II OZ 926/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 8 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia (...) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 910/07 o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania w sprawie ze skargi Stowarzyszenia (...) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 910/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pozostawił bez rozpoznania wniosek Stowarzyszenia (...) o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia (...) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, iż zgodnie z przepisem art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu. Ponieważ wniosek skarżącego nie został złożony na urzędowym formularzu PPPr, skarżący został wezwany do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wobec nieprzedłożenia formularza wniosku w zakreślonym terminie, Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 257 p.p.s.a. pozostawił ten wniosek bez rozpoznania. W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie (...), podniosło, że na mocy art. 24 a ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873, ze zm.), strona powinna być zwolniona z kosztów sądowych. Zwolnienie to nie jest uzależnione od stanu majątkowego organizacji, co wyłącza konieczność wypełnienia formularza PPPr. Podniesiono, że skoro na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego brak jest uregulowań, zgodnie z którymi organizacje pożytku publicznego byłyby zwalniane od kosztów sądowych, to do czasu zatwierdzenia stosownych przepisów odrębnych winien być stosowany bezpośrednio art. 24 powołanej wyżej ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Skarżący powołał się na art. 9 ust. 4 i ust. 5 Konwencji z Aarhus z dnia 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz.U. z 2003 r., Nr 78, poz. 706). Zdaniem skarżącego przepis art. 239 p.p.s.a. w sposób niesprawiedliwy pomija organizacje pożytku publicznego zajmujące się ochroną środowiska i zdrowia ludzi, pozbawiając je prawa do ustawowego zwolnienia od opłat sądowych. To zaś utrudnia realizację celów statutowych Stowarzyszenia i jest sprzeczne z art. 74 ust. 4 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według wzoru ustalonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Sytuację majątkową strony sąd ocenia w oparciu o podane przez nią w formularzu informacje. Okoliczność, iż Stowarzyszenie – zdaniem strony powinno być zwolnione od kosztów sądowych z mocy ustawy nie zwalnia tej strony od złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na wymaganym przepisami prawa formularzu. Stowarzyszenie (...) nie należy do kręgu podmiotów, o których mowa art. 239 p.p.s.a. Natomiast w myśl art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie zwolnienie od opłat sądowych przysługuje organizacjom pożytku publicznego tylko wówczas, gdy przepisy odrębne takie zwolnienie przewidują. Oznacza to, że przepis ten nie stanowi samoistnej podstawy do zwolnienia Stowarzyszenia (...) od kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Przepis art. 239 p.p.s.a., który określa zamknięty katalog podmiotów zwolnionych z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego z mocy ustawy, nie wymienia organizacji pożytku publicznego. W tej sytuacji zwolnienie Stowarzyszenia (...) od kosztów sądowych może nastąpić wyłącznie na zasadach ogólnych, tj. po złożeniu formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w przypadku, gdy spełni ono warunki określone w art. 246 § 2 p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 257 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy niezłożony na urzędowym formularzu, pozostawia się bez rozpoznania. Powołany przez Stowarzyszenie (...) przepis art. 9 ust. 5 Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz. U. U.E. L. 05.124.4) zobowiązuje Strony tej konwencji do zapewnienia informowania społeczeństwa o dostępie do administracyjnych lub sądowych środków odwoławczych oraz rozważenia stworzenia odpowiedniego mechanizmu pomocy, aby zlikwidować lub zredukować finansowe i inne ograniczenia dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Takim mechanizmem jest bez wątpienia nie tylko ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych ale i prawo pomocy. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Podkreślenia wymaga również fakt, iż organem powołanym do kontroli przepisów ustawowych co do ich zgodności z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i Konstytucją RP jest Trybunał Konstytucyjny. Podniesiony przez stronę zarzut "niesprawiedliwości" art. 239 p.p.s.a. nie zwalnia sądu administracyjnego od obowiązku jego stosowania. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowił oddalić zażalenie.