I SA/Ol 790/17

SENTENCJA Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 6 listopada 2017r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca B. P., reprezentowana przez radcę prawnego P. T., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 2.000 zł. Ze złożonego przez wnioskodawczynię formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem (60 lat) i córką (7 lat). Rodzina skarżącej utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę męża w wysokości "[...]" zł netto oraz zasiłku wnioskodawczyni z MOPS "[...]" w wysokości "[...]" zł. Łączny dochód rodziny wynosi "[...]" zł. Wnioskodawczyni jest właścicielką mieszkania hipotecznego o powierzchni 35 m2 o szacunkowej wartości "[...]" zł. Innego majątku nie posiada zarówno ona jak i jej mąż. Koszt utrzymania mieszkania wynosi "[...]" zł w tym wliczone są już media. Ponadto skarżąca spłaca kredyt mieszkaniowy w wysokości "[...]" zł miesięcznie. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, iż kwota którą zobowiązana jest wpłacić w dwóch sprawach zawisłych przed tut. Sądem tj. 3.436 zł tytułem wpisów od skarg jest dla niej nieosiągalna i nie posiada takiej kwoty, jak również nie jest w stanie jej zebrać ponieważ uzyskiwane dochody rodziny przeznaczane są na zaspokojenie podstawowych potrzeb. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżąca wyjaśniła, iż posiada jeden rachunek bankowy w "[...]", nie posiada lokat terminowych. Jej mąż nie posiada rachunków bankowych. Na rachunek bankowy skarżącej wpływa zarówno zasiłek z MOPS jak i wynagrodzenie jej męża. Wskazała, iż zarówno ona jak i jej mąż nie prowadzą działalności gospodarczej. Dodała, iż wraz z mężem są właścicielami mieszkania o pow. 35 m2 obciążonego hipoteką. Nie posiadają ruchomości powyżej 5.000 zł. Nie posiadają także oszczędności, papierów wartościowych ani zasobów pieniężnych. Odnośnie majątku posiadanego w okresie poprzedzającym złożenie wniosku skarżąca wyjaśniła, iż w dniu 1 kwietnia 2016r. sprzedała gospodarstwo po rodzicach za kwotę "[...]" zł. Kwota ta została podzielona na 5 osób. Po podziale skarżąca otrzymała kwotę "[...]" zł. Środki te przeznaczyła na spłatę samochodu i zadłużenia. W sierpniu 2017r. sprzedała samochód "[...]" z 2012r. za kwotę "{...]" zł. Środki uzyskane ze sprzedaży przeznaczyła na zadłużenie oraz utrzymanie rodziny. Mąż skarżącej z tytułu spłaty mieszkania otrzymuje od swojej byłej żony co roku kwotę "[...]" zł. Łączne jej zobowiązanie względem niego wynosi "[...]" zł i podzielone zostało na 10 rocznych rat w terminie od 31 grudnia 2013r. do 31 grudnia 2022r. Wnioskodawczyni wskazała, że kwotę tę przeznaczają na utrzymanie rodziny, rachunki i spłatę zadłużenia. Koszty reprezentującego skarżącą pełnomocnika pokryte zostały przez skarżącą już w 2015r. Wtedy to zapłaciła ona pełnomocnikowi kwotę "[...]" zł za prowadzenie sprawy. Ponadto w przypadku korzystnego dla skarżącej wyroku pełnomocnik otrzyma dodatkowe wynagrodzenie w wysokości zasądzonych przez sąd kosztów postępowania. Podobnej treści oświadczenie złożył mąż skarżącej. Do złożonych oświadczeń załączono wyciągi z rachunków bankowych w "[...]" za okres 01.07.2017r. do 31.10.2017r. – zawierające jedynie operacje przelew przychodzący. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, publ. CBOSA). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty źródłowe nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawczyni nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżąca nie może ponieść kosztów postępowania sądowego sam czy też przy pomocy najbliższych członków rodziny. Rzeczywista sytuacja majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny, co uniemożliwia dokonanie oceny, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek bądź pełnych kosztów postępowania sądowego. Wskazać należy, iż skarżąca nie wykazała wszystkich okoliczności, do których wyjaśnienia była zobligowana wezwaniem z dnia 16 listopada 2017r. Przedłożone przez nią wyciągi z rachunku bankowego za okres od 1 lipca 2017r. do 31 października 2017r. dokumentowały jedynie operacje dotyczące przelewów przychodzących ("Historia zawiera jedynie operacje Przelew przychodzący"). Tym samym referendarz sądowy nie miał możliwości przeanalizowania jakiego rodzaju oraz jakiej wysokości wydatki (przelewy wychodzące) dokonywane były z rachunku wnioskodawczyni. Trudno nie oprzeć się wrażeniu, że zabieg ten miał na celu utajnienie ponoszonych wydatków czy też generalnie