej, figurowała przedmiotowa nieruchomość (odpowiednio na str. 22 i na str. 10). Wypada również podkreślić, iż ze względu na wskazany powyżej automatyzm nie ma podstaw do badania przez organy gminy cech obiektu podlegającego wpisowi do gminnej ewidencji zabytków, w szczególności spełnienia przez niego ustawowych przesłanek do uznania go za zabytek. W związku z powyższym wpis spornej nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków należy uznać za zgodny z prawem, a przekonanie skarżących, że należący do nich budynek jest pozbawiony cech zabytku pozostaje bez znaczenia dla legalności zaskarżonego zarządzenia. Odnosząc się natomiast do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia § 18 rozporządzenia, wskazać przyjdzie, że powyższa regulacja odnosi się do wszystkich przypadków włączenia kart adresowych zabytków nieruchomych do gminnej ewidencji zabytków, z wyłączeniem trybu wskazanego w art. 7 ustawy nowelizującej, z którym mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Wynika to z opisanego powyżej automatyzmu w zakresie wpisania podanych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków obiektów do gminnej ewidencji, bez dokonywania przez organ wykonawczy gminy jakichkolwiek dodatkowych czynności. Na marginesie wskazać przyjdzie, iż jak wynika z akt administracyjnych sprawy, organ przed dokonaniem wpisu nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków prowadził dodatkowe czynności mające na celu weryfikację zasadności ich zamieszczenia w ewidencji, ale w ocenie Sądu żaden przepis prawa nie nakładał na niego takiego obowiązku z przyczyn opisanych powyżej. Wobec powyższego skarga jako nieuzasadniona podlegała zatem oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. Oddalenie skargi w niniejszej sprawie nie pozbawia skarżących możliwości dochodzenia swoich racji w ewentualnym odrębnym postępowaniu, którego przedmiotem będzie żądanie wykreślenia zabytku z ewidencji. Takie postępowanie nie jest jednak przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie. Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl