II SA/Gl 872/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Zemlińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę. UZASADNIENIE Informacją nr [...] z dnia [...] r. Prezydent Miasta D. (dalej organ pierwszej instancji) zawiadomił A. D. (dalej strona, skarżąca) o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko: I. D. oraz M. D. w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. po 500 zł miesięcznie na każde dziecko. W informacji tej zawarto pouczenie strony, iż "w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie". W decyzji strona została pouczona, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie Oświadczeniem z dnia [...] r. strona przyznała, że "od stycznia 2020 r. wyprowadziła się z córką M. Syn I. został z tatą. Świadczenie 500+ przekazywałam co miesiąc synowi". Do akt dołączony został wyrok Sądu Okręgowego w K. sygn. akt [...] z dnia [...] r. orzekający o rozwodzie. W związku z powyższym pismem z dnia 24 lutego 2021 r. organ pierwszej instancji zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego, a decyzją z dnia [..] r. nr [...] uchylił prawa od świadczenia wychowawczego przyznanego wymienioną powyżej informacją na I. D.(dalej: syn.) Następnie pismem z dnia 13 kwietnia 2021 r. instancji zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych wypłaconych na syna, a decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6 ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735) postanowił uznać kwotę wypłaconych świadczeń wychowawczych na syna w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 28 lutego 2021 r. w wysokości 7000zł przyznanych informacją nr [...] z dnia [...] r. za nienależnie pobrane świadczenie, które wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie podlega zwrotowi do miejscowego Ośrodka. W pkt 2 rozstrzygnięcia organ zobowiązał stronę do zwrotu odsetek za opóźnienie wskazując jednocześnie sposób ich wyliczenia. W uzasadnieniu organ odwołując się do złożonego przez stronę oświadczenia oraz przedłożonego wyroku rozwodowego, przyznał, że syn strony zamieszkuje z ojcem, co w świetle art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uniemożliwia przyznanie stornie świadczenia wychowawczego. Stąd decyzją uchylono stronie prawo do świadczenia wychowawczego dla syna, wobec nie spełniania kryteriów do przyznania tego świadczenia. Zgodnie zatem z art. 25 ust. 2 pkt 6 omawianej ustawy wypłacone świadczenia należało uznać za nienależnie pobrane (wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia), czyli podlega ono zwrotowi w łącznej kwocie 7.276,38zł. Pismem z dnia 30 kwietnia 2021 r. strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji. do odwołania dołączyła wyjaśnienie, w którym zwróciła się o anulowanie decyzji nr [...] oraz umorzenie zwrotu kwoty pobranego świadczenia na syna I. we wskazanym w decyzji okresie. Wyraziła czynny żal za pobranie nienależenie świadczenia podkreślając, że przekazywała dziecku całą pobrana kwotę i nie "sprzeniewierzyła" wypłaconych jej pieniędzy. Dodała, że obecnie jest matką samotnie wychowującą córkę, posada nieduże miesięczne dochody i wyasygnowanie wymienionej w decyzji kwoty do zwrotu bardzo odbije się na jej budżecie domowym, głownie na potrzebach finansowych córki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył stosowne przepisy - tj. art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W rezultacie Kolegium stwierdziło, że wobec bezspornego stanu faktycznego sprawy, czyli pobieraniu przez stronę w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 28 lutego 2021 r. świadczenia wychowawczego, pomimo zmienionej sytuacji osobistej i braku poinformowania o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia tym właściwego organu, zasadne było uchylenie przedmiotowego prawa do świadczenia i zobowiązanie strony do jego zwrotu jako świadczenia nienależnie pobranego. Jednocześnie organ odwoławczy zwrócił uwagę organowi pierwszej instancji, iż odwołanie strony zawiera wniosek o umorzenie nienależenie pobranych świadczeń, który powinien być rozpatrzony w odrębnym postępowaniu. Na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach złożyła skarżąca zarzucając obrazę art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i błędne przyjęcie, iż świadczenie wychowawcze 500+ w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 28 lutego 2021 r. podlega zwrotowi do miejscowego Ośrodka. Wskazując na powyższe wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyjęcie, że pobrane przez Nią świadczenie na rzecz syna I. w wymienionym okresie było świadczeniem należnym dziecku, wobec czego nie ma obowiązku jego zwrotu. W uzasadnieniu opisała sytuację przyznając, iż wyrok rozwodowy w sprawie sygn. [...] powierzył władzę rodzicielską nad dziećmi obojgu rodzicom, stąd miała pełne prawo działać w imieniu małoletniego. Przyznała, że po wydaniu wyroku rozwodowego Sąd pouczył M. D., że może złożyć wniosek o wypłacenie świadczenie 500+. Była pewna, że były mąż wystąpi do Ośrodka ze stosownym wnioskiem. Podniosła, że według ustawy świadczenie to przyznawane jest nie rodzicowi ale dziecku - na jego rzecz. Stąd w jej ocenie organ źle interpretuje art. 25 tej ustawy, tym bardziej, że całe świadczenie przekazywała ojcu syna. Nie ma zatem w jej ocenie większego znaczenia, które z rodziców złożyło deklarację. W jej ocenie nie jest osobą, która mogłaby i powinna być zobowiązana do zwrotu świadczenie, gdyż w istocie było to świadczenie dla dziecka. Zwróciła w tym miejscu uwagę, że złożony przez nią w odwołaniu wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń nie został do tej pory przez organ pierwszej instancji rozpoznany. W odpowiedzi skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalanie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa. W przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 tej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W rozpoznawanej sprawie Sąd tego rodzaju wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi. Żadne bowiem inne uchybienia np. zasad współżycia społecznego nie mogły być wzięte pod uwagę. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji dotycząca uznania kwot wypłaconych świadczeń wychowawczych skarżącej na syna I. w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 28 lutego 2021 r. w wysokości 7000zł, przyznanych informacją nr [...] z dnia [...] r., za nienależnie pobrane świadczenie, które wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie podlega zwrotowi do miejscowego Ośrodka. Stan faktyczny niniejszej sprawy administracyjnej został ustalony zgodnie z kodeksowymi regułami określania prawdy obiektywnej (art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego). Nie jest sporny i nie budzi zastrzeżeń. Organy obu instancji oparły swe decyzje na art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2407) W świetle tych przepisów świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Tak więc niezbędnym warunkiem posiadania prawa do świadczenia wychowawczego jest faktyczne zamieszkiwanie, czyli przebywanie dziecka u jednego z rodziców. Organy z powyższego przepisu wyprowadziły prawidłowy wniosek, iż rodzicem uprawnionym do świadczenia wychowawczego jest ten, z którym dziecko wspólnie mieszka i pozostaje na jego utrzymaniu. Tak więc aktualny stan sprawowania opieki determinuje kluczowe z punktu widzenia ustawy ustalenie: kto rzeczywiście ponosi ciężary finansowe utrzymania dziecka. Zatem, jeżeli, tak jak w niniejszej sprawie, na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w K. orzekającego rozwód oraz faktycznego wyprowadzenia się skarżącej wraz z córką, zmieniła się sytuacja życiowa syna skarżącej w ten sposób, że zamieszkał on z innym niż dotychczas rodzicem - ojcem, to wpływa to na prawo tego rodzica do świadczenia wychowawczego, jako tego który pokrywa koszty utrzymania gospodarstwa domowego, w którym dziecko to aktualnie przebywa. Jednocześnie jednak prawo takie utraciła skarżąca. Zresztą skarżąca miała tego świadomość, podnosząc w skardze m.in fakt pouczenia byłego męża o przysługującym mu w tym zakresie prawie przez Sąd. W takiej sytuacji w myśl art. 20 ust. 1 omawianej ustawy, skarżąca, wobec wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do przedmiotowego świadczenia, jakim jest niewątpliwie zmiana zamieszkiwania jej syna, była obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie. Wyraźne pouczenie w tym zakresie zawierała informacja nr [...] z dnia [...] r. przyznająca skarżącej prawo do tego świadczenia. Organy właściwie zinterpretowały i zastosowały art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, opierając się na rzeczywistym stanie faktycznym dotyczącym sprawowania bieżącej opieki nad synem przez ojca, a nie przez skarżącą, bowiem jak wyżej podkreślono świadczenie wychowawcze jest ściśle związane z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem, służąc choćby częściowemu pokryciu wydatków związanych z jego wychowywaniem (zob. P. Daniel, P. Ławrynowicz, A. Skomra, Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, Wrocław 2016 r., s. 116). Nie jest przez stronę skarżącą kwestionowane to, iż jej syn od miesiąca stycznia 2020 r., kiedy to wraz z córką wyprowadziła się dotychczasowego mieszkania, zamieszkuje wraz z jej byłym mężem - tj. z ojcem. Moment, w którym syn przestał zamieszkiwać ze skarżącą, a znalazł się pod opieką ojca wiązał się z utratą przez skarżącą prawa do świadczenia wychowawczego. Tego faktu nie zmienia fakt przekazywania przyznanej kwoty świadczenia do dyspozycji ojca dziecka, co potwierdza jego oświadczenie. Może mieć natomiast wpływ na ewentualne umorzenie określonej w decyzji kwoty nienależnie pobranego świadczenia, jako sumy przekazanej na potrzeby uprawnionego do tego świadczenia ojca syna. Jak jednak stwierdził to już organ odwoławczy jest to odrębne postępowanie, który zobowiązany jest przeprowadzić organ pierwszej instalacji wobec złożonego przez skarżącą wniosku w odwołaniu. Na tym obecnym etapie ustalone przez organ okoliczności faktyczne obligowały do wydania kwestionowanej przed Sądem decyzji o uznaniu kwoty wypłaconej stronie za okres od 1 stycznia 2020 r. 28 lutego 2021 r. za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązania skarżącej do zwrotu wyżej wymienionej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzje wydane w toku postępowania, jako zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinny zatem pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.