dokonywanych z tego rachunku przelewów (wypływów). Brak przedstawienia operacji bankowych po stronie przelewów wychodzących powoduje powstanie wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej i jej rodziny. Stwierdzić należy, iż Sąd bądź referendarz sądowy rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy analizuje nie tylko dochody wnioskodawcy, ale również wysokość i rodzaj jego wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych wydatków. Dodatkowo, dokonując analizy przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego skarżącej, nasuwają się wątpliwości co do rzeczywistej wysokości wynagrodzenia męża wnioskodawczyni. Zauważenia wymaga, że na rachunek bankowy skarżącej, na który wpływa wynagrodzenie męża (zgodnie z obopólnymi oświadczeniami), wpływała jedynie kwota "[...]"zł miesięcznie tytułem wynagrodzenia za poszczególne miesiące (k. 25-28). Podczas, gdy ze złożonego oświadczenia na formularzu wniosku PPF wynikało, że mąż skarżącej uzyskuje dochód w kwocie "[...]" zł. Tym samym należy uznać, iż deklarowana wysokość wynagrodzenia męża skarżącej, do czego wnioskodawczyni była wzywana na podstawie ww. wezwania, nie została udokumentowana. Nie wyjaśniono przy tym dlaczego na konto przez cztery miesiące wpływała jedynie kwota "[...]" zł jako wynagrodzenie męża wnioskodawczyni. Ponadto skarżąca nie wykazała na co konkretnie zostały przeznaczone środki uzyskane ze sprzedaży gospodarstwa po rodzicach (tj. jej część "[...]" zł) oraz środki uzyskane ze sprzedaży samochodu ("[...]" zł). Stwierdzenie, że środki te zostały przeznaczone na spłatę zadłużenia oraz bieżące utrzymanie rodziny uznać należy za gołosłowne i niewystarczające. Tym samym wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła jakiej wysokości posiadała zadłużenie i wobec jakich wierzycieli. Utrudnia to ocenę czy wszystkie środki, uzyskane w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, zostały już wydatkowane oraz czy zobowiązania skarżącej miały pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczane są koszty sądowe. Szczególnie w sytuacji, gdy środki uzyskane ze sprzedaży samochodu uzyskała w sierpniu 2017r. tj. w miesiącu gdy wydana została zaskarżona decyzja (07.08.2017r.). Tym samym skarżąca miała świadomość niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia i mogła przewidzieć konieczność poniesienia kosztów związanych z zainicjowaniem przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego i zabezpieczyć na ten cel z uzyskanej kwoty odpowiednie środki. Zauważyć również należy, iż mąż skarżącej corocznie do dnia 31 grudnia (do roku 2022) uzyskuje także dodatkowe środki pieniężne w postaci rat w wysokości "[...]" zł tytułem spłaty zobowiązania od byłej żony Stwierdzić zatem należy, że skarżąca od kwietnia 2016r. dysponowała łącznie dodatkową kwotą około "[...]" zł (środki uzyskane ze sprzedaży gospodarstwa, samochodu oraz dwie raty z tytułu należności jej męża), nie wykazano jednak, że cała ta kwota została wydatkowana na spłatę zadłużenia i bieżące koszty utrzymania rodziny. W tej sytuacji nie jest możliwa ocena, że skarżąca nie miała możliwości poczynienia z powyższej kwoty oszczędności na należne koszty sądowe, bądź chociażby ich części. Na marginesie dodać należy, że postępowanie podatkowe wobec skarżącej zakończone zaskarżoną do tut. Sądu decyzją, zostało wszczęte już w grudniu 2015r., w którym to postępowaniu skarżąca przewidziała konieczność reprezentowania jej przez pełnomocnika i uiszczenia kosztów związanych z jego ustanowieniem (k. 29). Tym samym niezrozumiałe jest, dlaczego niektóre ze swoich wydatków czy zobowiązań skarżąca traktuje priorytetowo względem kosztów sądowych. Wskazywane wyżej wątpliwości, brak wyczerpujących danych oraz brak udokumentowania deklarowanych w formularzu PPF oświadczeń uniemożliwia przychylenie się do wniosku skarżącej, pomimo niewątpliwie bardzo niskich dochodów deklarowanych przez wnioskodawczynię. Jak wyjaśniono wyżej oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim, obiektywne dowody na ich potwierdzenie. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Należy także wskazać, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w wyroku z dnia 16 października 2012 r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż "od stron (...) ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem, w szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych". Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.