II OSK 2715/16

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia del. WSA Marcin Kamiński (spr.) Protokolant asystent sędziego Tomasz Muszyński po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej S. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lipca 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 442/16 w sprawie ze skargi S. C. na postanowienie Wojewody Małopolskiego z dnia [...] stycznia 2016 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 442/16, po rozpoznaniu skargi S. C. (skarżąca), na postanowienie Wojewody Małopolskiego (organ odwoławczy) z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia do wniesienia odwołania, oddalił skargę. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia: Prezydent Miasta Krakowa (organ I instancji) decyzją z [...] listopada 2015 r. znak: [...], zatwierdził projekt budowlany i udzielił A. R., pozwolenia na budowę dla zamierzenia budowlanego pn.: "Budowa budynku mieszkalnego jednorodzinnego wraz z instalacjami wewnętrznymi: wodną, elektryczną, centralnego ogrzewania, instalacją pompy ciepła, instalacją kanalizacji sanitarnej wraz z zewnętrznym odcinkiem do szczelnego zbiornika na ścieki oraz utwardzeniem terenu obejmującym dojazd i dojście do budynku na działce nr [...] obr. [...], a także budowa zjazdu z ul. [...] działka nr [...] na działkę nr [...] obręb jw. w K.". Odwołanie od ww. decyzji wniosła skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Organ odwoławczy postanowieniem z [...] stycznia 2016 r., znak: [...], na podstawie art. 134 k.p.a. stwierdził, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu przewidzianego dla jego wniesienia, określonego w art. 129 § 2 k.p.a. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił, że warunkiem skuteczności procesowej wniesienia odwołania, jest zachowanie ustawowego terminu. Organ odwoławczy w postępowaniu wstępnym podejmuje czynności mające na celu ustalenie czy odwołanie jest dopuszczalne, oraz czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. Rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu stanowiłoby rażące naruszenie prawa. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie, zaskarżoną decyzję skierowano do skarżącej na adres: K., ul. [...]. W związku z nieobecnością adresatki przesyłka w dniu 9 listopada 2015 r. została doręczona osobie będącej sąsiadem, która wyraziła zgodę na odbiór przesyłki i przekazanie jej adresatce. Zdaniem organu odwoławczego, od tej daty należy liczyć termin złożenia odwołania. W związku z tym, termin do złożenia odwołania od ww. postanowienia upłynął 23 listopada 2015 r. (poniedziałek). Tymczasem odwołanie skarżącej reprezentowanej przez radcę prawnego, oznaczone datą "23 listopada 2015 r." zostało wysłane do organu I instancji za pośrednictwem urzędu pocztowego w dniu 24 listopada 2015 r. Skarżąca nie wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższe postanowienie, zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że decyzja organu I instancji została jej doręczona w dniu 9 listopada 2015 r. W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że skuteczność doręczenia określonego w art. 43 k.p.a., w sytuacji gdy następuje ono do rąk sąsiada, uzależnione jest od umieszczenia zawiadomienia w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy nie jest to możliwe – na drzwiach mieszkania. W niniejszej sprawie tego nie uczyniono, stąd nie sposób przyjąć, że skuteczne doręczenie miało miejsce w dniu 9 listopada 2015 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. II SA/Kr 442/16 oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z treścią art. 42 § 1 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich miejscu zamieszkania lub miejscu pracy. W myśl dyspozycji art. 43 k.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej, lub gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Sąd I instancji wyjaśnił, że z powyższego przepisu wynika, że przy doręczeniu dokonanym do rąk sąsiada bądź dozorcy domu, warunkiem uznania doręczenia za skuteczne jest umieszczenie w oddawczej skrzynce pocztowej, lub gdy nie jest to możliwe, w drzwiach mieszkania zawiadomienia o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu. Brak takiego zawiadomienia prowadzi do bezskuteczności doręczenia. Przechodząc do okoliczności niniejszej sprawy, Sąd I instancji podkreślił, że ze znajdującego się w aktach administracyjnych zwrotnego poświadczenia odbioru (k. 87 akt adm. organu I instancji) wynika, że przesyłka zawierająca ww. decyzję organu I instancji z [...] listopada 2015 r. adresowana do skarżącej, została odebrana w dniu 9 listopada 2015 r. przez sąsiada z mieszkania nr [...] w tym samym budynku. Na druku potwierdzenia odbioru przesyłki znajduje się czytelny podpis sąsiada z mieszkania nr [...] oraz adnotacja doręczyciela pozwalająca na ustalenie, w jaki sposób adresatka została powiadomiona o pozostawieniu przesyłki sąsiada z mieszkania nr [...]. Na druku tym znajduje się podpis listonosza oraz podkreślenie o pozostawieniu zawiadomienia o zastępczym doręczeniu "na drzwiach mieszkania". Niezależnie od powyższego Sąd I instancji wskazał, że także wcześniejsze przesyłki kierowane do skarżącej były odbierane przez sąsiadów – co wynika z potwierdzeń ich odbioru, na których także zaznaczono – przez podkreślenie informacje o pozostawieniu zawiadomień na drzwiach mieszkania (dotyczy to przesyłek doręczonych zastępczo w dniach: 13 października 2015 r., nr mieszkania [...]; 19 października 2015 (nr [...]) i z 12 sierpnia 2015 r. (bez nr mieszkania). Sąd I instancji podkreślił, że doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. ma taki sam skutek prawny jak doręczenie dokonane bezpośrednio stronie postępowania. Osoba, która odebrała pismo w trybie doręczenia zastępczego, nie może skutecznie podnieść zarzutu, że nie zna treści pisma. Określony w art. 43 k.p.a. sposób tzw. zastępczego doręczenia pisma opiera się bowiem na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma jako sąsiad adresatki i która potwierdziła odbiór pisma, przyjęła je w celu oddania go adresatce, oraz że pismo to zostało jej doręczone. Opisane doręczenie zastępcze stwarza domniemanie doręczenia decyzji w dniu wskazanym na druku potwierdzenia doręczenia przesyłki. Domniemanie to może zostać obalone, gdy adresat udowodni, że mimo zastosowania zastępczej formy doręczenia pismo nie zostało mu doręczone z przyczyn od niego niezależnych. Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie skarżąca nie kwestionuje faktu doręczenia jej decyzji, wskazując jednak w odwołaniu od decyzji z dnia [...] listopada 2015 r., że decyzja ta nie została jej skutecznie doręczona w dniu 9 listopada 2015 r., ale dzień później tj. w dniu 10 listopada 2015 r. Zdaniem Sądu I instancji, argumentacja nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż w przypadku doręczenia pisma w trybie art. 43 k.p.a., datą doręczenia pisma adresatowi jest dzień odebrania pisma przez dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcę domu. Datą doręczenia nie jest natomiast dzień faktycznego odebrania przez adresata pisma przekazanego przez te osoby. Nadto w sytuacji, gdy na druku potwierdzenia odbioru znajduje się informacja o pozostawieniu zawiadomienia o zastępczym doręczeniu do rąk sąsiada oraz widnieje podpis sąsiada i oznaczenie numeru jego mieszkania, to wobec braku przeciwdowodu ustawowe domniemanie prawidłowego doręczenia zastępczego nie zostało obalone. Zgodnie bowiem z treścią art. 129 § 2 k.p.a. ab initio odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Termin do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z [...] listopada 2015 r. upłynął z dniem 23 listopada 2015 r., a zatem odwołanie wniesione przez skarżącą w dniu 24 listopada 2015 r. zostało prawidłowo uznane w skarżonym postanowieniu organu odwoławczego za wniesione z uchybieniem terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, która zaskarżyła wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj. art. 43 k.p.a. wobec błędnego uznania przez Sąd I instancji, że doszło do skutecznego doręczenia decyzji organu I instancji z dnia [...] listopada 2015 r. w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie w całości postanowienia organu odwoławczego z dnia [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Skarżąca wyjaśniła, że jej pełnomocnik nie składał wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, albowiem od otrzymał od niej informację, iż przedmiotowa decyzja została doręczona dopiero w dniu 10 listopada 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie tzw. zarzutów kasacyjnych. W przedmiotowej sprawie nie stwierdzono określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej do weryfikacji podniesionego zarzutu kasacyjnego. Sąd kasacyjny, po dokonaniu weryfikacji zasadności zarzutu naruszenia art. 43 k.p.a. przez błędne uznanie, że decyzja organu pierwszej instancji została skutecznie doręczona skarżącej, stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że decyzja z dnia [...] listopada 2015 r. została doręczona w dniu 9 listopada 2015 r. sąsiadowi skarżącej, który zamieszkuje w mieszkaniu nr [...] (mieszkanie skarżącej mieści się pod numerem [...]). Warunki skuteczności doręczenia w trybie art. 43 k.p.a. zostały w pełni zrealizowane. W dniu 10 listopada przesyłka adresowana do skarżącej została jej przekazana przez sąsiada. Pismem z dnia 19 listopada 2015 r. skarżąca udzieliła pełnomocnictwa procesowego radcy prawnemu. Odwołanie sporządzone przez pełnomocnika zostało jednak nadane w placówce operatora pocztowego w dniu 24 listopada 2015 r. W świetle powyższych ustaleń faktycznych – których prawidłowość nie była kwestionowana w drodze odpowiednich zarzutów kasacyjnych – organ odwoławczy oraz Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjęły, że dla skarżącej termin do wniesienia odwołania rozpoczął bieg następnego dnia po dniu doręczenia zastępczego. Oznacza to, że termin do wniesienia odwołania upłynął bezskutecznie z końcem dnia 23 listopada 2015 r. Wniesienie odwołania przez pełnomocnika ze skutkiem na dzień 24 listopada 2015 r. było zatem spóźnione, co w konsekwencji uzasadniało wydanie przez organ odwoławczy postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Nie może w tym zakresie odnieść zamierzonego skutku podjęta przez pełnomocnika procesowego próba ekskulpacji oparta na twierdzeniu, że skarżąca w sposób wadliwy przekazała mu informację o dacie doręczenia decyzji (wskazując, że odebrała przesyłkę w dniu 10 listopada, podczas gdy doręczenie pisma do rąk sąsiada nastąpiło w dniu 9 listopada). Od pełnomocnika procesowego będącego profesjonalnym podmiotem prawniczym wymaga się bowiem należytej staranności, której elementem jest dokładne i szczegółowe ustalanie mających znaczenie prawne okoliczności, które są istotne z punktu widzenia sytuacji prawnej mocodawcy. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.