II SA/Rz 1116/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2021 r. sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - UZASADNIENIE Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt", "organ I instancji") z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w zw. art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1a i ust. 1b pkt 1, 2 i art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art 23 ust. 4aa ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; dalej: "u.ś.r."). Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: wnioskiem z dnia 27 listopada 2020 r. K. T. (dalej: "skarżący") zwrócił się do Wójta o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem G. T., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją z dnia [....] lutego 2021 r. organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, jako przyczynę powyższego wskazując niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wójt wyjaśnił, że w dniu 4 lutego 2021 r., pracownik socjalny mający przeprowadzić wywiad środowiskowy na okoliczność sprawowania przez skarżącego opieki nad bratem, nie zastał nikogo w domu. Z kolei w dniu 9 lutego 2021 r. w czasie wywiadu w domu przebywał jedynie skarżący. W wywiadzie środowiskowym ustalono, że G. T. często jest widywany w mieście i roznosi ulotki. Natomiast skarżący jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP w [...], a z ostatniego miejsca pracy został zwolniony dyscyplinarnie. Z zaświadczenia z ZUS wynika z kolei, że skarżący często był zwalniany z pracy z powodu nieusprawiedliwionej nieobecności. W ocenie organu I instancji powyższe okoliczności świadczą o tym, że w sprawie nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Z wydaną decyzją nie zgodził się skarżący, zarzucając organowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a także art. 17 ust. 1b u.ś.r. Skarżący podniósł, że jego brat jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, porusza się samodzielnie, jednak potrzebuje pomocy przy wykonywaniu wszystkich codziennych czynności życiowych. Wskazał, że brat jest kawalerem, nie ma dzieci, a ich rodzice nie żyją. Wyjaśnił, że opieka nad bratem polega na sporządzaniu posiłków, pomocy w zakupach, wożeniu do lekarzy, załatwiania spraw urzędowych, opłacaniu mediów, rachunków, dbaniu o budynek mieszkalny i pomocy we wszelkich sprawach, z którymi do skarżącego zwraca się chory brat. Skarżący nadmienił, że brat już jako dziecko nie funkcjonował samodzielnie i sytuacja ta nie uległa zmianie. Brat nigdy nie pracował zawodowo. Skarżący podniósł, że wskazywanie, iż w przeszłości jego brat podejmował prace dorywcze polegające na roznoszeniu ulotek jest dużym nadużyciem ze strony organu. Brat nigdy nie zarobił żadnych pieniędzy, nie ma wyuczonego zawodu, gdyż nie był w stanie go zdobyć. Zdaniem skarżącego fakt, iż brata nie było w domu w czasie przeprowadzania wywiadu środowiskowego, nie świadczy o tym, że opieka nad nim jest sprawowana niewłaściwie. Nadmienił również, że nieobecności w pracy były spowodowane właśnie koniecznością opieki nad bratem. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2021 r. Kolegium utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że G. T. jest osobą stosunkowo samodzielną, wymagającą doraźnej opieki, co wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. W ocenie organu obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym również zamieszkuje skarżący, nie wykraczają poza podstawowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym przez osoby pracujące nawet w pełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto, jak ustalono w trakcie postępowania, skarżący na przestrzeni ostatnich kilku lat podejmował pracę lub inne zatrudnienie, a zatem zakres sprawowanej opieki nad bratem w żaden sposób nie pozbawia go możliwości podjęcia pracy zarobkowej, choćby na część etatu. Organ zwrócił również uwagę, że skarżący nie przedstawił żadnego wiarygodnego dowodu, na wykazanie okoliczności, że jego nieobecności w pracy były związane z koniecznością opieki nad bratem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia, a także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków oraz samego skarżącego, na okoliczność sprawowania opieki nad bratem i potwierdzenie, że w tym celu zrezygnował z zatrudnienia, a także o ponowne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez innego pracownika. Jako podstawę powyższego skarżący wskazał na naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 77 § 1 k.p.a. oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1b u.ś.r. Natomiast w uzasadnieniu skargi przytoczył argumentację przedstawioną uprzednio w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, jak wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Prawidłowe rozumienie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo - skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej, musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy w celu sprawowania opieki. Przyjmuje się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki. W sprawie nie ulega wątpliwości, że osoba wymagająca opieki tj. G. T. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wiadomo również, że rodzice nie żyją. O świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad nim ubiega się jego brat K. T., który twierdzi, że w związku z opieką nad bratem musiał zrezygnować z pracy. Z zebranego przez organ materiału dowodowego wynika, że orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane w dniu 26 listopada 2019 r. W orzeczeniu tym stwierdzono, że niepełnosprawność u G. T. występuje od 19 roku życia. K. T. na przestrzeni ostatnich kilku lat podejmował prace lub inne zatrudnienie w okresie: od 3 października 2018 r. do 10 października 2018 r., od 1 lutego 2019 r. do 18 lutego 2019 r., od 17 czerwca 2019 r. do 8 lipca 2019 r., od 29 lipca 2019 r. 4 sierpnia 2019 r. od 18 września 2019 r. do 12 stycznia 2020 r., od 15 stycznia 2020 r. do 28 lutego 2020 r., od 18 maja 2020 r. do 1 czerwca 2020 r. od 1 września do 30 września 2020 r., od 1 października 2020 r. do 29 października 2020 r. Ostatnio wymienione zatrudnienie zostało zakończone dyscyplinarnie przez oświadczenie pracodawcy bez zachowania okresu wypowiedzenia. Ze skierowanego przez pracodawcę pisma do skarżącego z 29 października 2020 r. wynikało, że powodem rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia było nieusprawiedliwione niestawiennictwo w pracy. Skarżący próbował dowieść, że jego niestawiennictwo w pracy było spowodowane opieką nad bratem, co podnosił w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Tymczasem w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 9 lutego 2021 r. wyjaśnił, że z ostatnio wykonywanej pracy został zwolniony ponieważ spożywał alkohol i nie stawił się w pracy. W świetle powyższego usprawiedliwione są twierdzenia organu, że opieka nad bratem nie stała dotychczas na przeszkodzie zatrudnieniu. Trudno zatem przyjąć, że aktualnie powodem niepodejmowania pracy jest opieka nad bratem. Z okoliczności sprawy nie wynika by stan zdrowia G. T. uległ nagłemu pogorszeniu. Nie kwestionując stanu zdrowia G. T. potwierdzanego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Sąd zgadza się z twierdzeniem organu, że również zakres świadczonej przez skarżącego opieki nie upoważnia go do skorzystania z tego świadczenia. Twierdzeniom skarżącego o całkowitej bezradności brata, konieczności wyręczania go we wszystkich sprawach przeczą ustalenia wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że przy pierwszej wizycie pracownika organu nikogo nie zastano pod adresem zamieszkania, podczas drugiej wizyty stwierdzono jedynie obecność K. T. Stwierdzono również, że G. T. widywany jest przez pracownika socjalnego na mieście z ulotkami, bez czyjejkolwiek opieki. Stwierdzono przy tym, że jest zaniedbany. Z kolei skarżący zapytany o dochód brata z tytułu roznoszenia ulotek, nie zaprzeczył temu, że niepełnosprawny brat pracuje, oznajmił jedynie, że nie wie jak jest rozliczany z wykonywanej pracy. Twierdzeniom skarżącego o braku samodzielności G. T. przeczy znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwo udzielone przez niego bratu, w którym upoważnia go do zarządu i administracji wszelkimi należącymi do niego nieruchomościami, na warunkach według uznania pełnomocnika, występowania w jego imieniu przed wszystkimi władzami, sądami, organami administracji rządowej i samorządowej, instytucjami finansowymi, w tym bankami, urzędami w tym urzędami skarbowymi, starostwami, instytucjami, urzędami gmin, ubezpieczycielami, we wszystkich sprawach w tym do składania wszelkich pism, wniosków, wyjaśnień i oświadczeń oraz podpisywania stosownych umów, reprezentowania przed gestorami sieci gazowych, energetycznych, wodociągowych, operatorami sieci telekomunikacyjnych i multimedialnych w tym do składania wszelkich pism, wniosków, wyjaśnień oraz oświadczeń, a także podpisywania stosownych umów bądź ich zmiany lub rozwiązania, odbioru wszelkich dokumentów z urzędów administracji rządowej i samorządowej oraz wszelkiej korespondencji. Zastrzegł jednocześnie, że pełnomocnictwo obejmuje wszelkie czynności, w których jego obecność lub podpis byłyby konieczne lub wskazane. Z powyższego dokumentu wynika, wbrew twierdzeniu skarżącemu, że to G. T. sprawuje pieczę nad majątkiem braci, co kłóci się ze stanowiskiem skarżącego o jego całkowitej bezradności. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wyczerpujący i wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. Zaprzeczył on twierdzeniom skarżącego, że zrezygnował z pracy w związku z opieką nad bratem. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że stan zdrowia brata nie był powodem rezygnacji z pracy, ani też nie generował zakresu opieki wymagającego takiej rezygnacji. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.